Meraklı bir bilgisayar programcısının notları.
Merhaba! Ben Burak Selim Şenyurt - yazılım geliştirici, blogger ve öğrenme tutkunu.
Bu blogda yazılım mühendisliği, sistem tasarımı, programlama dilleri ve yeni teknolojiler üzerine yazılar paylaşıyorum. Özellikle .NET, Rust, Zig, yapay zeka araçları ve mimari konularına ilgi duyuyorum. Kendimi sürekli geliştirmeye ve yeni şeyler öğrenmeye adıyorum.
-
.Net Remoting - Synchronous, Asynchronous, OneWay
Remoting gibi mimarilerde bazen istemcilerin (clients) çağırdıkları uzak nesnelere (remote objects) ait metodların dönüş süreleri uzun zaman alabilir. Bu gibi durumlarda istemci doğal olarak, uzak nesne üzerinden çağırdığı metodun geri dönüşünü beklemek durumunda kalır. Dolayısıyla istemci uygulamanın, uzak nesne çağırımına paralel olarak yürütebileceği işlemler var ise bunlarda askıda kalacaktır. Bunun değişik nedenleri olabilir. Gerçektende işlemler uzun sürebilir. Örneğin veritabanı bazlı işlemlerin uzak sunucular üzerinde gerçekleştiği remoting uygulamalarında sıkça rastlanabilen bir durumdur. Varsayılan olarak istemci tarafında eğer hiç bir özelleştirme yapılmaz ise, senkron (Synhronous) çalışan bir yapı söz konusudur. Bu makalemizde Senkron model ile başlayıp, Asenkron ve OneWay metod çağırım modellerini incelemeye çalışacağız.
-
.Net Remoting ve Event Mimarisi
Remoting mimarisinde temel amaç, istemcilerin uzak nesnelere (remote objects) erişmelerini sağlamak ve bu nesneler üzerindeki metodları çalıştırmaktır..Net Remoting için en çok kullanılan model Marshall By Referance modelidir. Bu modelde istemciler uzak nesneler ile, sunucu üzerinde oluşturulan uzak nesne referansları yoluyla konuşurlar. Ancak bazı durumlarda, uzak nesnelerin yer aldığı sunucu uygulamalar, istemciler üzerinde yer alan metodları çalıştırmak isteyebilir. Böyle bir durumda roller süreç içerisinde istemci ve sunucu arasında değişime uğrar. Yani istemciler sunucudaki uzak nesnelere erişebilirken, sunucuda istemciler üzerindeki nesnelere erişebilmektedir. Bu modelin gerçekleşmesi için özellikle olay güdümlü programlanın can damarı olan temsilci (delegate) ve event (olay) tipleri kullanılmaktadır.
-
.Net Remoting ve Factory Design Pattern
Factory Design Pattern (Fabrika Tasarım Deseni), istemcilerin ihtiyaç duyduğu nesneleri oluşturmak için özel bir nesnenin kullanıldığı mimariyi ele alır. Öyleki bu tasarım deseninde istemcinin, kullanacağı asıl nesnenin nasıl üretileceği hakkında herhangibir bilgiye sahibi olması gerekmez. Bu örnekleme işini üstlenen fabrikanın (Factory) kendisidir. Biz bu makalemizde, Factory Design Pattern’in.Net Remoting içerisinde kullanılışını incelemeye çalışacağız. Makaleyi kolay takip edebilmeniz açısından Remoting ile ilgili temel bilgilere aşina olmanız önemlidir. Factory tasarım deseninin 3 önemli parçası vardır. Client, Factory ve Product.
-
Web Servisleri İçin Dört Püf Nokta
Web Servislerini yazmak ve kullanmak, çoğu zaman bir web service projesi oluşturmak ve istemci tarafında Add Web Reference tekniği ile oluşturulan proxy sınıfını kullanmaktan ibaret basit bir mimari olarak düşünülür. Ancak sanılanın aksine Web servislerinin yazılmasında ve kullanılmasında dikkate değer çeşitli püf noktalar vardır. İşte bu makalemizde bu püf noktalardan dördünü maddeler halinde incelemeye çalışacağız.
