Meraklı bir bilgisayar programcısının notları.
Merhaba! Ben Burak Selim Şenyurt - yazılım geliştirici, blogger ve öğrenme tutkunu.
Bu blogda yazılım mühendisliği, sistem tasarımı, programlama dilleri ve yeni teknolojiler üzerine yazılar paylaşıyorum. Özellikle .NET, Rust, Zig, yapay zeka araçları ve mimari konularına ilgi duyuyorum. Kendimi sürekli geliştirmeye ve yeni şeyler öğrenmeye adıyorum.
-
Serileştirme (Serialization) İçin Püf Noktalar
Uygulamalarımızda kullandığımız tipler (types) pek çok amaçla serileştirilirler (Serialization). Framework Class Library içerisinde var olan pek çok tip serileştirilebilir (Serializable) halde tasarlanmıştır. Bizde çoğu zaman kendi yazmış olduğumuz tipleri serileştirme ihtiyacı duyarız. Örnek olarak, XML Web Servislerinde istemci taleplerine gönderilecek olan nesnelerin, network üzerinde taşıyacağımız paketlerin veya bir web uygulamasında yer alan Session nesnelerinin veritabanında saklanması sırasında kullanılan tiplerin serileştirilmesini göz önüne alabiliriz. Hangi türü olursa olsun serileştirmede dikkat edilmesi gereken bazı noktalar vardır. İşte bu günkü makalemizde özellikle Binary ve SOAP formatlı serileştirmelere yönelik püf noktalara değinmeye çalışacağız.
-
Compact Framework Üzerinde RDA ile Senkronizasyon
Mobil uygulamalarda veri senkronizasyonu son derece önemlidir. Örneğin bir kurye firmasının dağıtım elemanını göz önüne alalım. Mobil cihaz ile donatılmış olan bu personelin görevi, kendisine verilen teslimat bilgilerine göre, sipariş sahiplerine ürünlerini teslim etmektir. Her çalışma gününün başında, teslimat yapacağı kişilerin bilgilerini ana sunuculardan mobil cihazına yükleyerek teslimat için hareket geçen personel, tamamlanan teslimatları anında veya belirli bir süre sonunda topluca asıl sunuculara göndererek gerekli güncelleştirme işlemlerini yapar. Bu senaryo gereği personelin teslimat bilgilerini düzenli olarak alması, tamamlanaları işaretlemesi ve son olarak bu bilgileri asıl sunucuya göndermesi gerekir.Bu noktada senaryonun iki ucunda yer alan sunucu ve mobil tarafındaki veriler arasındaki güncelliği çeşitli senkranizasyon mimarileri ile sağlayabiliriz.
-
Web Uygulamalarında Özel Doğrulama İşlemleri
Web uygulamalarında, kullanıcıların girmiş olduğu verilerin istenen şartlara göre doğruluklarının kontrol edilmesi son derece önemlidir. Asp.Net ile geliştirilen web uygulamalarında, kullanıcı girişlerinin kontrolü için çoğunlukla validation kontrolleri kullanılır. Validation bileşenleri hem istemci tarafında hemde sunucu tarafından veri kontrol işlemlerini gerçekleştirebilir. (Bu makaleyi daha kolay takip edebilmeniz açısından var olan Validator kontrollerinin kullanımını bildiğiniz varsayılmaktadır.)
-
Windows Uygulamalarında Daha Kolay Thread Yönetimi
Windows uygulamalarında, arka planda çalışan iş parçalarının (process) çok uzun sürdüğü durumlar ile sıkça karşılaşırız. Bu gibi durumlarda genellikle kullanıcı ekranı (UI - User Interface) kısa süreliğine de olsa arka plan işlemleri tamamlanıncaya kadar donar. Bunun önüne geçmek için Thread sınıflarını kullanabiliriz. Ancak.Net 2.0 ile birlikte windows uygulamalarında arka planda asenkron olarak çalıştırılabilecek tipteki işlemleri kolayca yönetebileceğimiz BackgroundWorker isimli yeni bir görsel bileşen gelmektedir. Bu makalemizde bu bileşen yardımıyla, UI kitlenmelerine neden olacak tarzdaki süreçleri nasıl yönetebileceğimizi görmeye çalışacağız.
