Meraklı bir bilgisayar programcısının notları.
Merhaba! Ben Burak Selim Şenyurt - yazılım geliştirici, blogger ve öğrenme tutkunu.
Bu blogda yazılım mühendisliği, sistem tasarımı, programlama dilleri ve yeni teknolojiler üzerine yazılar paylaşıyorum. Özellikle .NET, Rust, Zig, yapay zeka araçları ve mimari konularına ilgi duyuyorum. Kendimi sürekli geliştirmeye ve yeni şeyler öğrenmeye adıyorum.
-
C# 3.0: Derinlemesine Extension Method Kavramı
Bilindiği üzere Language INtegrated Query (LINQ) mimarisinin uygulanışında C# 3.0 (Visual Basic 9.0) ile birlikte gelen yenilikler oldukça önemli bir yere sahiptir. Bu yeniliklerin çoğu var olan.Net Framework 2.0 yapısını bozmadan genişletebilmek amacıyla tasarlanmıştır. Genişletme Metodları (Extension Methods) bu yeniliklerden sadece bir tanesidir.(Object Initializers, Anonymous Types, Partial Methods, var anahtar kelimesi, auto-implemented property, => operatörü diğer C# 3.0 yenilikleri arasında sayılabilir) Söz konusu yeniliğin çıkış amacı genişletilemeyen tiplere yeni fonksiyonelliklerin eklenebilmesinin sağlanmasıdır. Öyleki bu sayede koleksiyonlar (Collections), DataTable, dizi (Array) gibi var olan CLR tipleri (Common Lanugage Runtime) üzerinde LINQ tarzı sorgu ifadelerinin yazılabilmesi olanaklı hale gelmiştir.
-
WCF - Visual Studio 2008 ile Gelen Yenilikler
Yazılım dünyası çeşitli ürün gruplarını ve bunların üretimini içeren materyaller içermektedir. Son kullanıcıya (End User) veya geliştiricilere (Developers) yönelik olarak tasarlanan ürünlerin yazılmasında çeşitli program geliştirme arabirimleri kullanılmaktadır. Belkide bunlardan en popüler olanları Microsoft tarafından üretilen Visual Studio ailesidir. Visual Studio.Net ile başlayan serüvende kısa bir süre öncede Visual Studio 2008 sürümü son haliyle yayınlanmıştır. Yeni sürüm özellikle.Net Framework 2.0, 3.0 ve 3.5 için ortak ve tek bir geliştirme ortamı sunmasıyla hemen dikkati çekmektedir. Bu ve benzer özelliklerin yanında Windows Communication Foundation çözümleri içinde ek bir takım yenilikleri gelmektedir.
-
Kod Tarafından Yönetmek
Windows Communication Foundation ile geliştirilen Servis Yönelimli Uygulama (SOA-Service Oriented Architecture) çözümlerinde konfigurasyon bazlı (Configuration Based) geliştirme süreci oldukça yaygındır. Konfigurasyon dosyaları içerisinde yer alan bilgiler yardımıyla WCF çalışma zamanı (WCF Runtime) ortamı otomatik olarak bazı işlemler gerçekleştirir. Söz gelimi istemci (Client) ve servis (Service) arasında taşınacak olan mesajların çözümlenmesi (Encoding), bunların seçilen bağlayıcı tipin (Binding Type) belirlediği protokole göre aktarılması gibi alt yapı (Infrastructure) hazırlıkları otomatik olarak gerçekleştirilir. Hatta istemcinin servis üzerinden talep ettiği bir operasyon (Service Operation), servis tarafındaki konfigurasyon bilgilerinden yola çıkılarak hazırlanan çalışma zamanı sayesinde, anlamlı bir metod çağrısı haline dönüşür.