-
XPath ve .Net
XPath, XML dökümanları üzerinde basit tipte sorgulamalar yapmamıza izin veren bir dildir. Yapısı gereği kullanıldığı pek çok alan vardır. Örneğin XQuery içinde yada bir XSLT dökümanında bu dilin izlerine rahatlıkla rastlayabilirsiniz. Tam olarak yaptığı işin, XML dökümanı içerisinde lokasyon aramak ve bulmak olduğunu söyleyebiliriz. XPath, herhangibir Xml verisi üzerinde arama ve konumlandırma işlemini gerçekleştirmek için Document Object Model’i kullanılır. Yani, xml verisinin bellekteki hiyerarşik ağaç yapısını ele alır. Bunun içinde Xml verisinin yapısal (structural) metadata bilgisine bakar. XPath başlı başına bir dildir ve bu konu ile ilgili yazılmış kitaplar vardır. (Size eski olmasına rağmen Sams’ın XPath Kick Start: Navigating XML with XPath 1.0 and 2.0 kitabını tavsiye edebilirim.)
-
Connection Pooling' in Önemi
Connectilon Pooling veritabanı programcılığında, uygulamaların performansını doğrudan etkiliyen unsurlardan birisidir. Bağlantıların bir havuza atılarak buradan kullanılmalarını sağlamaktaki en büyük amaç, çok sayıda kullanıcının bağlı olduğu veri tabanlı uygulamalarda, aynı özelliklere sahip bağlantı bilgilerinin defalarca oluşturulmasınının önüne geçmek bu sayede var olan açık bağlantıların kullanılabilmesini sağlamaktır. Temel mantık son derece basittir. Bir kullanıcı uygulaması içerisinden bir verikaynağına bağlanmak istediğinde, geçerli bir Connection nesnesi oluşturmak zorundadır. Bu Connection nesnesi eğer ilk kez talep edilmişse, veritabanı tarafında bir bağlantı havuzunun içine atılacaktır.
-
Mobil Uygulamalarda Http Üzerinden Download ve Upload
Http protolokü yardımıyla internet üzerinden sunuclar ve istemciler arasında veri alış verişinde bulunmak mobil uygulamalarda çok işe yarayan bir tekniktir. Özellikle binary (ikili) formatta veri transferi için, Http ektili ve verimli bir protokol hizmeti sunar. Bu makalemizde mobil uygulamalar ile web sunucuları arasında veri transferi işlemlerini Http protokolüne göre nasıl yapabileceğimizi incelemeye çalışacağız.
-
Sabit Değer Tipleri (Immutable Value Types) Analizi
Immutable (sabit) tipler basit olarak tanımlandıktan sonra varlıkları asla değişmeyen türler olarak nitelendirilebilirler. Sabit bir tipe ait bir nesne örneğini oluşturduğunuzda, bu tipin içeriği asla değişmez. Ancak bir tipin sabit olup olmayacağına karar vermek gerçekten zordur. Bu karar mekanizmasında, tipin sahip olduğu veri içeriğinin atomik (atomic) yapısı oldukça önemlidir. Atomiklik, bir tipin sahip olduğu verisel bütünlüğü oluşturan her bir elemanın aralarındaki ilişki olarak tanımlanabilir. Bu noktada bir tipin atomik olup olmaması, sabit bir tip haline getirilip getirilmemesinde önemli bir karar mekanizmasıdır.
-
Serileştirme (Serialization) İçin Püf Noktalar
Uygulamalarımızda kullandığımız tipler (types) pek çok amaçla serileştirilirler (Serialization). Framework Class Library içerisinde var olan pek çok tip serileştirilebilir (Serializable) halde tasarlanmıştır. Bizde çoğu zaman kendi yazmış olduğumuz tipleri serileştirme ihtiyacı duyarız. Örnek olarak, XML Web Servislerinde istemci taleplerine gönderilecek olan nesnelerin, network üzerinde taşıyacağımız paketlerin veya bir web uygulamasında yer alan Session nesnelerinin veritabanında saklanması sırasında kullanılan tiplerin serileştirilmesini göz önüne alabiliriz. Hangi türü olursa olsun serileştirmede dikkat edilmesi gereken bazı noktalar vardır. İşte bu günkü makalemizde özellikle Binary ve SOAP formatlı serileştirmelere yönelik püf noktalara değinmeye çalışacağız.
