Web Programlama

Bir zamanlar (aslında çok uzun zaman olmadı ayrılalı) özel bir eğitim firmasında Yazılım Eğitmeni olarak görev yapmaktaydım. Freelance olarak başladığım ilk dönemlerde kurumda en çok dikkatimi çeken nokta, şirketin gece koruyuculuğunu yapan köpekleri olmuştu. Aslında herkes yandaki resimde görülen ki kadar etkili ve caydırıcı olmasını bekleyebilir ancak son derece sakin ve kendi halinde sevimli bir köpekti. Bilişim sektöründe sistem eğitimleri de veren bu şirketin, geceleri koruma görevi ile barındırdığı köpeğinin adı ise, şirketin yaptığı işle ilintili olarak Proxy olarak verlimişti. Bilenler bilir…Neredeyse gıkı bile (pardon havı bile) çıkmayan bu sevimli köpeğin yersiz serzenişte bulunmamasının da bir nedeni vardı elbette. Proxy…Gelen veriyi süzüp ona göre aksiyon veriyordu çünkü

Kronometrelerinizi hazır edin! Bu yazımızda Absolute ve Sliding Expiration modelinde ön bellekleme işlemlerini Windows tabanlı bir uygulama üzerinde gerçekleştiriyor olacağız. Durun bir dakika…Windows mu? Evet evet yanlış duymadınız Windows. Aslında başlıktaki konu ile tamamen tezat bir durum. Gerçekten de öyle mi acaba? Gelin şu meseleyi açıklığa kavuşturalım.

Çok çok uzun zamandır Asp.Net üzerine eğilmiyordum. Hem tasarım yönünden kabiliyetsiz olmam (iki rengi bir araya getir deseler kesin uyumsuz renkler çıkartırım) hemde servis yönelimli mimari dünyasına dalmış olmamın bunda büyük bir rol oynadığını itiraf etmek isterim. Yine de Asp.Net 4.0 ile birlikte gelen yenilikleri okuyunca biraz olsun araştırmak ve edindiğim tecrübeleri sizlere aktarmak istedim.

Uzun zaman önce Asp.Net 2.0 ile ilişkili makalelerimizden birisinde HttpHandler ve HttpModule kavramlarından bahsetmeye çalışmıştık. Bu makalemizde kendi Handler sınıfımızı geliştirmek isteyebileceğimiz örnek bir senaryo üzerinde daha durmaya çalışacağız. Bu sayede HttpHandler sınıfları yazarak neler yapılabileceğinide daha net bir şekilde görmüş olacağız. Konuyu daha net kavrayabilmek adına örnek senaryomuz üzerinden adım adım ilerleyeceğiz.

Uzun süre önce Asp.Net 2.0 ile geliştirilen web uygulamalarında Profile API’sinin nasıl kullanıldığını kısa bir makale üzerinden incelemeye çalışmıştık. Geçtiğimiz günlerde Asp.Net 2.0 ile ilgili bilgilerimi tazelerken profil yönetiminin daha etkin bir şekilde nasıl kullanılabileceğine dair pek çok örnek ile karşılaştım. İşte bu makalemizde temel olarak profil yönetiminin daha etkin hale getirilmeye çalışması için uğraşıyor olacağız. İnceleyeceğimiz temel konu başlıklarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.

Tatile çıkan herkes, iyi ve dinlendirici geçen günlerin ardından tekrar hayatın akışına kapıldığında kısa süreliğinede olsa adaptasyon problemi yaşar. Tatildeyken hatırlayacağınız gibi hafif ve dinlendirici bir Asp.Net konusu ile ilgilenmeye çalışmıştık. Tatil dönüşündeki adaptasyon sürecinde de benzer nitelikte bir konuyu incelemenin uygun olacağı kanısındayım. Bu yazımızda Asp.Net uygulamalarında sıklıkla başvurduğumuz temel dosya giriş/çıkış (Input/Output -IO) işlemlerinden yararlanarak Download ve Upload işlemlerinin nasıl yapılabileceğini ele almaya çalışacağız.

Çok kısa süreliğinede olsa tatilde olduğum şu günlerde yazılım dünyasından kopmak hiç içimden gelmedi. Bu nedenle dinlendiğim zamanlardan arta kalan sürelerde azda olsa bir şeyler karalamak istedim. Sonuç olarak daha hafif ve tatil moduna uygun olacak bir yazı ile yeniden beraberiz. Bu makalemizde Asp.Net 2.0 ile geliştirilen web uygulamalarında, URL eşleştirmelerinin (Url Mapping) nasıl düzenlenebileceğini, bir başka deyişle nasıl özelleştirilebileceğini incelemeye çalışacağız. Son kullanıcılar web ortamında, kendi tarayıcı (browser) uygulamalarında yer alan adres satırlarında zaman zaman karışık ve uzun URL bilgileri ile karşılaşırlar. Genellikle sorgu katarlarının (QueryString) kullanıldığı ve bunların sayılarının çok olduğu durumlarda adres satırlarını okumak gerçekten güçleşebilir. Söz gelimi aşağıdaki URL bilgisini göz önüne alalım.

