Meraklı bir bilgisayar programcısının notları.
Merhaba! Ben Burak Selim Şenyurt - yazılım geliştirici, blogger ve öğrenme tutkunu.
Bu blogda yazılım mühendisliği, sistem tasarımı, programlama dilleri ve yeni teknolojiler üzerine yazılar paylaşıyorum. Özellikle .NET, Rust, Zig, yapay zeka araçları ve mimari konularına ilgi duyuyorum. Kendimi sürekli geliştirmeye ve yeni şeyler öğrenmeye adıyorum.
-
LINQ to SQL ile CRUD İşlemleri
Language Integrated Query (LINQ) mimarisi özellikle programatik ortamlarda tasarlanan nesneler üzerinde, SQL cümlelerine benzer ifadeler ile sorgulamalar yapılmasına izin vermektedir. Çok doğal olarak veritabanı (database) tarafında yer alan tablo (Table), saklı yordam (Stored Procedure), görünüm (View), fonksiyon (Function) gibi unsurlarında programatik tarafta birer varlık (Entity) olarak ifade edilebilmesi, LINQ kurallarının SQL üzerindede gerçekleştirilebilmesini sağlamaktadır. Burada varlık katmanı (Entity Layer) olarakda düşünebileceğimiz yapı üzerinde yer alan nesneler, veritabanından çekilen sonuçları saklayabilmektedir. Bunun yanında programatik ortamdaki varlıklar üzerinde yeni varlık oluşturma, güncelleme, silme gibi operasyonlarda yapılabilmektedir. İşte bu makalemizde çoğunlukla CreateRetrieveUpdateDelete (CRUD) işlemleri olarak belirtilen bu operasyonları nasıl yapabileceğimizi, adım adım basit örnekler üzerinden incelemeye çalışıyor olacağız. (Bu makalede geliştirilmekte olan örnek kod parçaları Visual Studio 2008 RTM ortamında yazılmıştır.)
-
Nasıl Yapılır? Adım Adım Özel HttpHandler
Uzun zaman önce Asp.Net 2.0 ile ilişkili makalelerimizden birisinde HttpHandler ve HttpModule kavramlarından bahsetmeye çalışmıştık. Bu makalemizde kendi Handler sınıfımızı geliştirmek isteyebileceğimiz örnek bir senaryo üzerinde daha durmaya çalışacağız. Bu sayede HttpHandler sınıfları yazarak neler yapılabileceğinide daha net bir şekilde görmüş olacağız. Konuyu daha net kavrayabilmek adına örnek senaryomuz üzerinden adım adım ilerleyeceğiz.
-
.Net Remoting Dünyasından WCF'e Geçmek
Windows tabanlı olan Servis Yönelimli Mimari (Service Oriented Architecture) tekniklerinden biriside.Net Remoting’dir..Net Remoting mimarisi ağırlıklı olarak TCP bazlı ve Binary tabanlı paket iletiminde kullanılır. En büyük özelliklerinden birisi, sadece Windows işletim sistemlerinden oluşan ağlarda koşabilmesidir. Elbette HTTP üzerinden SOAP-Simple Object Access Protocol formatına uygun alt yapı kurulmasıda mümkündür. Bu sayede internet ağındada ektin şekilde kullanılabilir. Ancak Windows bağımlı olması platform bağımsızlığını ortadan kaldırmaktadır. Günümüzde WCF (Windows Communication Foundation) gibi daha ölçeklenebilir (Scalable), birleştirilmiş (Unified) bir Servis Yönelimli Mimari (SOA) açılımıda mevcuttur. Bu durumda geliştiricilerin karşısına önemli bazı sorular ve sorunlar çıkmaktadır. İşte bunlardan bir kaçı;
-
WCF - MTOM ve Stream Kullanarak Veri Aktarımı
Günümüzde resim,ses, video, doküman formatında kaynakların yoğun olarak kullanıldığı pek çok sistem bulunmaktadır. Söz gelimi içerik yönetim sistemleri (Content Management Systems) neredeyse sırf bu tip verilerin kullanılması üzerine kurulmuştur. Resim, ses, video formatındaki veri kaynaklarının oluşturduğu en büyük problem ise boyutlarının söz konusu sistemlerde ne kadar etkin bir şekilde ölçeklenebildiğidir. Büyük boyutlu dosyalar çeşitli amaçlarla kullanılabilirler.