-
Compact Framework Üzerinde RDA ile Senkronizasyon
Mobil uygulamalarda veri senkronizasyonu son derece önemlidir. Örneğin bir kurye firmasının dağıtım elemanını göz önüne alalım. Mobil cihaz ile donatılmış olan bu personelin görevi, kendisine verilen teslimat bilgilerine göre, sipariş sahiplerine ürünlerini teslim etmektir. Her çalışma gününün başında, teslimat yapacağı kişilerin bilgilerini ana sunuculardan mobil cihazına yükleyerek teslimat için hareket geçen personel, tamamlanan teslimatları anında veya belirli bir süre sonunda topluca asıl sunuculara göndererek gerekli güncelleştirme işlemlerini yapar. Bu senaryo gereği personelin teslimat bilgilerini düzenli olarak alması, tamamlanaları işaretlemesi ve son olarak bu bilgileri asıl sunucuya göndermesi gerekir.Bu noktada senaryonun iki ucunda yer alan sunucu ve mobil tarafındaki veriler arasındaki güncelliği çeşitli senkranizasyon mimarileri ile sağlayabiliriz.
-
Web Uygulamalarında Özel Doğrulama İşlemleri
Web uygulamalarında, kullanıcıların girmiş olduğu verilerin istenen şartlara göre doğruluklarının kontrol edilmesi son derece önemlidir. Asp.Net ile geliştirilen web uygulamalarında, kullanıcı girişlerinin kontrolü için çoğunlukla validation kontrolleri kullanılır. Validation bileşenleri hem istemci tarafında hemde sunucu tarafından veri kontrol işlemlerini gerçekleştirebilir. (Bu makaleyi daha kolay takip edebilmeniz açısından var olan Validator kontrollerinin kullanımını bildiğiniz varsayılmaktadır.)
-
Windows Uygulamalarında Daha Kolay Thread Yönetimi
Windows uygulamalarında, arka planda çalışan iş parçalarının (process) çok uzun sürdüğü durumlar ile sıkça karşılaşırız. Bu gibi durumlarda genellikle kullanıcı ekranı (UI - User Interface) kısa süreliğine de olsa arka plan işlemleri tamamlanıncaya kadar donar. Bunun önüne geçmek için Thread sınıflarını kullanabiliriz. Ancak.Net 2.0 ile birlikte windows uygulamalarında arka planda asenkron olarak çalıştırılabilecek tipteki işlemleri kolayca yönetebileceğimiz BackgroundWorker isimli yeni bir görsel bileşen gelmektedir. Bu makalemizde bu bileşen yardımıyla, UI kitlenmelerine neden olacak tarzdaki süreçleri nasıl yönetebileceğimizi görmeye çalışacağız.
-
Generic Mimaride Kısıtlamaların(Constraints) Kullanımı
Bu makalemizde .NET 2.0 ile birlikte gelen Generic mimarisinin uygulanışında, kısıtlamaların rolünü basit örnekler ile incelemeye çalışacağız. Generic mimari her ne kadar tür bağımsız algoritmaların geliştirilmesine izin verse de, bazı durumlarda çeşitli zorlamaların uygulanmasını da gerektirir. Örneğin generic olması planlanan tiplerin sadece referans tipleri ile çalışmasını isteyebiliriz. Generic bir tipe herhangi bir zorunluluk kuralını uygulayabilmek için where anahtar sözcüğünü içeren bir ek ifade kullanılır. Bu ifadeler 5 adettir ve aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.
-
C# 2.0 ile Generic Delegates
Bu makalemizde generic temsilcilerin (generic delegates) ne olduğunu ve nasıl kullanılabildiğini incelemeye çalışacağız..Net 2.0 ile gelen en önemli yenelik generic mimarisidir. Generic mimarisi, tür bağımsız algoritmalar kurmamıza imkan sağlayan gelişmiş bir yapıdır..Net 2.0’ da sınıfları (class), yapıları (struct), arayüzleri (interface), metodları (method), koleksiyonları (collection) ve temsilcileri (delegate) generic olarak oluşturabilir ve kullanabiliriz. Bildiğiniz gibi generic mimarisinin sağlamış olduğu iki önemli özellik vardır. Bunlar tip güvenliği (type-safety) ve performans artışıdır. Özellikle performans ile kastedilen konu gereksiz boxing ve unboxing işlemlerinin ortadan kaldırılabilmesidir. Generic mimarinin getirdiği bu avantajları delegate (temsilci) tipi içinde kullanabilmekteyiz.