Web uygulamalarında son kullanıcıların (End Users) şikayetçi olabileceği pek çok konu vardır. Bunlar arasında popüler olanlarından biriside sayfaların yavaş açılıyor olmasıdır. Nihayetinde son kullanıcıları her zaman için sabırsız ve acelesi olan kişiler olarak düşünmek doğru bir yaklaşım olacaktır. Sayfaların yavaş açılıyor yada geç cevap veriyor olmasının donanımsal yada çeşitli çevre faktörleri nedeniyle bilinen sebepleri vardır.

Yazın bu sıcak günlerinde daha hafif konularla web maceralarımıza devam ediyoruz. Geçtiğimiz makalemizde Asp.Net uygulamalarında ektin hata yönetiminin nasıl yapılabileceğini incelemeye çalışmıştık. Bu kez veritabanı tablolarında çoğunlukla binary alanlarda saklanan resimlerin, Asp.Net uygulamalarında nasıl ele alınabileceğini örnek projeler üzerinden incelemeye çalışacağız.

Uzun süredir Windows Communication Foundation ile ilgili yazılar yayınlıyoruz. Sanıyorumki biraz hava değişimine ihtiyacımız olacak. Bu nedenle bu haftaki yazımızda biraz daha hafif ama önemli olan bir konu üzerinde durmaya çalışacağız. Web uygulamalarında sunucu taraflı hata yönetimi (Server Side State Management)..Net ortamında hataların ele alınmasında kullanılan en bilinen yol try…catch…finally bloklarıdır. Ne varki uygulama ortamları çeşitlilik göstermektedir.

Kendi web partlarımızı nasıl geliştirebileceiğimizi ve bu sayede kişiselleştirilebilir web sunucu kontrollerini nasıl yazabileceğimizi bu konu ile ilgili bir önceki makalemizde incelemeye çalışmıştık. Bu makalemizde ise kendi Web Part bileşenlerimize özel fiillerin (Web Part Verbs) nasıl eklenebileceğini ve söz konusu fillerin ne şekilde ele alınabileceğini incelemeye çalışacağız. Web Part kontrollerini herhangibir WebPartZone altında kullandığımızda standart olarak bazı fiilere (Verbs) sahip oluruz. Tahmin edeceğiniz gibi bu değerler aslında WebPartManager tarafından ele alınmakta ve sayfa üzerinde uygun olan web part alanlarının (Web Part Zone) gösterilmesini sağlamaktadır.

Web uygulamalarında var olan bileşenlerin yetersiz kaldığı durumlarda kendi kontrollerimizi geliştirme yoluna gidebiliyoruz. Kendi kontrollerimizi geliştirirken seçebileceğimiz yollar bellidir. Var olan bir web bileşeninden türetme yolunu seçebiliriz (Inherited Controls). Bu durumda kontrolün Html çıktısının ne olacağını bir başka deyişle Render işlemlerini çok fazla düşünmemize gerek kalmaz. Tek yapmamız gereken var olan üyeleri ezmek (override) veya yeni üyeler katmaktır. Bir diğer yol birden fazla kontrolü içeren komposit bir bileşen geliştirmektir (Composite Controls). Bu tekniğe verilebilecek en güzel örnek kullanıcı web kontrolleridir (web user controls). Özel bileşen geliştirmenin belkide en zor seçeneği, kontrolü sıfırdan yazmaktır. Bu durumda, ilgili bileşenin istemci tarayıcılarındaki Html çıktısını düşünmekle kalmayıp, ViewState, Postback, Event Handling gibi temel konularında göz önüne alınması ve düşünülmesi gerekir.

Web uygulamalarında var olan bileşenlerin yetersiz kaldığı durumlarda kendi kontrollerimizi geliştirme yoluna gidebiliyoruz. Kendi kontrollerimizi geliştirirken seçebileceğimiz yollar bellidir. Var olan bir web bileşeninden türetme yolunu seçebiliriz (Inherited Controls). Bu durumda kontrolün Html çıktısının ne olacağını bir başka deyişle Render işlemlerini çok fazla düşünmemize gerek kalmaz. Tek yapmamız gereken var olan üyeleri ezmek (override) veya yeni üyeler katmaktır.