-
AJAX ve JSON Desteği
Son yıllarda özellikle Web uygulamalarında AJAX (Asynchronous Javascript And XML) mimarisi oldukça yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Özellikle sunucu taraflı (Server-Side) çalışan Asp.Net gibi web uygulaması geliştirme modellerinde istemciler (Clients) tarafından sunucuya (Server) doğru gerçekleştirilen POST işlemleri sırasında, sayfanın tamamının gönderilmesi söz konusudur. AJAX modeli sayesinde istemci tarafında yer alan sayfanın tüm içeriği yerine sadece değiştirilmesi istenen parçaların sunucuya gönderilmesi, işlenmesi ve cevapların alınarak tarayıcı uygulama (Browser Application) üzerinde gösterilmesi mümkün olmaktadır. Böylece sayfanın gerçektende değişmesi gereken içeriğinin istemci ve sunucu arasındaki hareketi söz konusudur. Bir başka deyişle gereksiz olan içeriğin sunucuya tekrar gönderilmesinin, işlenmesinin önüne geçilmesi sağlanmaktadır. Bu bir anlamda son kullanıcı (End User) için daha zengin etkileşime sahip ve performanslı bir web ortamı oluşturulması anlamına da gelir.
-
Web Bazlı Programlama Modeli
Web programlama modelinin en büyük avantajlarından biriside istemci (Client) tarafındaki uygulamaları düşünmeye gerek kalmadan istemci-sunucu (Client/Server) mimarisine uygun sistemler geliştirilebilmesidir. Basit olarak HTTP protokolünün farklı metodlarına göre işleyen bu sistemde, istemcilerin farklı tipte olabilecek tarayıcı programlar (Browsers) üzerinden talepte bulunmaları söz konusudur.
-
Mesaj Sözleşmeleri(Message Contracts)
Servis tabanlı uygulamalarda en önemli noktalardan biriside aradaki bilgi transferlerinin nasıl ve ne şekilde gerçekleştirildiğidir. Gerçek şuki, bu bilgi transferinin oluşma şekli çoğu zaman geliştiricinin gözünden kaçan yada çok fazla ilgilenmediği bir konu olmaktadır. Nitekim çoğu servis geliştirme aracı buradaki söz konusu içeriğin hazırlanmasını, gönderilmesini veya alınmasını otomatikleştirmektedir. Özellikle Windows Communication Foundation tarafında, bilginin istemci ve servis arasındaki dolaşımında bağlayıcı tiplerin (Binding Type) seçilmesi ile zaten arka tarafta ne şekilde bir haberleşme olacağı ve paketlerin nasıl hazırlanacağı belirlenmiş olur. Aslında servis ve istemci tarafında mesaj bazlı bir iletişim olduğu son derece açıktır. Farklı platformlar üzerinde koşan servislerin haberleşmeleri yada farklı tipteki istemci uygulamaların servisleri kullanabilmeleri gerektiğinde ise, aradaki haberleşmenin bir standart üzerinde ve esnek olması beklenir. Bu nedenle özellikle SOAP bazlı web servisleri göz önüne alındığında mesajın tipi ve içeriğide bellidir. İşte burada SOAP (Simpe Object Access Protocol) tarzı mesajlardan söz edilebilir. Tipik olarak SOAP mesajları bir zarf olarak temsil edilmekte (SOAP Envelope) ve Header, Body isimli iki parçadan oluşmaktadır. Aşağıdaki şekilde bu içerik temsil edilmeye çalışılmıştır.
-
RSS, Atom Formatlı İçerik Paylaşımı(Syndication)
Windows Communication Foundation, Net Framework 3.5 ile gelen bazı yeni CLR (Common Language Runtime) tipleri sayesinde RSS 2.0 ve Atom 1.0 formatlarında yada diğer özel formatlarda içerik paylaşımı (Syndication) yapılmasına izin veren özelliklere sahip olmuştur. Bu tipler sayesinde bir WCF servisi (Service) üzerinden özellikle HTTP protokolünün GET, POST, HEAD ve benzeri metodlarına göre talep-cevap (Request-Response) işlemleri gerçekleştirilebilmektedir. Bir başka deyişle EndPoint noktaları üzerinden farklı tipte verilerin, dünya standartlarına uygun olacak şekilde yayınlanması mümkündür. İşte bu makalemizde bir WCF servisi üzerinden en basit haliyle RSS veya Atom formatında içerik paylaşımlarının nasıl yapılabileceğini incelemeye çalışacağız.