-
Generic Mimaride Kısıtlamaların(Constraints) Kullanımı
Bu makalemizde .NET 2.0 ile birlikte gelen Generic mimarisinin uygulanışında, kısıtlamaların rolünü basit örnekler ile incelemeye çalışacağız. Generic mimari her ne kadar tür bağımsız algoritmaların geliştirilmesine izin verse de, bazı durumlarda çeşitli zorlamaların uygulanmasını da gerektirir. Örneğin generic olması planlanan tiplerin sadece referans tipleri ile çalışmasını isteyebiliriz. Generic bir tipe herhangi bir zorunluluk kuralını uygulayabilmek için where anahtar sözcüğünü içeren bir ek ifade kullanılır. Bu ifadeler 5 adettir ve aşağıdaki tabloda gösterilmektedir.
-
C# 2.0 ile Generic Delegates
Bu makalemizde generic temsilcilerin (generic delegates) ne olduğunu ve nasıl kullanılabildiğini incelemeye çalışacağız..Net 2.0 ile gelen en önemli yenelik generic mimarisidir. Generic mimarisi, tür bağımsız algoritmalar kurmamıza imkan sağlayan gelişmiş bir yapıdır..Net 2.0’ da sınıfları (class), yapıları (struct), arayüzleri (interface), metodları (method), koleksiyonları (collection) ve temsilcileri (delegate) generic olarak oluşturabilir ve kullanabiliriz. Bildiğiniz gibi generic mimarisinin sağlamış olduğu iki önemli özellik vardır. Bunlar tip güvenliği (type-safety) ve performans artışıdır. Özellikle performans ile kastedilen konu gereksiz boxing ve unboxing işlemlerinin ortadan kaldırılabilmesidir. Generic mimarinin getirdiği bu avantajları delegate (temsilci) tipi içinde kullanabilmekteyiz.
-
Kendi Referans Tiplerimizi Klonlamak
Bu makalemizde kendi yazmış olduğumuz referans tipleri arasında yapılan atama işlemleri sırasında üyeden üyeye (member by member) kopyalamanın nasıl yapılabileceğini incelemeye çalışacağız. Bildiğiniz gibi referans tipleri belleğin heap bellek bölgesinde tutulurlar. Bu tutuluş yapısının özellikle referans tipleri arasında yapılan atama işlemlerinde önemli bir etkisi vardır. İki referans tipi arasında bir atama işlemi söz konusu olduğunda, aslında bu referans tiplerinin heap bellek bölgesinde yer alan adresleri eşitlenmektedir. Bu eşlemenin doğal bir sonucu olarak da referans tiplerinin herhangi birisinde yapılan değişiklik diğerini de otomatikman etkileyecektir.
-
Ado.Net 2.0(Beta 2) - Connection String Security (Bağlantı Katarı için Güvenlik)
Güvenlik günümüz uygulamalarında çok önemli bir yere sahiptir. Özellikle veritabanı kullanımını içeren uygulamalarda güvenliğin ayrı bir önemi vardır. Veritabanına gönderilen sorguların korunması, özellikle web servislerinden dönen veri kümelerinin etkin olarak şifrelenmesi gibi durumlar söz konusudur. Güvenlik prosedürü içerisinde yer alan unsurlardan birisi de bağlantı bilgilerinin saklanmasıdır. Biz bu makalemizde, .NET 2.0 ile birlikte gelen yeni tekniklerden birisine değinerek, bağlantı bilgisinin (çoğunlukla connection string olarak da ifade edebiliriz) kolay bir şekilde nasıl korunabileceğini incelemeye çalışacağız.
-
Constructor Initializers (Yapıcı Metod Başlatıcıları) Deyip Geçmeyin
Yapıcı metodlar nesne yönelimli programlamada çok büyük öneme sahiptir. Uygulamada oluşturduğumuz her bir nesnenin en az bir yapıcı metodu (ki bu varsayılan yapıcı metodtur) vardır. Kuşkusuz ki yapıcı metodlar (constructors), bir nesne örneğinin kapsüllediği verilere başlangıç değerlerinin atanabileceği en elverişli elemanlardır.
