Meraklı bir bilgisayar programcısının notları.
Merhaba! Ben Burak Selim Şenyurt - yazılım geliştirici, blogger ve öğrenme tutkunu.
Bu blogda yazılım mühendisliği, sistem tasarımı, programlama dilleri ve yeni teknolojiler üzerine yazılar paylaşıyorum. Özellikle .NET, Rust, Zig, yapay zeka araçları ve mimari konularına ilgi duyuyorum. Kendimi sürekli geliştirmeye ve yeni şeyler öğrenmeye adıyorum.
-
C# Temelleri: 1!=1 Eşitsizliğinden GetHashCode' a Uzun İnce Bir Yol
Eminimki makale başlığı size oldukça ilginç gelmiştir. Matematiksel olarak mümkün olmayan bu durum.Net programlama ortamında acaba gerçekleştirilebilir mi? Elbetteki matematiksel olarak imkansız olan bu durumun programlama ortamımız içerisinde gerçekleşebilir olmasıda pek mantıklı değil. O halde makalemizin asıl konusundan bahsedelim ve durumu açıklığa kavuşturalım.
-
C# Temelleri : Referans Tipi Olmak
.Net üzerinde kullanılabilen veri türleri (data types) referans türleri (reference types) ve değer türleri (value types) olmak üzere iki kategoriye ayrılmaktadır. Temel olarak değer türleri (value types) fiziki belleğin stack adı verilen bölgesinde tutulur. Referans türleri ise, veriyi heap bellek bölgesinde tutarken, stack bölgesinden verilerin adresini gösteren işaretçiler kullanır..Net Framework içerisinde yer alan int, double, float, bool gibi ilkel tiplerin çoğu değer türleridir.
-
C# 3.0 - İlk Bakışta DLINQ
Bildiğiniz gibi uzun bir süredir Microsoft LINQ (.Net Language Integrated Query) adını verdiği ve C# 3.0’ ın amacı olan bir projeyi sürdürmekte. Projenin en büyük amacı, özellikle veri üzerinde yapılabilecek sorgulama tekniklerinin dahada yaygınlaştırılması ve dil ortamına entegre edilebilmesi. Örneğin LINQ sayesinde IEnumerable arayüzünü (interface) uygulamış herhanbir tip (type) üzerinde sql sorgularına benzer ifadeler kullanabilir ve alt kümeler çekebiliriz.
-
C# Temelleri : Static Olmak
Static anahtar sözcüğü C# programlama dilinde üstü kapalı yada açık bir biçimde pek çok yerde kullanılır. C# programlama dilini yeni öğrenen birisi için static anahtar sözcüğünün kullanım alanlarını bilmek önemlidir. İşte bu amaçla yola çıktığımız bu makalemizde, static kavramının C# programlama dilindeki yerini incelemeye çalışacağız. Static anahtar sözcüğünün aşağıdaki listede olduğu gibi çeşitli durumlarda kullanabiliriz.
-
XML Verilerini XSD ile Yönetimli Kod Üzerinden Doğrulamak
Xml içeriğini kullandığımız pek çok platformda, verinin belirli kurallara göre yazılmış olmasını istediğimiz durumlar söz konusu olabilir. Bu durum özellikle, farklı platformlar arasında taşınacak Xml tabanlı verilerin aynı kurallar dizisine uygun olacak şekilde kullanılması istendiği durumlarda karşımıza çıkmaktadır. Xml verilerinin belirli kurallara göre doğruluğunun tespitinde şu anda DTD (Document Type Definitions), XDR (Xml Data Reduced) ve XSD (Xml Schema Definitions) gibi teknolojilerden yararlanılmaktadır.
-
Cross-Page Postback Paradigması
Asp.Net 2.0 ile gelen en önemli yeniliklerden biriside Cross-Page Postback mimarisidir. Cross-Page Postback, bir sayfanın tüm içeriği ile başka bir sayfaya doğru gönderilebilmesini sağlar. Bunu bir asp.net sayfasının kendi üzerine değilde, hedef gösterilen bir sayfaya doğru gönderilmesi olarakta düşünebiliriz. Böylece hedef sayfa içerisinden, kaynak sayfadaki (yada kaynak sayfalardaki) verilere erişebilme imkanı sağlanmış olunur.