-
Front-End Service Geliştirmek
Windows Communication Foundation (WCF) mimarisinde belkide en kritik unsurlardan birisi EndPoint kavramıdır. EndPoint, Servis Yönelimli Mimari (Service Oriented Architecture - SOA) uygulamaları geliştirmek için kullanılan WCF modelinde, istemciler (Clients) ile servis (Service) arasındaki haberleşmede yer alan kritik bir parçadır. WCF’in temellerini incelediğimiz daha önceki yazılarımızda, EndPoint kavramının aslında WCF mimarisinin ABC’si olduğundan bahsetmiştik. ABC bilindiği üzere adres (Address), bağlayıcı (Binding) ve sözleşme (Contract) bilgilerinden oluşmaktadır. Buna göre bir EndPoint yardımıyla, servisin istemcilere hangi adresten, hangi protokolle, hangi kurallara göre neyi sunacağı bilgisi aktarılabilir. Bununla birlikte, EndPoint’ler istemci tarafından gelecek olan taleplerin karşılanmasında da büyük öneme sahiptir.
-
Adım Adım State Machine Workflow Geliştirmek
Öyle iş akışları vardırki, süreç (Process) içerisinde yer alan adımlar arasındaki geçişler herhangibir zamanda ve herhangibir olayın meydana gelmesi sonrasında mümkün olur. Çoğunlukla terminolojide Sonlu Durum Makinesi (Finite State Machine) olarak geçen bu yaklaşıma göre, herhangibir nesnel varlığın zaman içerisinde sahip olabileceği durumlar işaret edilmektedir. Çok doğal olarak bu durum, programatik ortamda yer alan iş problemlerinin çözümündede göz önüne alınmaktadır. İşte bu makalemizde Sonlu Durum Makinesi (Finite State Machine) kavramını irdelemeye ve Windows Workflow Foundation içerisindeki kullanımını araştırmaya çalışacağız. Başlamadan önce Sonlu Durum Makinesi (Finite State Machine) kavramını anlamaya çalışamakta yarar vardır.
-
WWF : Çalışma Zamanı Motoru, Singleton ve Factory Desenleri
Bir önceki makalemizde iş akışı (Workflow) kavramını anlamaya çalışmış, Windows Workflow Foundation (WWF) mimarisini yüzeysel olarak incelemiş ve basit bir kaç Sequential Workflow örneği geliştirmiştik. Bu makalemizde ise WWF mimarisinin sunduğu çalışma zamanı ortamını derinlemesine kavramaya çalışacağız. Ağırlıklı olarak üzerinde durmaya çalışacağımız konu ise WorkflowRuntime sınıfı olacak.
-
İlk Bakışta Windows Workflow Foundation
Gerçek dünyada pek çok iş probleminin çözümünde iş akışlarından (Workflow) yararlanılır. Temelde bir iş probleminin çözümünde veya amacının gerçekleştirilmesinde izlenen yol birdir. Önce problem yönetilebilir küçük parçalara bölünür. Bu parçalar, gerçekleştirilmesi gereken görevler (Tasks) olarak düşünülebilir. Her bir görevin (Task) içerisinde ona ait gerçekleştirilmesi gereken ne varsa adımlar (Steps) halinde tasarlanır. Bu adımlar dahil oldukları görevin tamamlanmasında rol oynarlar. Adımlar arasındaki geçişler basit olabileceği gibi çeşitli çevresel koşul veya faktörlerede bağımlı olabilir. Bir başka deyişle adımlar arası geçişlerde koşullar (Conditions) söz konusu olabilir. Adımlar düzenli bir sırada olup aralarındaki geçişler önceden tanımlanmış ve belirli olabileceği gibi, çeşitli olaylara göre farklı şekillerde ele alınabilirlerde. Sonuç olarak ortaya iş probleminin çözümü için tasarlanmış bir süreç (Process) ve kontrollü bir akış (Control Flow) çıkar.
-
Linq To Sql : Arka Planda Neler Oluyor?
