Meraklı bir bilgisayar programcısının notları.
Merhaba! Ben Burak Selim Şenyurt - yazılım geliştirici, blogger ve öğrenme tutkunu.
Bu blogda yazılım mühendisliği, sistem tasarımı, programlama dilleri ve yeni teknolojiler üzerine yazılar paylaşıyorum. Özellikle .NET, Rust, Zig, yapay zeka araçları ve mimari konularına ilgi duyuyorum. Kendimi sürekli geliştirmeye ve yeni şeyler öğrenmeye adıyorum.
-
Rust Pratikleri - Lifetimes Mevzusu
Rust’ın özellikle Garbage Collector kullanan dillerden çok farklı olduğunu bellek yönetimi için getirdiği kurallardan dolayı biliyoruz. Ownership, borrowing gibi hususlar sayesinde güvenli bir bellek ortamını garanti etmek üzerine ihtisas yapmış bir dil olduğunu söylesek yeridir. Bunlar pek çok dilde otomatik yönetildiği için Rust’ı öğrenmek biraz zaman alabiliyor ve bu yolda karşımıza çıkacak zor konulardan birisi de Lifetimes mevzusu. Kısaca nesnelere yaşam süresini bilinçli olarak vermek diye ifade edebileceğimiz bu konuyu esasında sevgili Bora Kaşmer ile başladığımız 45 Byte sohbetlerinde dile getirmek istiyorum. Lakin çok basit bir örnek ile konuyu olabildiğince sade bir şekilde anlatmam gerekiyor ve String ile &str arasındaki fark bunun için ideal olabilir.
-
Rust Pratikleri - GDB ile Debug İşlemleri
Rust dilinin en güçlü olduğu yer etkili bellek yönetimi ve olası kaosların önüne herhangi bir garbage collector veya başka bir unsura ihtiyaç duymadan geçebilecek kural setleri barındırmasıdır. Özellikle Memory Leak, Double Free, Data Race gibi C, C++ dillerinde sıklıkla rastlanan durumların oluşmaması için basit kurallar barındırır. Bu kurallar ilk başlarda rust öğrenenleri epey zorlar fakat bir kez alışılınca her şey çok daha net ve berrak hale gelir. Bellek yönetimi denilince içeride neler oluyor bitiyor görmek de önemlidir. Fonksiyonlar birer kapsam olarak Stack’e yığılır, çeşitli veri türleri (String gibi) heap’e açılıp pointer alır, kapsamlar sonlandığında bir şeyler olur vs
-
Rust Pratikleri - Channels
Thread’ler aralarında haberleşmek için kanallardan (channels) yararlanır. Rust dilinde bu amaçla built-in modüllerinden olan mpsc (multi-producer single-consumer) paketi kullanılır. Bu paket aslında FIFO (First-In First-Out) ilkesine göre çalışan tipik bir kuyruk yapısıdır. Kanallar yardımıyla örneğin iki thread arasında bir yol açıp tek yönlü olarak mesaj göndermek mümkündür. Böylece bir thread’den diğerine çeşitli verileri aktarabiliriz. Hatta asenkron ve olay güdümlü (event-driven) haberleşmeler dahi tesis edebiliriz. Bir veri türünün kanalda akması için Send trait’ini uyarlamış olması gerekir. Primitive tiplerin hepsi bu davranışa sahiptir.
-
Rust Pratikleri - Dokümantasyon
Bir programlama dilini iyi yapan ve onu öne çıkaran bazı önemli unsurlar vardır. İdeal bir söz dizimi oluşturulması için önerilerde bulunmak, kullanılan fonksiyon veya türlerle ilgili yardım dokümantasyonları sunmak, merkezi ve başarılı bir paket yönetim sistemine sahip olmak bunlar arasında sayılabilir. Rust dilindeki pek çok kural sayesinde bellek sahasının güvende kaldığı (memory safe), dangle pointer, data race, memory leak gibi sorunların oluşmadığı, performansı yüksek ve üstelik bütün bunlar için garbage collector benzeri mekanizmalara ihtiyaç duymayacak şekilde geliştirme yapmamız mümkün. Yine de idiomatic olarak ifade edilen ve dilin en ideal şekilde kullanılmasını tarifleyen ihtiyaç için yardım almamız gerekiyor. Bu anlamda cargo clippy en büyük destekçimiz. Ancak kaliteli kodlamanın olmazsa olmaz önemli özelliklerinden birisi de elbette verimli içerik sunan dokümantasyon. Özellikle yazdığımız kütüphaneleri herkesin kullanımına açmak istediğimiz senaryolarda bu konuya azami özeni göstermek lazım.