-
Xml Web Servislerinde Etkili Caching Kullanımı
Ön-bellekleme (Caching) işlemleri web uygulamaları için ne kadar önemli ise Xml Web Servisleri içinde aynı durum geçerlidir. Ön-bellekleme sistemi sayesinde web uygulamalarının kullanıcıya cevap verme sürelerinin kısaltılması hedeflenmiştir. Bu da doğal olarak uygulamanın performansını arttırıcı bir etkendir. Kaldıki istekler önbellekten (cache) karşılandığı için, arka tarafta yapılan pek çok süreç atlanmaktadır. Dolayısıyla database işlemleri gibi maliyeti yüksek olan süreçlerin belirli kriterlere göre çalıştırılması ve kullanıcının istediği sonuçların en hızlı şekilde verilebilmesi ön-bellekleme sisteminin getirilerinden sadece birisidir. Web servisleride, web uygulamaları gibi 80 numaralı port üzerinden hizmet verdiklerinden ön-bellekleme yetilerine sahiptir. Web uygulamarında kullanılan ön-bellekleme mantığı ile web servislerinde kullanılan birbirlerine oldukça yakındır. Ancak bir takım farklılıklarda mevcuttur.
-
Asp.Net 2.0 Üzerinde Xslt Kullanımı
Xml (eXtensible Markup Language - genişletilebilir işaretleme dili), farklı platformlar arasında kolayca bilgi taşınmasına izin veren, veri kümelerini kendi kurallarımızla oluşturmamızı sağlayan önemli standartlardan birisidir. Lakin zaman zaman Xml dökümanlarını okumak çok kolay olmamaktadır. En azından oluşturulan Xml dökümanlarında tutulan içeriği, son kullanıcıya farklı şekillerde göstermek ihtiyacını duyabiliriz. İşte bu noktada, var olan Xml verisinin farklı bir formata dönüştürülebiliyor olması gerekmektedir. XSLT (eXtensible Stylesheet Language Transformation) standardı tam bu noktada devreye girmektedir. Xslt herhangibir Xml içeriğini farklı bir Xml, Html, Csv (Comma Seperated Values) veya Text formatına dönüştürme işlemi ile ilgili materyalleri sağlayan bir işaretleme dilidir.
-
Büyük Nesneler(Large Objects) ile Çalışmak
Veritabanı programcılığında zaman zaman büyük nesneler (large objects) ile çalışmak zorunda kalabiliriz. Görüntü, ses, resim, text dökümanı, çalıştırılabilir uygulamalar gibi dosyalar bir veritabanı için büyük nesne (large objects) olabilecek kaynaklardır. Bu gibi dosyaların veritabanı üzerinde alanlar (fields) içerisinde saklanabilmesi bazı özel veritabanı türleri ile mümkün olabilmektedir. Sql Server temel olarak büyük nesneleri iki kategoriye ayırmaktadır.
-
İlk Bakışta .Net Process Yönetimi
Bir Windows uygulamasını çalıştırdığımızda işletim sistemi bellek üzerinde söz konusu programın çalışabilmesi için bir Process açar. Bu Process içerisinde, uygulamanın çalışması için gerekli bellek ayırma işlemleri, harici olarak kullanılan Module’ler (örneğin başka Com nesneleri veya.net assembly’ları gibi) ve process içi Thread’ler bulunur. Çoğunlukla bir Process açıldığında bu Process içerisinde mutlaka bir main thread bulunur. Hatta basit bir Console uygulamasını çalıştırdığınızda Main Thread dışında başka aynı Proces’e dahil başka Thread’ler ile de karşılaşabiliriz. Dolayısıyla uygulama için açılan Process’in birden fazla Thread içereceği durumlar söz konusu olabilir. Literatürde multi-threading olarak geçen bu olay, bir Process’in içerisinde iş yapan eş zamanlı parçaların olması anlamına gelmektedir.