-
Boxing ve Unboxing Performans Kritiği
Bundan yaklaşık olarak iki sene önce boxing ve unboxing kavramları ile ilgili bir makale (30.12.2003) yazmıştım. Aradan uzun süre geçti. Ancak boxing ve unboxing kavramları ile ilgili olarak hâlâ dikkat edilmesi gereken hususlar var. Bunlardan bizim için en önemlisi elbette ki performans üzerine etkileri. Uygulamalarımızda çok sık olarak farkında olmadan veya farkında olarak boxing ve unboxing işlemlerinin yer aldığı kod parçalarını kullanıyoruz.
-
CallBack Tekniği ile Asenkron Metod Yürütmek
Çoğu zaman projelerimizde, çalışmakta olan uygulamaları uzun süreli olarak duraksatacak işlevlere yer veririz. Özellikle görsel tabanlı uygulamalarda veritabanlarına ait kapsamlı sorguların yer aldığı işlemlerde bu sorunla sıkça karşılaşılmaktadır. En büyük problem varsayılan olarak kod satırlarının senkron hareket etmesidir. Yani kodlar sırası geldikçe işleyen parçalar bütününden oluşmaktadır. Bu elbette ki uzun sürecek bir sorgunun cevapları alınmadan izleyen kod satırlarının işlememesi anlamına gelmektedir. Oysaki kodları asenkron olarak çalıştırma şansımız da mevcuttur. Eminim ki ADO.NET 2.0’da asenkron metot yürütme tekniklerini veya asenkron web servisi uygulamalarının nasıl yazılacağını duymuşsunuzdur. Temel prensip hepsi için aynıdır. Merkezde IAsyncResult arayüzü tipinden bir nesnenin kullanıldığı temsilci (delegate) tabanlı modeller söz konusudur.
-
Web Uygulamalarında Custom Paging
Geliştirdiğimiz web uygulamalarında özellikle DataGrid kontrollerini kullandığımızda sayfalama işlemini sıkça kullanırız. Genellikle sayfalama işlemlerini varsayılan hali ile kullanırız. Bu modele göre grid üzerinde sayfalama yapabilmek için PageIndexChanged olayını ele almamız gerekir. Burada grid kontrolüne yeni sayfa numarasını DataGridPageChangedEventArgs parametresinin NewPageIndex değeri ile verir ve bilgilerin tekrardan yüklenmesini sağlayacak uygulama kodlarımızı yürütürüz. Tipik olarak bu tarz bir kullanım aşağıdaki kod parçasında olduğu gibi yapılmaktadır.
-
Numaralandırıcıları Kullanmak İçin Bir Sebep
Bildiğiniz gibi numaralandırıcılar (enum sabitleride diyebiliriz) yardımıyla sayısal değerleri kod içerisinde daha anlamlı isimlendirmelerle ifade edebiliriz. Uygulama geliştirirken çoğunlukla framework’ün parçası olan pek çok enum sabitini kullanmaktayız. Örneğin veritabanı uygulamalarında sıkça kullandığımız CommandBehavior, DataRowState, DataRowVersion sabitleri gibi. Bu sistemin temel amacı, bu tiplerin sahip oldukları değerlerin sayısal karşılıklarına ihtiyacımızın olmasıdır.
-
SortedList ve Hashtable İçin 2 Basit Öneri
SortedList ve Hashtable koleksiyonları, anahtar-değer (key-value) çiftlerini esas alır. Hashtable koleksiyonu özellikle sahip olduğu elemanlar ile ilgili işlemlerde kullandığı hash algoritmalı teknik sayesinde en hızlı çalışan koleksiyon olma özelliğinide gösterir. Diğer yandan SortedList anahtar-değer çiftlerinin, anahtar değerine göre her zaman sıralandığı bir koleksiyon tipidir.
-
Tip Güvenli (Type Safety ) Koleksiyonlar Oluşturmak - 2
Bir önceki makalemizde tip güvenli koleksiyon nesnelerimizi CollectionBase sınıfı yardımıyla nasıl oluşturabileceğimizi incelemiştik. CollectionBase bize ArrayList benzeri koleksiyon sınıflarını yazma fırsatı vermektedir. Diğer yandan Hashtable koleksiyonunda olduğu gibi key (anahtar) - value (değer) çiftlerinden oluşacak tip güvenli bir koleksiyon sınıfı yazmak isteyebiliriz. Bu durumda, DictionaryBase sınıfından yararlanabiliriz. DictionaryBase sınıfı da CollectionBase sınıfı gibi abstract yapıdadır. Yani kendisini örnekleyemeyiz. Temel olarak DictionaryBase, key-value çiftlerine sahip bir koleksiyonun kullanması gereken üyeleri sunan arayüzlerden türemiştir. Yani IDictionary, IEnumerable ve ICollection arayüzlerini uyarlamaktadır. Dikkat ederseniz CollectionBase sınıfının da türediği IEnumerable ve ICollection arayüzleri DictionaryBase içinde söz konusudur.