-
Rust Pratikleri - Multithreading
Uygulamalar işletim sistemlerince Process olarak ayağa kaldırılırlar. Bir process içerisindeki işleri birbirlerinden bağımsız olarak yapan thread’ler de söz konusu olabilir. Çoğu zaman çalıştırılabilir programın main fonksiyonu ile akan akış tek bir thread ile işleyişini sürdürür ama ihtiyaç dahillinde yeni thread’ler açmak gerekir. Rust için process içerisinde bir thread açmak oldukça kolaydır ve bellek tüketimi açısından maliyeti düşüktür. Ownership ve borrowing kuralları sayesinde bellek sahası güvende kalır ve özellikle data-race sorunları oluşmaz.
-
Rust Pratikleri - Loglama
Bugün bir redis, rabbitmq, kafka sunucusu başlattığımızda ya da docker container içerisine komut satırı açtığımızda terminal ekranına akan sayısız log içeriği olduğunu görüyoruz. Bu loglar hataları görmek, kodun akışını izlemek ve uyarıları çabucak fark etmek açısından sistem programcıları için son derece kıymetli bilgilerden oluşuyor. Çok doğal olarak Rust ile yazılan uygulamalar içinden de log yayınlamak isteyebiliriz ki Rust’ın asıl odağının sistem programlama olduğunu düşünecek olursak bu gereklidir. Rust Pratiklerinin bu ilk bölümünde log ve env_logger küfelerini kullanarak basit anlamda loglamanın nasıl yapıldığını öğreneceğiz.
-
Programcıdan Programcıya Rust
İki yıl kadar önce bir merakla başladığım ama sonrasında takıntı haline gelen bir uğraş edindim; Rust programlama dili. Profesyonel iş yaşantımın neredeyse tamamında.Net platformu üstünde geliştirme yaptım ve halen daha maaşımı ondan kazanıyorum. Bazı zamanlar Python, Go, Ruby gibi dillere de baktım ama hep hobi olarak kaldılar. Rust içinse aynı şeyi söylemem zor. Onunla ilgili resmi dokümantasyonu takip edip birkaç satır kod yazmaya başladım ve derken sayısız derleme zamanı hatası ile karşılaştım. Bunların neredeyse büyük çoğunluğu borrowing, ownership, lifetimes gibi konularla ilintiliydi ve her biri Rust’ın temelde bilinmesi gereken demirbaşları.
-
Monolitik Uygulamalarda Teknik Borçlanma ile Mücadele (Teori)
İş hayatına adım attığımda tarihler 1999 yılını gösteriyordu. Bilgi İşlem Sorumlusu unvanı ile yarı zamanlı başladığım şirkette bir çağrı merkezi uygulamasının geliştirilmesinden, bilgisayarların kurulumlarından ve kullanıcı destek işlemlerinden sorumluydum. O zamanlar sahip olduğum bilgiler çok kıt ve tamamen programlama üzerindeydi. Ne katmanlı mimarilerden ne de tasarım kalıplarından bihaberdim. Hal böyle olunca yazdığım uygulama buton arkası kodlamanın ötesine geçemiyordu. Üstelik web tabanlı değil Windows tabanlı bir programdı ve dağıtımı çağrı merkezi bilgisayarlarına kopyala yapıştır usulüne göre yapılıyordu (Neyse ki şirkette sadece on iki çağrı personeli vardı) ancak bir sonraki işimde dengeler tamamen değişti. Bu sefer yazılım dünyasının milenyum başındaki yükselen yıldızlarından olan.Net platformu üstünde yeni yetme bir yazılımcı olarak işe başlamıştım. Bana Junior Software Developer unvanı vermişlerdi ve bu kez web tabanlı bir uygulama ile bol miktarda katman söz konusuydu. Tipik olarak katmanlı mimariye göre geliştirilmiş ve müşterisi olan bir ürün üstünde çalışan birkaç yazılımcıdan birisiydim.
