Meraklı bir bilgisayar programcısının notları.
Merhaba! Ben Burak Selim Şenyurt - yazılım geliştirici, blogger ve öğrenme tutkunu.
Bu blogda yazılım mühendisliği, sistem tasarımı, programlama dilleri ve yeni teknolojiler üzerine yazılar paylaşıyorum. Özellikle .NET, Rust, Zig, yapay zeka araçları ve mimari konularına ilgi duyuyorum. Kendimi sürekli geliştirmeye ve yeni şeyler öğrenmeye adıyorum.
-
Rust ile Kodlama İdmanları - Başlangıç Seviyesi
Rust, daha çok öğrenme eğrisinin zorluğu ile tanınan bir sistem programlama dilidir desek sanırım yanlış olmaz. Ownership, borrow-checker, lifetimes, macro’lar, mutex vs derken managed ortamlarda (.Net, Java, Go gibi) geliştirme yapan programcıları epeyce zorlayan konu başlıklarına sahiptir. Şahsen, aynı öğrenme eğrisi zorluğunu yaşamış birisi olarak kodladıkça daha fazla tutulacağınız bir dil olduğunu da belirtmek isterim.
-
Project Lighthouse Social
Project Lighthouse Social, C# ile uçtan uca bir web projesinin geliştirilme serüvenidir. Konu, dünya üzerindeki deniz fenerlerine ait fotoğrafların paylaşıldığı, yorumlandığı ve puanlandığı bir sosyal platform yazmaktır. Projede mümkün mertebe yazılım dünyasının efsane konularına olan ihtiyaçları ortaya koymaya çalışmak ilk amaçlarımdan birisidir. Örneğin, hiçbir mimari kalıba uymadan sadece belli prensipleri (türetmeler, bağımlılıkları tersine çevirme, sorumlulukları dağıtma vs gibi) baz alarak bir proje iskeleti oluşturup sonrasında sorularla yaklaşımın doğruluğunu değerlendirmek, açık noktaları tespit etmek ve standartlaşmış bir mimari kalıba çevirmek gibi.
-
Bellek Yönetiminde Verimlilik için İpuçları (Rust Odaklı)
Unmanaged ortamlarda gezinmek birçok yeni veya unutulmuş bilgiyi de karşıma çıkarıyor. Geçtiğimiz günlerde devasa boyutlarda JSON tabanlı logları işlerken Interning stratejisi ile belleğe alınan büyük boyutlu veri kümesinin nasıl optimize edilebileceğini öğrendim. Belli senaryolarda (her zaman da avantajlı olmayabiliyor) çok sık tekrar eden string içerikler için heap bölgesinde tahsisat yapılırken gereksiz alan ayırmak yerine, bunları referans eden tekil pointer’lardan yararlanmak ve hatta benzersiz sayısal değerlerle (örneğin pozitif bir tam sayı ile) bir vektör içerisinde tutup (Intern havuzu olarak da ifade ediliyor) erişimi hızlandırmak mümkün. Tam anlamıyla bellek seviyesinde optimizasyon ve performans kazanımı söz konusu.
-
Rust ve Güvenli Bellek Yönetimi Hakkında
Bir sistem programlama dili olarak tanınan Rust genellikle C veya C++ dillerinde kritik hatalara sebep olan bazı kod parçalarının henüz derleme aşamasında (compile time) tespit edilerek önlenmesi ile de ön plana çıkmaktadır. Rust’ın kendine has bellek yönetim mekanizması (ownership, borrow checker, lifetime ve RAII mekanizması) esas itibariyle bu tip hataların önüne geçebilmek üzerine tasarlanmıştır. Kaynaklarda bu konuyla ilgili olarak Use Aftre Free, Double Free, Dangling Pointer, Buffer Overflow gibi kavramlara rastlamaktayız. Esasında bunlar gerçekten de zaman içerisinde büyük problemlere neden olan açıkların tanımlarıdır. Internet kaynaklarında geçen bazı tarihi olaylar ise aşağıdaki gibidir.