-
Asp.Net 2.0 ile Configuration Management (Konfigurasyon Yönetimi)
Asp.Net 2.0 özellikle Web.config dosyasını daha kolay yönetebilmek amacıyla beraberinde bir yönetim API’si ile birlikte gelmektedir. Configuration Management API olarak adlandırabileceğimiz bu yapı sayesinde, web.config gibi konfigurasyon dosyalarını ve içeriğini programatik olarak daha etkin bir şekilde yönetebiliriz. Bildiğiniz gibi web.config dosyası xml tabanlı bir içerik sunmakla birlikte entegre edildiği web uygulaması için gerekli temel bir takım ayaları içerir. (Elbette bir web uyguması içerisinde yer alan alt klasörler içinde ayrı web.config dosyalarının ele alınabileceğini hatırlatmakta fayda var.)
-
.Net Remoting - SoapSuds
Remoting mimarisinde, istemci ve sunucu arasında uzak nesneleri paylaşmanın dört farklı yolu vardır. İstemcilerin tek amacı sunucu üzerinde yer alan uzak nesne referanslarını kullanabilmektir. Bu açıdan bakıldığında, istemci uygulamanın uzak sunucu üzerindeki nesne referanslarının yapısını bilmesi gerektiği ortaya çıkmaktadır. Kullanılabilecek yollardan ilki uzak nesne sınıfının bulunduğu paylaşımlı bir assembly’ı tüm istemci uygulamalara dağıtmaktır. Bu istemci uygulamalar için ekstra kod yazmadan kolayca gerçekleştirilebilecek bir işlemdir. Lakin istemci uygulamalarda, uzak sınıfın tüm içeriğinin yer aldığı bir assembly’da mevcuttur. Bu da ILDASM (Intermediate Dis-Assembler Tool) ve başka üçüncü parti araçlar yardımıyla iş mantığının (business logic) istemci tarafından kolayca okunabileceği anlamına gelir. İşte bu dezavnataj nedeni ile özellikle güvenlik açısından çoğu zaman bu teknik tercih edilmez.
-
Profile API ile Personalization
Günümüz web uygulamalarında, kullanıcı bazlı kişiselleştirme (personalization) oldukça önemli ve popüler bir konudur. Örneğin, bir elektronik ticaret sitesini ziyaret ettiğimizi düşünelim. Bu site bir sonraki ziyaretimizde, daha önceden bakmış olduğumuz ürünler ile ilişkili yeni önerilerde bulunabilir. Böylece siteye giren kullanıcıları başka ürünlere yönlendirebilir. Yeni önerilerin sunulabilmesi, sitenin bizim alışkanlıkarımızı takip etmesi ve kendisini buna göre değiştirmesi anlamına gelmektedir.
-
Native Web Services
Sql Server 2005 ile gelen etkili özelliklerden biriside, doğal xml web servisi (native xml web services) desteğinin bulunmasıdır. Sql Server 2000 sürümünde, web servisi desteğini sunabilmek için SqlXml 3.0 ve IIS’in sunucu sistemde mutlaka yüklü olması gerekmektedir. Bununla birlikte istemciler MDAC desteğine sahip olmalıdır. Oysaki Sql Server 2005 istemcilerden Http protokolüne göre gelecek SOAP uyumlu talepleri doğrudan işletebilecek şekilde tasarlanmıştır. Sistemde yer alan Http dinleyici (Http Listener), istemcilerden gelecek olan talepleri doğrudan Sql Server 2005 üzerindeki EndPoint’lere iletmektedir. Dolayısıyla sunucu sistem üzerine IIS bulunma zorunluluğu ortadan kaldırılmıştır.
-
Custom Serialization
Nesnelerin çalışma zamanındaki durumlarını alıp herhangi bir kaynağa doğru yazmak ve başka bir zaman dilimi içerisinde bu kaynaktan aynı nesne durumunu elde etmek amacıyla serileştirme tekniklerinden sıkça faydalanılmaktadır. Biz bu makalemizde özel serileştirmeyi (Custom Serialization), Framework 1.1’ den itibaren incelemeye başlayacak ve 2.0’ da getirilen yeniliklere değineceğiz. Bazen serileştirme (Serialization) veya ters-serileştirme (Deserialization) işlemleri sırasında, veriyi değiştirmek isteyebiliriz. Örneğin serileştirilecek olan veriyi ilgili stream üzerine şifrelemek isteyebiliriz. Söz konusu stream bir ağ ortamında, fiziki bir dosya veya bellek bölgesi olabilir. Özellikle ağ üzerinden harekete eden verilerin serileştirme işlemine tabi tutulduğu Remoting gibi mimarilerde şifreleme işlemi zaman zaman önem arz edebilir. Elbette şifreleme gibi amaçlar dışında da başka nedenlerden dolayı özel serileştirme işlemlerini gerçekleştirmek isteyebiliriz.