-
Effective Engine — Bir Uzay Macerası
Altunizade’nin bahar aylarında insanı epey dinlendiren yeşil yapraklı ağaçları ile çevrelenmiş caddesinin hemen sonunda, köprüye bağlanmadan iki yüz metre kadar öncesinde dört katlı bir bina vardır. Araba ile geçerken eğer kırmızı ışığa denk gelmediyseniz pek fark edilmez ama yürürken önündeki geniş kaldırımları ile dikkat çeker. Ana cadde tarafındaki yeşillikler binanın ilk katlarını gizemli bir şekilde saklar. Binanın bulunduğu adanın etrafı cadde ve ara sokaklarla çevrilidir. Bir sokağın karşısında yeni yapılmış hastane ile metro çıkışı, ana cadde tarafında ev yapımı tatlılarının kokusu ile insanı baştan çıkaran pastane, eczane, kuaför, camii ve minik bir park bulunur. Dört yola bakan diğer cadde tarafında ise eskiden karakol olan ama çok uzun zamandır kreş olarak işletilen bir komşu yer alır.
-
Birisi Sana \"Blazor Nedir?\" Diye Sorarsa
Yeni bir on yılın arifesini çoktan geçtik ve bu on yıla girmeden önce Microsoft, milenyumun başında da yaptığı üzere önemli ürünlerin altına imzasını attı. Açık kaynak dünyasına hızlı bir girişten sonra yıllardır süregelen Mono projesi daha da anlam kazandı. Artık Silverlight, Windows Phone, Web Forms,.Net Remoting gibi kavramlardan neredeyse hiç söz etmiyoruz. Üstelik bazıları yıllar önce rafa kalktı. Rafa kalkanların, eskiyenlerin bıraktığı tecrübe yeni nesil ürünlerin başarısını artırdı. Unity ile platform bağımsız oyunlar, Xamarin ile macOS ve linux ayırt etmeksizin çalışan kodlar vs derken.Net Core hayatımıza girerek büyük sükse yaptı.
-
Asp.Net Core - Önce Razor Sonra Blazor
Kendime geldiğimde hiçbir şey göremediğimi fark ettim. Üstüme çöken zifiri karanlığa rağmen halen daha hayatta olduğuma dair tek şey yağmur damlalarının birkaç metre üstümde olduğunu sandığım metal tavana vurarak çıkardıkları seslerdi. Ensemden neredeyse ayak parmaklarıma kadar yayılan ağrı hiçbir şeyi umursamaz bir tavırda yattığım yerden doğrulmamı güçleştiriyordu. Son hatırladığım CloudTown’dan birkaç sibernetik coder ile karşılaştığım belli belirsiz yansımalardan ibaretti. Kısa süre sonra yakınlarımda koşuşturan bazı ayak sesleri işittim. Yer yer duraksıyor yer yer su birikintilerine girip çıkıyorlardı. Fısıltılar daha duyulur sesler haline gelmeye başladı. Tavandaki kapağı açmak üzere içlerinden birinin elindeki anahtarları hazırladığını işittim. Sonrası gözlerim için çok korkunç bir deneyimdi. Bu zifiri karanlıkta ne kadar kaldığımı bilmiyorum ama gözlerim dışardan gelen o parlak ışığa karşı adeta haykırıyordu. Üstüme boca edilen bir kova soğuk suyun ardından gelen kaba ses ise çok tanıdıkdı. Ve şöyle seslendim; “Reyzor! Sen haaa”:P
-
Asp.Net Core - Dependency Lifetimes
Çalışmakta olduğum şirketin çok büyük bir ERP (Enterprise Resource Planning) uygulaması var. Microsoft.Net Framework 1.0 sürümünde düşünce olarak hayat geçirilip geliştirilmeye başlanmış. Milyonlarca satır koddan ve sayısız sınıftan oluşan, katmanlı monolitik mimari üstünde yürüyen, sahada on binden fazla personelin kullandığı çok etkili bir ürün. Geçtiğimiz yıl bu uygulamanın modernizasyonu kapsamında başlatılan IT4IT çalışmaları bünyesinde nesne bağımlılıklarının yönetimi için Dependency Injection mekanizmasının nimetlerinden de epeyce yararlanıldı. Doğruyu söylemek gerekirse koda yaptıkları dokunuşları hayranlıkla izledim.