-
WCF - MSMQ(MicroSoft Message Queue) ile Entegrasyon
TCP veya HTTP bazlı iletişimlerde, tarafların aynı zaman dilimi içerisinde çalışıyor olmaları gerekmektedir. Böyle bir mesajlaşma sürecinde taraflardan herhangibirin çalışmaması, aradaki bağlantının kopması gibi nedenlerden dolayı tüm iletişimin aksamasıda muhtemeldir. Bazı gerçek hayat senaryolarında, sistemin tarafları olan istemci (Client), sunucu (Server), ağ (Network) bileşenlerinin çökmesi durumlarında dahi işlevselliğin devam edebilmesi istenebilir. Bunun dışında, çalışan sistemin içerisindeki bileşenlerin sürekli bir bağlantıda olmadığı durumlarda bu tip iletişimleri zorlaştırmaktadır. Bir başka deyişle ağa sürekli olarak bağlanamayan ama offline olarak çalışabilen istemcilerin bu tip bir mesajlaşma sisteminin parçası olması istendiğinde senkronizasyon güçlükleri ortaya çıkmaktadır.
-
WCF - Replay Attack Etkisini Hafifletmek
WCF (Windows Communication Foundation) ile ilgili bir önceki makalemizde, istemci ve servis arasında güvenilir oturumların (Reliable Session) nasıl açılabileceğinden bahsetmiştik. Güvenilir oturumların yararlarından biriside, olası cevaplama saldırılarının (Replay Attacks) önüne geçmektir. Bilindiği üzere cevaplama saldırılarında, istemci ve servis arasında hareket eden mesajların yakalanarak bozulması, değiştirilmesi, kesilmesi gibi problemler söz konusu olmaktadır. Üstelik değişikliğe uğratılan mesajların zaman içerisinde her hangibir anda, orjinal servis kaynağına yada farklı bir yöne doğru defalarca gönderilmeleride söz konusudur.
-
WCF - Güvenilir Oturumlar(Reliable Sessions)
WCF (Windows Communication Foundation) bilindiği üzere bir servis yönelimli mimari (Service Oriented Architecture) yaklaşımıdır. Buda basitçe, birbirleriyle haberleşen istemci (client) ve sunucu (server) uygulamaların var olması anlamına gelmektedir. Bu haberleşme çok doğal olarak bir ağ (network) ortamı üzerinde gerçekleşir. Ağ ortamı intranet gibi bir sistem olabileceği gibi kablolu veya kablosuz (wireless) bir internet ortamıda olabilir. Hal böyle olunca arada hareket etmekte olan mesajların güvenliği önem arz eden bir konudur. Mesaj güvenliğinden kasıt sadece şifreleme yada sertifikalı bir iletişimin sağlanması demek değildir. Bunların sağlanması için WCF mimarisi içerisindede çeşitli teknikler bulunmaktadır. Bu teknikler bir yana istemci ve sunucu (servis) arasında güvenilir bir oturumun (reliable session) var olması gereken durumlarda söz konusudur. Güvenilir bir oturum sağlanması için gereken sebepler arasında aşağıdaki maddeler göz önüne alınabilir;
-
Using İfadesi ile Garanti Dispose
Bellek yönetimi özellikle büyük çaplı projelerde performans kazanımı açısından çok önemlidir. Günümüz sistemlerinin yüksek Ram kapasitesine sahip oldukları göz önüne alındığında bu durum çoğu zaman göz ardı edilmektedir. Ancak sayısız kullanıcının bağlandığı sunucu (server) sistemleri üzerinde çalışan windows veya web servisleri gibi uygulamalar göz önüne alındığında bellek sorunları ile her zaman için karşılaşılma olasılığı vardır.
-
WCF - Windows CardSpace ile Güvenlik
WCF (Windows Communication Foundation) mimarisini baz alan SOA (Service Oriented Applications) uygulamaları geliştirilirken, güvenlik (security) başlığı altında ele alınmakta olan pek çok konu vardır. Geliştirilen bir WCF servisinin sadece izin verilen istemciler (clients) tarafından kullanılmasıda bu konulardan bir tanesidir. Bu amaçla istemci uygulamaların veya onları kullanan hesapların servis tarafında doğrulanması (authenticate) ve yetkilendirilmesi (authorize) adına bazı teknikler ele alınır. Temel olarak bir istemcinin doğrulanması ve yetkilendirilmesi, onun kim olduğunun bilinmesine bağlıdır (Identification). Kimlik tespiti için kullanıcı adı-şifre, sertifika (certificate) yada Kerberos kartı (token) gibi elemanlar göz önüne alınır. Doğrulama işlemi sırasında kullanılan kimlik tespiti tekniklerinden biriside.Net Framework 3.0 ile birlikte gelen Windows Cardspace teknolojisidir.