-
Data Access Application Block Nedir? (.Net 2.0 için)
Microsoft tarafından serbest olarak dağıtılan Data Access Application Block (Veri Erişimi Uygulama Bloğu) özellikle n katmanlı mimarilerde, Data Access Layer (veri erişim katmanı) için gerekli işlevselliği sağlayan, performans ve bellek yönetimi konusunda iyi sonuçlar veren bir Enterprise Solution Pattern’dir. Bu block sayesinde, özellikle Business Layer (iş katmanındaki) katmanındaki işimiz oldukça kolaylaşmaktadır. Özellikle Sql sunucusu üzerinde uzmanlaşmış olan bu block’un.Net 2.0 için olan sürümü Ocak ayı içerisinde yayınlandı.
-
Sql 2005 XML Veri Tipini XSD ile Doğrulamak
Sql Server 2005 ile birlikte gelen en büyük yeniliklerden birisi, yeni XML veri tipidir. XML veri tipini tablolarda alanlar, stored procedure’lerde ve fonksiyonlarda parametreler veya değişkenler için kullanabilmekteyiz. Ancak asıl iyi olan nokta, XML veri tipinden herhangibir içeriğin, XSD şemaları yardımıyla doğruluğunun kontrol altına alınabilmesidir. Bir XML şeması ile ilişkilendirilmiş ve doğruluğu bu şema bilgisinde verilen kriterlere göre sağlanacak olan XML verisine, türlendirilmiş XML (Typed XML) adı verilmektedir. (Tam karşıtı olan Untyped XML verisi ise sadece well-formed olarak tanımlanmış XML içeriğini işaret etmektedir.)
-
Server Side SponsorShip
Bir önceki makalemizde Remoting mimarisinde istemci taraflı destek modelini incelemeye çalışmıştık. İstemci taraflı destek modelinin en büyük problemlerinden birisi, istemcilerin firewall arkasında olması halinde ortaya çıkmaktadır. Bu engel, sunucuların istemcilere erişimini kısıtlayacağından istemci taraflı destek modelinin çalışması garanti altına alınmamış olabilir. Bu nedenle, istemcilerin firewall arkasında olup olmadıklarının bilinmediği durumlarda kesinlikle sunucu taraflı destek (server side sponsorship) modeli kullanılmalıdır. Bu makalemizde sunucu taraflı destek modelinin işleyiş şeklinden bahsedecek ve örnek bir uygulama geliştireceğiz.
-
Client Side SponshorShip
Son makalemizde, remoting uygulamalarında uzak nesnelere ait kiralama sürelerinin (Lease Time) nasıl yönetilebileceğinden bahsetmiştik. Bununla birlikte bir uzak nesnenin kiralama süresinin sonlamasının ardından gelecek olan metod çağrılarında istemcilerin olmayan bir referansa erişmeye çalıştığını ve bu nedenlede çalışma zamanı istisnaları ile karşılaşabileceklerini görmüştük. Bu makalemizde, kiralama sürelerini otomatik olarak uzatmak için istemci taraflı destek modelinden (Client Side sponsorShip) nasıl yararlanabileceğimizi incemeleye çalışacağız.
-
.Net Remoting - Lease Time (Kiralık Süre) Yönetimi
Remoting mimarisi göz önüne alındığında dikkat çekici noktalardan bir tanesi, sunucu tarafında oluşturulan uzak nesnelerin (remote object) yaşam süreleridir. İstemciler, uzak nesnelere ait referansları kullanırken bunların yaşam sürelerini sunucu tarafındaki konfigurasyon belirler. Bu istemcilerin sunucu tarafındaki referanslara ait kaynaklara açıkça müdahale edememesinin de bir sonucu olarak görülebilir. Sunucu tarafında yapılan bu yaşam sürelerinin yönetimine kısaca Kiralık Süre Yönetimi (Lease Time Management) denmektedir. Bu makalemizde kısaca bu konuyu incelemeye çalışacağız.