-
Asp.Net Core - Dependency Injection Türleri
Ayakta durmuş odanın camından dışarıyı izlerken yazıya nasıl bir giriş yapsam diye düşünüyordum. Baharın etkisi ile yapraklarını açmış meşenin yavaş yavaş gölgelediği caddeden İtalyan bayrağı kasklı bir motosikletli geçti aniden. Sadece birkaç metre gerisinden de onu neredeyse aynı süratle takip eden martıya binmiş bir genç. Kaldırımda bir elinde alışveriş poşeti ötekinde onu yola doğru çekiştiren haylazla birlikte yürümeye çalışan orta yaşlarında bir kadın. Hemen binanın önündeki basket sahasında da yaşları beş ile on beş arasında değişen on çocuk. Futbol oynuyorlar. Bağrışlar, çağrışlar. Çekişmeli de gidiyor ama herkesin yüzünde bir maske. Eve kapanmak zorunda kalmadan önce çocukların son bir bahar ziyafetini izliyorum diye iç geçiriyorum.
-
Asp.Net Core'a Nasıl Merhaba Deriz?
Yazılım geliştirme işine ciddi anlamda başladığım yeni milenyumun başlarında.Net Framework sahanın yükselen yıldızıydı. Delphi’den kopup gelen Anders’in yarattığı C# programlama dilinin gücü ve.Net Framework çatısının vadettikleri düşünülünce bu son derece doğaldı. Aradan geçen neredeyse 20 yıllık süre zarfında.Net Framework’te evrimleşti ve sürekli güncellendi. Versiyon 2.0 ile gelen generic tipler, 3.0’la birlikte SQL yazar gibi sorgulanabilir nesneler (LINQ-Language INtegrated Query), sonrasında karşımıza çıkan WCF (Windows Communication Foundation), WF (Workflow Foundation), Entity Framework vs derken Microsoft’un açık kaynak dünyasına girişi, benimsediği platform bağımsız stratejiler (Miguel De Icaza’nın Mono’suna da saygı duyalım), Linux, MacOS gibi bir zamanların ciddi rakipleri ile el sıkışarak hamle yapması sonrasında da son birkaç yıllık zaman diliminde karşımıza çıkan.Net Core. Yeni gelişmeler Microsoft’un sıklıkla yaptığı üzere bazı kavram karmaşalarını da beraberinde getirdi elbette. En nihayetinde tek ve birleşik bir.Net 5 ortamından bahsedilmeye başlandı. (Photo by Element5 Digital on Unsplash)
-
Tie Fighter Değil, Project Tye!
Star Wars’ın figür kabul edilen gemilerinden birisi imparatorluk güçlerinin Tie Fighter’ıdır. Lord Vader ile özdeşlemiş olan bu figürün kulak tırmalayan ama rahatsız etmeyen sesinin Almanların İkinci Dünya savaşındaki hafif bombardıman uçaklarından birisi olan Junkers Ju-87 Stuka’dan (Sturzkampfflugzeug) geldiği bile söylenir.
-
Stackoverflow Sevgi Anketinde Yıllardır Bir Numara Çıkan Programlama Dili Rust Kimdir?