Veritabanı (Database) nesnelerinin programatik ortamda sınıf gibi tipler (Type) ve metod benzeri üyeler (Members) ile ifade ediliyor olması, bu tiplere ait nesne örnekleri üzerinden sorgulalamalar yapılabilmesi ihtiyacınıda ortaya çıkartmıştır. Bir veritabanı nesnesinin programatik taraftaki karşılığının nesne yönelimli (Object Oriented) bir dilde geliştirilmesi son derece kolaydır. Örneğin bir tablo (Table) göz önüne alındığında, bu tablonun kendisi bir sınıf (Class) olarak tasarlanabilir. Benzer şekilde, tablo içerisindeki alanlar (Fields) sınıf içinde yer alan birer özellik (Property) olarak düşünülebilir.
-
LINQ to SQL ile CRUD İşlemleri
Language Integrated Query (LINQ) mimarisi özellikle programatik ortamlarda tasarlanan nesneler üzerinde, SQL cümlelerine benzer ifadeler ile sorgulamalar yapılmasına izin vermektedir. Çok doğal olarak veritabanı (database) tarafında yer alan tablo (Table), saklı yordam (Stored Procedure), görünüm (View), fonksiyon (Function) gibi unsurlarında programatik tarafta birer varlık (Entity) olarak ifade edilebilmesi, LINQ kurallarının SQL üzerindede gerçekleştirilebilmesini sağlamaktadır. Burada varlık katmanı (Entity Layer) olarakda düşünebileceğimiz yapı üzerinde yer alan nesneler, veritabanından çekilen sonuçları saklayabilmektedir. Bunun yanında programatik ortamdaki varlıklar üzerinde yeni varlık oluşturma, güncelleme, silme gibi operasyonlarda yapılabilmektedir. İşte bu makalemizde çoğunlukla CreateRetrieveUpdateDelete (CRUD) işlemleri olarak belirtilen bu operasyonları nasıl yapabileceğimizi, adım adım basit örnekler üzerinden incelemeye çalışıyor olacağız. (Bu makalede geliştirilmekte olan örnek kod parçaları Visual Studio 2008 RTM ortamında yazılmıştır.)
-
Nasıl Yapılır? Adım Adım Özel HttpHandler
Uzun zaman önce Asp.Net 2.0 ile ilişkili makalelerimizden birisinde HttpHandler ve HttpModule kavramlarından bahsetmeye çalışmıştık. Bu makalemizde kendi Handler sınıfımızı geliştirmek isteyebileceğimiz örnek bir senaryo üzerinde daha durmaya çalışacağız. Bu sayede HttpHandler sınıfları yazarak neler yapılabileceğinide daha net bir şekilde görmüş olacağız. Konuyu daha net kavrayabilmek adına örnek senaryomuz üzerinden adım adım ilerleyeceğiz.
-
.Net Remoting Dünyasından WCF'e Geçmek
Windows tabanlı olan Servis Yönelimli Mimari (Service Oriented Architecture) tekniklerinden biriside.Net Remoting’dir..Net Remoting mimarisi ağırlıklı olarak TCP bazlı ve Binary tabanlı paket iletiminde kullanılır. En büyük özelliklerinden birisi, sadece Windows işletim sistemlerinden oluşan ağlarda koşabilmesidir. Elbette HTTP üzerinden SOAP-Simple Object Access Protocol formatına uygun alt yapı kurulmasıda mümkündür. Bu sayede internet ağındada ektin şekilde kullanılabilir. Ancak Windows bağımlı olması platform bağımsızlığını ortadan kaldırmaktadır. Günümüzde WCF (Windows Communication Foundation) gibi daha ölçeklenebilir (Scalable), birleştirilmiş (Unified) bir Servis Yönelimli Mimari (SOA) açılımıda mevcuttur. Bu durumda geliştiricilerin karşısına önemli bazı sorular ve sorunlar çıkmaktadır. İşte bunlardan bir kaçı;
-
WCF - MTOM ve Stream Kullanarak Veri Aktarımı
Günümüzde resim,ses, video, doküman formatında kaynakların yoğun olarak kullanıldığı pek çok sistem bulunmaktadır. Söz gelimi içerik yönetim sistemleri (Content Management Systems) neredeyse sırf bu tip verilerin kullanılması üzerine kurulmuştur. Resim, ses, video formatındaki veri kaynaklarının oluşturduğu en büyük problem ise boyutlarının söz konusu sistemlerde ne kadar etkin bir şekilde ölçeklenebildiğidir. Büyük boyutlu dosyalar çeşitli amaçlarla kullanılabilirler.