-
Kendi Referans Tiplerimizi Klonlamak
Bu makalemizde kendi yazmış olduğumuz referans tipleri arasında yapılan atama işlemleri sırasında üyeden üyeye (member by member) kopyalamanın nasıl yapılabileceğini incelemeye çalışacağız. Bildiğiniz gibi referans tipleri belleğin heap bellek bölgesinde tutulurlar. Bu tutuluş yapısının özellikle referans tipleri arasında yapılan atama işlemlerinde önemli bir etkisi vardır. İki referans tipi arasında bir atama işlemi söz konusu olduğunda, aslında bu referans tiplerinin heap bellek bölgesinde yer alan adresleri eşitlenmektedir. Bu eşlemenin doğal bir sonucu olarak da referans tiplerinin herhangi birisinde yapılan değişiklik diğerini de otomatikman etkileyecektir.
-
Ado.Net 2.0(Beta 2) - Connection String Security (Bağlantı Katarı için Güvenlik)
Güvenlik günümüz uygulamalarında çok önemli bir yere sahiptir. Özellikle veritabanı kullanımını içeren uygulamalarda güvenliğin ayrı bir önemi vardır. Veritabanına gönderilen sorguların korunması, özellikle web servislerinden dönen veri kümelerinin etkin olarak şifrelenmesi gibi durumlar söz konusudur. Güvenlik prosedürü içerisinde yer alan unsurlardan birisi de bağlantı bilgilerinin saklanmasıdır. Biz bu makalemizde, .NET 2.0 ile birlikte gelen yeni tekniklerden birisine değinerek, bağlantı bilgisinin (çoğunlukla connection string olarak da ifade edebiliriz) kolay bir şekilde nasıl korunabileceğini incelemeye çalışacağız.
-
Constructor Initializers (Yapıcı Metod Başlatıcıları) Deyip Geçmeyin
Yapıcı metodlar nesne yönelimli programlamada çok büyük öneme sahiptir. Uygulamada oluşturduğumuz her bir nesnenin en az bir yapıcı metodu (ki bu varsayılan yapıcı metodtur) vardır. Kuşkusuz ki yapıcı metodlar (constructors), bir nesne örneğinin kapsüllediği verilere başlangıç değerlerinin atanabileceği en elverişli elemanlardır.
-
Boxing ve Unboxing Performans Kritiği
Bundan yaklaşık olarak iki sene önce boxing ve unboxing kavramları ile ilgili bir makale (30.12.2003) yazmıştım. Aradan uzun süre geçti. Ancak boxing ve unboxing kavramları ile ilgili olarak hâlâ dikkat edilmesi gereken hususlar var. Bunlardan bizim için en önemlisi elbette ki performans üzerine etkileri. Uygulamalarımızda çok sık olarak farkında olmadan veya farkında olarak boxing ve unboxing işlemlerinin yer aldığı kod parçalarını kullanıyoruz.
-
CallBack Tekniği ile Asenkron Metod Yürütmek
Çoğu zaman projelerimizde, çalışmakta olan uygulamaları uzun süreli olarak duraksatacak işlevlere yer veririz. Özellikle görsel tabanlı uygulamalarda veritabanlarına ait kapsamlı sorguların yer aldığı işlemlerde bu sorunla sıkça karşılaşılmaktadır. En büyük problem varsayılan olarak kod satırlarının senkron hareket etmesidir. Yani kodlar sırası geldikçe işleyen parçalar bütününden oluşmaktadır. Bu elbette ki uzun sürecek bir sorgunun cevapları alınmadan izleyen kod satırlarının işlememesi anlamına gelmektedir. Oysaki kodları asenkron olarak çalıştırma şansımız da mevcuttur. Eminim ki ADO.NET 2.0’da asenkron metot yürütme tekniklerini veya asenkron web servisi uygulamalarının nasıl yazılacağını duymuşsunuzdur. Temel prensip hepsi için aynıdır. Merkezde IAsyncResult arayüzü tipinden bir nesnenin kullanıldığı temsilci (delegate) tabanlı modeller söz konusudur.
-
Web Uygulamalarında Custom Paging
Geliştirdiğimiz web uygulamalarında özellikle DataGrid kontrollerini kullandığımızda sayfalama işlemini sıkça kullanırız. Genellikle sayfalama işlemlerini varsayılan hali ile kullanırız. Bu modele göre grid üzerinde sayfalama yapabilmek için PageIndexChanged olayını ele almamız gerekir. Burada grid kontrolüne yeni sayfa numarasını DataGridPageChangedEventArgs parametresinin NewPageIndex değeri ile verir ve bilgilerin tekrardan yüklenmesini sağlayacak uygulama kodlarımızı yürütürüz. Tipik olarak bu tarz bir kullanım aşağıdaki kod parçasında olduğu gibi yapılmaktadır.