-
Enum Veri Türünün Rust Tarafında Etkili Bir Kullanımı
Enum veri türü genellikle Algebraic Data Type olarak da ifade edilmektedir. Özellikle fonksiyonel programlama dillerinden gelenler için bu veri türü oldukça anlamlı. Tuple ve record gibi türler de bu kapsamda ele alınmakta. Yıllardır C# tarafında kodlama yapan birisi olarak enum türünün bu dilde de faydalı amaçlar için kullanıldığını ifade edebilirim. En kötü ihtimalle kafada karışılık yaratacak sayısal değerlerin anlamlı ifadeleri için kullanılabilecek bir değer türü gibi düşünülebilir. Ne varki Rust dilindeki Enum türü çok daha zengin bir veri modeli sunuyor bana kalırsa. Bunu iddia etmiyorum ama gördüğüm bazı örnekler böyle düşündürüyor. Bu kısa yazımızda C# tarafında veya herhangibir nesne yönelimli dilde icra edeceğimiz bir çözümün Rust tarafında struct yerine enum türü ile ele alınırken nasıl fark yaratabileceğini ele almaya çalışacağız. İşe şu basit senaryo ile başlayalım;
-
Ollama Yardımıyla Deepseek Dil Modelini .Net Platformunda Kullanmak
Geçtiğimiz günlerde Bursa Bilişim Topluluğu tarafından düzenlenen bir etkinliğe konuşmacı olarak katılma fırsatı buldum. Ben, yüksek kalite kodlama ve teknik borçlanma ile mücadele üzerine bazı tecrübelerimi paylaştım. Benden sonra sevgili dostum Bora Kaşmer (Coderbora) JWT token senaryolarında özellikle çok yüksek kullanıcı ve farklı cihazların kullanıldığı senaryolardaki olası güvenlik açıkları üzerine nasıl tedbirler uygulanabileceğini anlatan dikkat çekici bir sunum icra etti.
-
Sunucu Metriklerini İzleme (Rust ve WASM ile)
WASM ya da bilinen adıyla WebAssembly tarayıcılarda yüksek performans çalışma zamanına çıkabileceğimiz ortamlar için ideal bir çatı sunar. Bu standart, düşük seviyeli binary format üzerine odaklanır ve C, C++ ve Rust gibi dillerle birlikte kullanılması hızlı bir çalışma zamanına olanak sağlar. Pek tabii WASM’ın kullanım alanı bu dillerle sınırlı değildir. Örneğin Microsoft, Blazor soyutlaması ile WASM ortamı için gerekli çıktıları üretmeyi oldukça kolaylaştırır. WASM’ın binary formattaki çıktılarının tarayıcıda çalıştırılması sırasında yine tarayıcıların sağladığı güvenlik protokolleri işletilir. Dolayısıyla tarayıcının çalıştığı sistem kaynaklarına çıkmak ve zararlı yazılım kodlarını işletmek pek mümkün değildir (“pek” diyorum çünkü hackerların sağı solu belli olmaz) Bununla birlikte sunucu tarafı ile olan iletişim klasik olarak servis çağrıları ile sağlanabilir.
-
Rust ile ECS Yaklaşımını Anlamak
ECS, Entity Component System olarak adlandırılan ve birçok oyun motorunda kullanılan bir yaklaşımı ifade eder. Composition over Inheritance prensibini benimseyen Data Oriented bir geliştirme ortamı sağlar. Rust tarafında Bevy gibi bazı oyun motorları built-in olarak bu yapıyı kullanır. Oyun kodlarının daha okunabilir, yönetilebilir ve bakımı kolay şekilde tesis edilmesinde önemli imkanlar sağlar. Plug-In ve Bundle yaklaşımlarının uygulanmasını da kolaylaştırır.
-
Birlikte Rust Öğrenelim Serisi
Uzun zamandır vakit buldukça Rust programlama diliyle uğraşıyorum. Onu öğrenmenin, öğrendiklerimi pekiştirmenin en iyi yollarından birisi de bildiklerimi anlatmak, geri bildirim almak ve daha iyisi için uğraşmak. Bu amaçla değişken türlerinin ele alındığı Hello World uygulaması ile başlayan ve aşağıdaki içeriğie sahip olan “Birlikte Rust Öğrenelim” isimli bir video serisi hazırladım. İş sahasında C# programlama dilini kullandığım için yer yer kıyaslamalar yapmaya, örneklerde gerçek hayat senaryolarını baz almaya gayret ettim.
-
Rust, WASM, Web Api ve Can-Ban Board !
Rust çoğunlukla bir sistem programlama dili olarak öne çıkıyor. Ancak geniş kütüphane desteği sayesinde bildiğimiz iş modellerinin uygulanabildiği türden birçok program da geliştirebiliyoruz. Bende hem rust kodlama pratiklerimi artırmak hem de basit gerçek hayat senaryolarını uçtan uca ele alabilmek adına bu tip bir uygulama geliştirmeye çalıştım. Sonrasında kamera arkasına geçtim.