-
WCF - MSMQ(MicroSoft Message Queue) ile Entegrasyon
TCP veya HTTP bazlı iletişimlerde, tarafların aynı zaman dilimi içerisinde çalışıyor olmaları gerekmektedir. Böyle bir mesajlaşma sürecinde taraflardan herhangibirin çalışmaması, aradaki bağlantının kopması gibi nedenlerden dolayı tüm iletişimin aksamasıda muhtemeldir. Bazı gerçek hayat senaryolarında, sistemin tarafları olan istemci (Client), sunucu (Server), ağ (Network) bileşenlerinin çökmesi durumlarında dahi işlevselliğin devam edebilmesi istenebilir. Bunun dışında, çalışan sistemin içerisindeki bileşenlerin sürekli bir bağlantıda olmadığı durumlarda bu tip iletişimleri zorlaştırmaktadır. Bir başka deyişle ağa sürekli olarak bağlanamayan ama offline olarak çalışabilen istemcilerin bu tip bir mesajlaşma sisteminin parçası olması istendiğinde senkronizasyon güçlükleri ortaya çıkmaktadır.
-
WCF - Replay Attack Etkisini Hafifletmek
WCF (Windows Communication Foundation) ile ilgili bir önceki makalemizde, istemci ve servis arasında güvenilir oturumların (Reliable Session) nasıl açılabileceğinden bahsetmiştik. Güvenilir oturumların yararlarından biriside, olası cevaplama saldırılarının (Replay Attacks) önüne geçmektir. Bilindiği üzere cevaplama saldırılarında, istemci ve servis arasında hareket eden mesajların yakalanarak bozulması, değiştirilmesi, kesilmesi gibi problemler söz konusu olmaktadır. Üstelik değişikliğe uğratılan mesajların zaman içerisinde her hangibir anda, orjinal servis kaynağına yada farklı bir yöne doğru defalarca gönderilmeleride söz konusudur.
-
WCF - Güvenilir Oturumlar(Reliable Sessions)
WCF (Windows Communication Foundation) bilindiği üzere bir servis yönelimli mimari (Service Oriented Architecture) yaklaşımıdır. Buda basitçe, birbirleriyle haberleşen istemci (client) ve sunucu (server) uygulamaların var olması anlamına gelmektedir. Bu haberleşme çok doğal olarak bir ağ (network) ortamı üzerinde gerçekleşir. Ağ ortamı intranet gibi bir sistem olabileceği gibi kablolu veya kablosuz (wireless) bir internet ortamıda olabilir. Hal böyle olunca arada hareket etmekte olan mesajların güvenliği önem arz eden bir konudur. Mesaj güvenliğinden kasıt sadece şifreleme yada sertifikalı bir iletişimin sağlanması demek değildir. Bunların sağlanması için WCF mimarisi içerisindede çeşitli teknikler bulunmaktadır. Bu teknikler bir yana istemci ve sunucu (servis) arasında güvenilir bir oturumun (reliable session) var olması gereken durumlarda söz konusudur. Güvenilir bir oturum sağlanması için gereken sebepler arasında aşağıdaki maddeler göz önüne alınabilir;
-
Using İfadesi ile Garanti Dispose
Bellek yönetimi özellikle büyük çaplı projelerde performans kazanımı açısından çok önemlidir. Günümüz sistemlerinin yüksek Ram kapasitesine sahip oldukları göz önüne alındığında bu durum çoğu zaman göz ardı edilmektedir. Ancak sayısız kullanıcının bağlandığı sunucu (server) sistemleri üzerinde çalışan windows veya web servisleri gibi uygulamalar göz önüne alındığında bellek sorunları ile her zaman için karşılaşılma olasılığı vardır.