-
Daha Etkili Profil(Profile) Yönetimi
Geçtiğimiz günlerde Asp.Net 2.0 ile ilgili bilgilerimi tazelerken profil yönetiminin daha etkin bir şekilde nasıl kullanılabileceğine dair pek çok örnek ile karşılaştım. İşte bu makalemizde temel olarak profil yönetiminin daha etkin hale getirilmeye çalışması için uğraşıyor olacağız. İnceleyeceğimiz temel konu başlıklarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.
-
WPF - Sayfa(Page) Kavramı, Navigasyon İşlemleri ve XBAP
Yıllardır ister büyük çaplı ister küçük çaplı olsun pek çok proje web tabanlı olarak geliştirilmektedir. Projelerde bu tip bir seçime gitmenin en büyük nedenlerinden biriside web uygulamalarındaki dağıtım modelinin (Deployment Model) Windows tabanlı olanlara göre çok daha kolay olmasıdır. Her ne kadar.Net 2.0 ile birlikte gelen ClickOnce veya daha öncesinden beri var olan ActiveX gibi dağıtımı kolaylaştırabilecek teknolojiler var olsada bunlar Web uygulamalarına olan yönelimi azaltamamıştır. Sonuç itibariyle web tabanlı uygulamalarda, yazılan parçaları yorumlayacak bir tarayıcı penceresinin (Browser) olması yeterlidir.
-
WPF - Temel Animasyon İşlemleri - 2
Bir önceki makalemizde Windows Prensetation Foundation (WPF) uygulamalarında animasyon işlemlerinin temel animasyon tipleri (Basic Animation Types) yardımıyla nasıl gerçekleştirilebileceğini incelemeye başlamıştık. Bu makalemizde animasyon işlemleri üzerindeki yönetimin biraz daha fazla olmasını sağlamak için farklı teknikleri göz önüne alıyor olacağız. Her zaman olduğu gibi konuyu daha iyi kavrayabilmek adına örnekler üzerinden ilerlemekte fayda olduğu kanısındayım. Dilerseniz hiç vakit kaybetmeden ilk örneğimiz ile başalayım. Hatırlanacağı üzere, WPF uygulamalarında bileşenlerin rotasyon işlemleri için RotateTransform, ScaleTransform ve benzeri tiplerin kullanıldığını görmüştük.
-
WPF - Temel Animasyon İşlemleri
Windows uygulamalarında kullanıcılara görsel bir şölen sunmak için animasyon işlemlerinden yararlanılır. Ne varki söz konusu animasyonları gerçekleştirebilmek amacıyla zorlu olan bazı süreçlerin aşılması gerekmektedir. Burada aslında, GDI+(Graphics Device Interface) alt yapısını (Infrastructure) daha etkili kullanmak adına daha çok ve daha karmaşık kodların yazılması, form üzerinde animasyonun zaman çizelgesine göre Timer bileşenleri ile Interval özelliği ve Tick olayı (event) gibi üyelerlerle uğraşılması ve hatta yeri geldiğinde ana iş parçasının (Main Thread) bozabileceği durumların önüne geçmek için özel tedbirler alınması söz konusudur. Hele birde işin içerisine üç boyutlu (3D) nesneler girdiğinde ve bunların üzerinde kullanıcı etkileşimli olayların tetiklenebilmesi de istendiğinde programıcının geliştirme süreci hem zorlaşacak hemde uzayacaktır.
-
WPF - Grafik İşlemlerinde Şekillerin(Shapes) Kullanımı
Windows Presentation Foundation (WPF) ile ilgili bir önceki makalemizde, iki boyutlu (2D) grafiklerin çizilmesi amacıyla kullanılan fırçaları (Brushes) incelemeye çalışmıştık. Bu makalemizde ise iki boyutlu şekilleri (Shapes) araştırıyor olacağız. Vektörel grafiklerde şekillerin (Shapes) büyük önemi vardır. Nitekim temel şekiller kullanılarak asıl resimler ve görüntüler kolaylıkla elde edilebilir. Bir CAD uygulamasının karmaşık çizelgelerinden, eğlenceli çocuk programlarında kullanılan vektörel grafiklere kadar pek çok alanda temel şekiller yeterli olmaktadır. Söz gelimi bir şehrin imar planlamasında kullanılacak bir programda iki boyutlu olarak düşünüldüğünde dörtgenler, daireler, elipsler, poligonlar ve düz çizgiler evlerin, yolların, arsaların, parkların ifade edilmesi için yeterlidir. Senaryolar arttırılabilir ve daha geniş alanlarda düşünülebilir. Ancak temel olarak gereken şekiller bellidir. WPF kendi bünyesinde iki boyutlu çizimlerin gerçekleştirilebilmesi amacıyla aşağıda belirtilen şekilleri (Shapes) sunmaktadır.