Hepimiz için berbat geçen bir yılı geride bırakıyoruz. Koca sene boyunca uğraştığımız salgının etkileri daha da sürecek gibi duruyor. 2021 bize neler getirir bilemiyorum ama yazılımcıların bilgisayarları başında daha çok vakit geçirdiği günlerin hayatımızda kalıcı hale geldiğini de ifade edebilirim. Geçen yılın bir bölümünde işlerden arta kalan vakitlerde kendimce yeni şeyler öğrenmeye gayret ettim. Bunlardan birisi de Mozilla Labs’ın gücünü arkasına almış olan Rust programlama diliydi.
-
Docker Yerine Podman (Pod Manager) Kullanmak
Heimdall üstünden birşeyler kurcalamak istediğimde yolum genellikle bir Docker imajı ile kesişiyor. Bakmak istediğim bir NoSQL veritabanı mı var, ELK üçlüsü mü gerekli, bir NGinx server ortamımı lazım ya da yeni bir servis için çalışma zamanımı hazırlamam gerekiyor… Hemen Docker kardeşimizin kapısını çalıyorum. Aslında bakarsanız Container teknolojileri denince çoğumuzun aklına Docker’dan başka bir şey gelmiyordur belki de. “Gerçekten de böyle mi?” diye düşündüğüm bir ara Docker’ın güçlü bir alternatifi olan Podman isimli ürünle karşılaştım ve onu biraz tanımaya karar verdim.
-
Vue için Bebek Adımları
Yazılım işine girdiğimden beri en çok zorlandığım konu Frontend tarafında kodlama yapmak. Ne yazık ki sadece Backend tarafta kalma lüksümüz de pek bulunmuyor. Örneğin hali hazırda çalışmakta olduğum firmada yeni nesil birçok uygulama önyüz tarafında çeşitli Javascript çatıları (Framework) kullanıyor.
-
Ocelot - .Net Core Tarafında Bir API Gateway Denemesi
Uzun süre önce bankada çalışırken nereye baksam servis görüyordum. Bir süre sonra ana bankacılık uygulaması dahil pek çok ürünün kullandığı bu sayısız servisler ağının yönetimi zorlaşmaya başladı. Bir takım ortak işlerin daha kolay ve etkili yönetilmesi gerekiyordu. Müşterek bir kullanıcı doğrulama ve yetkilendirme kontrolü (authentication & authorization), yük dengesi dağıtımı (load balancing), birkaç servis talebinin birleştirilmesi ve hatta birkaç servis verisinin birleştirilerek döndürülmesi (aggregation), servis verisinin örneğin XML’den JSON gibi farklı formata evrilmesi, servis geliş gidişlerinin loglanması, yönlendirmeler yapılması (routing), performans için önbellek kullanılması (caching), servis hareketliliklerini izlenmesi (tracing), servislerin kolayca keşfedilmesi (discovery), çağrı sayılarına sınırlandırma getirilmesi, bir takım güvenlik politikalarının entegre edilmesi, özelleştirilmiş delegeler yazılması (custom handler/middleware), tüm uygulamalar için ortak bir servis geçiş kanalının konuşlandırılması ve benzerleri. Yazarken yoruldum, daha ne olsun:D Sonunda Java tabanlı WSO2 isimli bir API Gateway kullanılmasına karar verildi.
-
Mountebank ile Mock Servis Desteği Sunmak
Mountebank, ne zamandır merak ettiğim ve denemek istediğim araçlardan birisiydi. Test senaryolarında kullanmak isteyeceğimiz mock servislerini kolayca inşa edebilmemize olanak sağlayan bir araç olarak tanımlayabilirim. Örneğin test kodumuz arka tarafta belki bir veritabanına bağlanan belki başka bir servis zincirini çağıran ya da farklı bağımlıkları olan bir servisi kullanmak zorunda olabilir. Normal şartlarda bu servisin ayakta olması zorunludur ki testimiz yürüsün. Ancak o anki test vakasının ilerleyen adımlarının çalışması için illaki bu servisin vereceği çıktıya ihtiyacımız yoktur. Test vakası adımlarının devamı için o servisin vereceği çıktının sanki verilmiş gibi yapılarak ilerlenilmesi tercih edilen yöntemlerdendir.