-
Kurumsal Yazılımcının Oyun Geliştirme ile İmtihanı
Bu yazıyı yazdığım tarih itibariyle SGK dökümüm 20 yıl 1 aydır çalışmakta olduğumu ifade ediyor. Sektöre sigortalı bir çalışan olarak adım attığım 1999 yılında Delphi dili ile geliştirme yapan yeni yetme bir bilgisayar programcısıydım. 20 yıllık iş hayatımın %90’ında ise.Net teknolojileri ve C# programlama dilini kullandım, kullanmaya da devam ediyorum. Bu zaman diliminde telekominikasyondan finansa, eğitimden otomotive farklı sektörlerde çalışma fırsatı buldum. Aslında benim dünyam iş modellerinin nesne yönelimli dillerle buluştuğu, birçok yazılım prensibinin uygulanıp teknik borçların hortladığı, büyük ölçekli teknoloji değişimlerinin yapılıp çevik metodolojilerle ilerlendiği içinde Enterprise kelimesinin sıklıkla zikredildiği devasa bir evren. Bu evrende bir çok Neo ve Trinity var. Gündüzleri kurumsal dünyanın rutin çarklarına adapte olup geceleri farklı dünyaların kapılarını açmaya çalışan. Hal böyle olunca insan ister istemez arada bir düzen dışına çıkıp kendi konfor alanını terk ederek bambaşka maceralara dalmak istiyor. Ben bunun için ağırlıklı olarak farklı programlama dillerini öğrenmeye çalışıyorum. Java, Ruby, Python ve Go bunlardan sadece bazıları. Ciddi anlamda ilgilendiğim bir diğer programlama dili ise Rust.
-
Matematik ve Oyun Programlama - Missile Command - Final
Hiçbir ödül veya karşılık beklemeden kendinizi iyi hissetmek adına en son ne yaptığınızı hatırlıyor musunuz? Bu öyle değişik bir iç motivasyon ki kendinizi bir amaca adayarak hareket etmenizi sağlıyor. Karşılaşılan engeller engel olmaktan çıkıyor ve anlamak istediğiniz şeyler haline geliyor. En azından ben birkaç haftadır böyle hissediyorum. Cevval bir oyun programcısı olmak ya da akademide bu alana dair dersler vermek gibi bir amacım yok ama çok güçlü bir iç motivasyonum var; öğrenmek…
-
Matematik ve Oyun Programlama - Missile Command - Bölüm 2
Matematiği bana sevdiren lise birinci sınıftaki öğretmenimdi. Fizik, Kimya ve Türkçe derslerinde o kadar iyi değildim ama konu matematik olunca pür dikkat kesilirdim. Ancak üniversite yıllarına geldiğimde Matematik Mühendisliğinin o yoğun teorik programı içerisinde kaybolurken nefes alacak yer bulmakta zorlanıyordum. İmdadıma yine bölüm müfredatında yer alan programlama dersleri yetişmişti (ve halen Fizik dersinde başarısızdım:D) Programlama dillerine olan tutkum beni bir yazılımcı olmaya ve bugünlere kadar gelmeye ikna etti. Ancak bazen durup bir düşünüyorum. Yeterince farkında olsaydım acaba oyun geliştiricisi olmak ister miydim? Çünkü hem matematiği hem de programlamayı bir arada bulabileceğim en güzel alandı. Tabii evdeki hesap çarşıya uymamıştı. O zamanlarda ne programlamada ne de matematiğin oyun geliştirme dünyasındeki yeri anlamında yeterli değildim. Üstelik oyun geliştiriciliği alanına hitap eden bir bölümde de okumuyordum. Yine de “çok geç değil, nasıl olsa hobi amaçlı ilgilenebilirim” dedim ve işte bu seri böylece başlamış oldu. Konuşmak için çok erken ve daha yolun başındayım ama öğrendikçe ve fırsat buldukça meraklılarına aktarmaya çalışacağım.
-
Matematik ve Oyun Programlama - Missile Command - Bölüm 1
Uzun bir süredir Rust programlama dili ile hobi amaçlı uğraşıyorum. Son birkaç aydırda Rust tarafında kullanılan oyun motorlarını kurcalamaktayım. Ancak birkaç haftadır amacım oyun programlamada kullanılan temel matematik enstrümanları öğrenmek. Bana göre bu alanda ilerleyebilmemin en iyi yolu bilinen oyunların birer klonunu yazmaya çalışmak. Onca vektör, açı, nokta çarpım problemini işledikten sonra ise ilk gözüme kestirdiğim zamanın efsane Atari oyunlarından olanMissile Command.