-
WPF - Grafik İşlemlerinde Fırçaların(Brushes) Kullanımı
Windows uygulamalarında özellikle.Net tarafında vektörel grafik işlemleri için çoğunlukla GDI+ alt yapısı (infrastructure) kullanılmaktadır. Ancak Windows Presentation Foundation (WPF) mimarisinde öne çıkan özelliklerden biriside grafik anlamdaki yeteneklerin son derece geliştirilmiş olmasıdır. Kişisel görüşüm grafik yönündeki özelliklerin gelişmesi dışında bu tekniklerin element bazında uygulanabiliyor olması son derece önemli ve yerindedir.
-
WPF - Veriye Bağlanmak (Data Binding)
Bu gün geliştirdiğimiz programların çoğu veri (Data) ile ilişkili kaynakları kullanmaktadır. Özellikle büyük ölçekli pek çok proje tipi içerisinde mutlaka verilerin kullanılması söz konusudur. Veriler kimi zaman müşteri bilgilerini, kimiz zaman ürün bilgilerini, kimi zamanda uygulamaya ait konfigurasyon bilgilerini vb… tutar. Verilerin çoğu zaman veritabanı sistemlerinde, fiziki dosyalarda veya program içerisindeki özel tiplerde saklandıklarını görürüz. Çok doğal olarak bu veri depoları içerisinde tutulan bilgilerin son kullanıcılara gösterilmeside söz konusudur.
-
WPF-Uygulama Nesnesi (Application Object)
Windows Presentation Foundation windows tabanlı uygulama geliştirmeye çok yeni bir yaklaşım getirdi. Tabiri yerindeyse pek çok yenilik ile karşı karşıyayız. İşte bu makalemizde WPF ile geliştirilen windows uygulamalarında çekirdek nesnelerden birisi olan Application tipini incelemeye çalışacağız. Application nesnesi, WPF uygulamalarının çekirdek nesnesidir.
-
WCF - Client Callback (İstemci Taraflı Geri Bildirim)
Servis yönelimi mimari (Service Oriented Architecture) üzerine geliştirilen sistemler istemci/sunucu (client/server) tabanlı bir iletişimi olanaklı kılarlar. Bu sistemlerde süreçler çoğunlukla istemciden sunucuya doğru yapılan operasyon talepleri (Request) ve servis tarafından istemciye geri dönen cevaplardan (Response) ibarettir. Oysaki bazı SOA vakkalarında rollerin tam tersine çevrilmesi gerekebilir. Bir başka deyişle servislerin yeri geldiğinde bir istemci gibi hareket etmesi istenebilir. Söz gelimi bir stok sisteminde yer alan bir servis parçasında, istemcilerin stok üzerinde servis yardımıyla yapacağı hareketleri göz önüne alalım.
-
Asp.Net Temelleri : Derinlemesine Download/Upload İşlemleri
Tatile çıkan herkes, iyi ve dinlendirici geçen günlerin ardından tekrar hayatın akışına kapıldığında kısa süreliğinede olsa adaptasyon problemi yaşar. Tatildeyken hatırlayacağınız gibi hafif ve dinlendirici bir Asp.Net konusu ile ilgilenmeye çalışmıştık. Tatil dönüşündeki adaptasyon sürecinde de benzer nitelikte bir konuyu incelemenin uygun olacağı kanısındayım. Bu yazımızda Asp.Net uygulamalarında sıklıkla başvurduğumuz temel dosya giriş/çıkış (Input/Output -IO) işlemlerinden yararlanarak Download ve Upload işlemlerinin nasıl yapılabileceğini ele almaya çalışacağız.
-
Asp.Net 2.0 URL Rewriting Hakkında Gerçekler
Çok kısa süreliğinede olsa tatilde olduğum şu günlerde yazılım dünyasından kopmak hiç içimden gelmedi. Bu nedenle dinlendiğim zamanlardan arta kalan sürelerde azda olsa bir şeyler karalamak istedim. Sonuç olarak daha hafif ve tatil moduna uygun olacak bir yazı ile yeniden beraberiz. Bu makalemizde Asp.Net 2.0 ile geliştirilen web uygulamalarında, URL eşleştirmelerinin (Url Mapping) nasıl düzenlenebileceğini, bir başka deyişle nasıl özelleştirilebileceğini incelemeye çalışacağız. Son kullanıcılar web ortamında, kendi tarayıcı (browser) uygulamalarında yer alan adres satırlarında zaman zaman karışık ve uzun URL bilgileri ile karşılaşırlar. Genellikle sorgu katarlarının (QueryString) kullanıldığı ve bunların sayılarının çok olduğu durumlarda adres satırlarını okumak gerçekten güçleşebilir. Söz gelimi aşağıdaki URL bilgisini göz önüne alalım.