-
Tip Güvenli (Type Safety ) Koleksiyonlar Oluşturmak - 1
Tip güvenliğini sağlamak her zaman için önemli unsurlardan birisidir. Koleksiyon tabanlı nesneleri kullanırken çoğu zaman istediğimiz tip güvenliğini sağlayamayabiliriz. Buradaki en büyük etken, koleksiyon tabanlı nesnelerin object tipinden referanslar taşıyor olmasıdır. Bazen kendi belirlediğimiz tip dışında, başka her hangi bir tip barındırmasına izin vermek istemediğimiz yapıda koleksiyon nesnelerine ihtiyacımız olur. Böyle bir koleksiyon nesnesinin en büyük avantajı az önce bahsettiğimiz tip güvenliğini sağlamasıdır.
-
Dizilere(Arrays) İlişkin Üç Basit Öneri
Hepimiz dizileri (Arrays) bilir ve kullanırız. Her ne kadar günümüzde koleksiyonlar, xml kaynakları ve tablo yapıları veri saklamak amacıyla daha çok kullanılıyor olsalar da, dizilerdende yoğun şekilde yararlanmaktayız. Örneğin kendi tasarladığımız bir sınıfa ait nesneler topluluğunu pekala bir dizi şeklinde ifade edebilir hatta serileştirebiliriz (serializable). Lakin dizileri kullanırken tercih edeceğimiz ve bize performans açısından avantaj sağlayacak teknikleri çoğu zaman göz ardı ederiz. İşte bu makalemizde dizileri kullanırken işimize yarayacak performans kriterlerinden bahsedeceğiz.
-
C# 2.0 İçin İterasyon Yenilikleri
Bazen kendi yazmış olduğumuz tiplerin dizi bazlı elemanları olur. Uygulamalarımızda, bu elemanlar arasında, elemanların sahibi olan nesne örneği üzerinden ileri yönlü iterasyonlar kurmak isteyebiliriz. Foreach döngüleri belirtilen tip için bu iterasyonu sağlayan bir mekanizmaya sahiptir. Lakin kendi geliştirdiğimiz tiplerin sahip oldukları elemanlar üzerinde, bu tarz bir iterasyonu uygulayabilmek için bir numaratöre ve uygulayıcıya ihtiyacımız vardır. Kısacası, tipimizin elemanları arasında nasıl öteleme yapılabileceğini sisteme öğretmemiz gerekmektedir. Bu işlevselliği kazandırmak için IEnumerable ve IEnumerator arayüzlerini birlikte kullanırız.
-
C# 2.0 Covariance ve Contravariance Delegates
Bildiğiniz gibi temsilciler (delegates) çalışma zamanında metotların başlangıç adreslerini işaret eden tiplerdir. Bu tipleri uygulamalarımızda tanımlarken çalışma zamanında işaret edebilecekleri metotların geri dönüş tipi ve parametrik yapılarını bildirecek şekilde oluştururuz. Ancak özellikle, C# 1.1 ortamında temsilcilerin kullanımında parametre ve dönüş tipleri açısından iki önemli sıkıntımız vardır. Bu sıkıntıların kaynağında birbirlerinden türeyen yani aralarında kalıtımsal (inheritance) ilişkiler olan tipler yer alır.
-
C# 2.0 ile Partial Types (Kısmi Tipler)
Visual Studio .NET ile Windows veya web uygulamaları geliştirirken, kod yazılması sırasında karşılaştığımız güçlüklerden birisi, tasarım kodları ile kendi yazmış olduklarımızın iç içe geçmesidir. Bu durum zamanla kodun okunabilirliğini zorlaştıran bir etmendir. Bunu Windows uygulamalarını veya ASP.NET uygulamalarını geliştirirken sıkça yaşamaktayız. Bununla birlikte, özellikle source safe gibi ortamlarda farklı geliştiricilerin aynı sınıf kodları üzerinde eş zamanlı olarak çalışması pek mümkün değildir.