-
Oyun Geliştirmede Kullanılan Temel Matematik Enstrümanlar
Bir süredir Rust tarafındaki oyun motorlarını incelemekteyim. Bu konuda sayısız youtube videosu ve öğreti buldum. Hem rust kodlama pratiklerimi geliştirmek hem de meraklı olduğum oyun programlama tekniklerini deneyimlemek için biraz zaman harcadım. Ping Pong oyunundan, uzaydaki göktaşlarını patlatan gemiye, karşısındaki farklı türden blokları onlara top fırlatarak patlatan dikdörtgenden, derin zindanlarda ortografik projeksiyon bazlı kamera kullanan sahalara neredeyse her yerde temel matematikten yararlanıldığına şahit oldum (Öğretilere ait uyguladığım pratikleri ve ortaya çıkan sonuçları game-dev-with-rust reposunda bulabilirsiniz) Bunu zaten biliyordum ama unuttuğum çekirdek matematik bilgim ile yapıldıklarını görünce aslında onlarca yıl önce öğrendiklerimin ne kadar çok işe yaradığını fark ettim (Ne yazık ki)
-
Rust Pratikleri - Value Moved Here
Sıklıkla vurgulandığı üzere Rust programlama dili bellek yönetimi ve güvenliği konusunda son derece hassas kurallar içeriyor. Değişken sahipliği kuralları ve ödünç alma kontrolü (Ownership, Borrow Checker) olası bir çok bellek probleminin henüz derleme aşamasındayken önüne geçilmesini sağlıyor ancak dilin öğrenme eğrisini de oldukça dikleştiriyor (En azından ilk zamanlarda) Esasında C,C++ türevi sayabileceğimiz Rust’ın bir Garbage Collector mekanizması kullanmaması belleğin çalışma dinamiklerini daha iyi bilmemizi gerektiriyor. Ancak sanılanın aksin Rust’ın bir Garbage Collector mekanizması içermemesi bellek yönetimi yapmadığı anlamına gelmemeli. Nitekim Rust bellek yönetimi için Ownership, Resource Acquisition is Initialization (RAII), Borrow Checker, Lifetimes ve Smart Pointers gibi birçok enstrüman kullanmakta.
-
Rust Pratikleri - State Tasarım Kalıbı
Belli bir akış içerisinde ele alınan nesneler belli durumlara sahiptirler. Bu durumlar arasındaki geçişler için fonksiyonlardan yararlanılırken bazı kuralların işletilmesi de istenebilir. Örneğin belli bir duruma sahipken diğer bir duruma geçilmesini engelleyen karar mekanizmaları ve koşullar söz konusudur. Hatta programın belli bir t anında içinde bulunabileceği durumlar bellidir. Nesne yönelimli dillerde bu gibi ihtiyaçlar için davranışsal (Behavioral) kalıplardan olan State tasarım deseni sıklıkla kullanılır. Hatta oyun programlamada State Machine türevli motorlarda nesne durumlarının yönetimi için bu desene ait pratikler söz konusudur.
-
Rust ile Oyun Programlama
Uzun süredir Rust programlama dilini öğrenmeye çalışıyorum. Bu yolda yürürken çevrimiçi eğitim materyalleri, blog yazıları ve bültenler haricinde birincil kaynak olarak da kitapları kullanmayı tercih ediyorum. Diğer yandan bir programlama dilini iyi seviyede öğrenmenin bana göre iki yolu var; var olan ürünlerin benzerini yazmak ya da oyun geliştirmeye çalışmak. Bazı yayınlar programlama dilini oyun yazarak öğretmeye çalışıyorlar. Takip ettiğim Herbert Wolverson’un Hands-on Rust: Effective Learning through 2D Game Development and Play isimli kitap da bunlardan birisi. Çok efsane bir öğrenim deneyimi olduğunu ifade edebilirim.
-
Rust Pratikleri - Trait Objects
Bir windows forms uygulamasını ya da bir web sayfasını düşünelim. Hatta birden fazla bileşenden (component) oluşan bir mobil uygulama arayüzünü…Temelde ana kontrol üstüne eklenen başka tekil ve karma bileşenlerden oluşan bir bütün söz konusudur. Şimdi de ana saha üzerine gelen bu kontrollerin nasıl çizildiğini, hangi sırayla eklendiklerini düşünelim. Bir çalışma zamanı motoru büyük ihtimalle belli ortak davranışlara sahip olan bileşenleri, ortamın istediği kıvamda (örneğin HTML olarak) çizme görevini üstlenir. Hatta bu sistemlerde bileşen ağacı öyle bir tasarlanır ki, geliştiriciler isterlerse kendi bileşenlerini de tasarlayıp çalışma zamanı motorunun kullanımına sunabilir.
-
Rust Pratikleri - OOP
Yılların.Net geliştiricisi olunca insan ki sanıyorum Java tarafından gelse de durum değişmeyecektir, ister istemez Rust, Go gibi dillerde nesne yönelimli dünyanın karşılıklarını arıyor. Ortak özellikleri toplayacağım üst tipler yok mu, peki ya bağımlılıkları soyutlamak için başvuracağım interface türevleri, bukalemun varlıklara ne demeli. Kısacası bir nesne yönelimli dilin öne çıkan en belirgin özellikleri encapsulation, Inheritance, Polymorphism gibi detaylara bakıyoruz.