Asp.Net 2.0 ile birlikte gelen en önemli yeniliklerden biriside Master Page kavramıdır. Master Page kavramını ilk öğrendiğimde aklımda oluşan tanımlama şöyleydi; “bir sitedeki sayfalarının tamamının yada bir kısmının aynı şablon üzerinde oturmasını sağlamak istiyorsak Master Page’lerden faydalanabiliriz”. Oysaki Master Page kullanımı ile elde edilen avantajlar sadece görsel açıdan gelen bu kolaylık ile sınırlı değildir. Sonuç itibariye her Master Page aynı zamanda arka planda bir örnek olarak oluşturulan bir sınıf tanımlamasıdır. Bu nedenle Master Page uyarlanan içerik sayfalarının (Content Page) ortaklaşa kullanabileceği fonksiyonellikleri dahi barındırabilir. Buda tam anlamıyla kalıtım (inheritance) ile yapabildiklerimizin bir yansımasıdır. İşte bu makalemizde Master Page kavramının derinlerine gidip diğer avantajlarını ve özellikle dikkat etmemiz gereken noktaların neler olabileceğini incelemeye çalışacağız. Temel olarak ele alacağımız konular aşağıda maddeler halinde sıralanmıştır.

Bir önceki makalemizde kendi web kontrollerimizi geliştirirken durum yönetimi (state management) için ViewState’lerden nasıl faydalanabileceğimizi incelemiştik. Bununla birlikte assembly, sınıf ve metod seviyesinde, çalışma zamanı için gerekli davranışları çeşitli nitelikler (attribute) yardımıyla nasıl etkileyebileceğimizi görmüştük. Bugünkü makalemizde ise, kendi web kontrollerimiz için olay güdümlü (event based) programlamayı nasıl sağlayabileceğimizi incelemeye çalışacağız.

Bir önceki makalemizde web sunucu kontrollerini nasıl geliştireceğimizi incelemeye başlamıştık. Bu günkü makalemizde, ViewState’lerin web sunucu kontrollerinde nasıl ele alınabileceğinden ve kontrollerin tasarım zamanındaki (design time) yeteneklerinin nitelikler (attributes) yardımıyla nasıl arttırılabileceğinden bahsetmeye çalışacağız.

Günümüz program geliştirme ortamların çoğu, geliştiricilerin (developers) daha kullanıcı dostu (user friendly) arabirimler tasarlayabilmeleri için sayısız kontrol içermektedir. Özellikle Asp.Net ortamından Asp.Net 2.0 ortamına geçildiğinde, web tabanlı uygulamaları geliştirirken kullanabileceğimiz kontrollerin sayısı oldukça artmıştır.(70den fazla kontrol) Buna rağmen var olan web sunucu kontrollerinin ihtiyacımızı karşılamadığı durumlar olabilir. Hatta ihtiyacımızı karşılayabilecek bir kontrol olmayabilir de. Bu gibi durumlarda geliştiriciler ya üçüncü parti bileşenleri satın alma ve kullanma yolunu tercih ederler yada ilgili sunucu kontrollerini (web server control) kendileri geliştirirler. Bu ilk makalemizde basit anlamda web sunucu kontrollerini nasıl geliştirebileceğimizi incelemeye başlayacağız.

Asp.Net 2.0 ile web uygulamalarını geliştirmek artık çok daha kolaylaştı. Bunun en büyük nedenlerinden biriside kontrol paneline gelen çok sayıda bileşen olmasıdır. Her ne kadar bir yazılımcının hayatını kolaylaştıran yenilikler olsada zaman zaman var olan bu yapıları özelleştirme yoluna gitmek isteyebiliriz. Bugunkü makalemizin konusunu oluşturan SiteMapProvider bu durumda ele alınabilecek yeniliklerden birisidir. Asp.Net 2.0 ile geliştirilen web uygulamalarında site haritası çıkartmak ve bunu ele alacak kontrollerle çalışmak son derece kolaydır.

Web uygulamalarımızda kullanabileceğimiz sayısız sunucu tabanlı kontrol vardır. Geliştirdiğimiz uygulamalarda bazı durumlarda birden fazla kontrolün kullanıldığı web sayfalarımız söz konusu olabilir. Bu tarz durumlarda kodları merkezileştirmek, istenen kontrolleri tek bir noktadan güncelleyebilmek amacıyla kullanıcı web kontrollerine (web user control) başvurabilir yada kendi web sunucu kontrollerimizi yazabiliriz. Özellikle kendi web sunucu kontrollerimizi var olan bir kontrolden türetme (inheritance) yardımıyla geliştirebileceğimiz gibi sıfırdan da yazabiliriz. (Kendi web kontrollerimizi oluşturmak ile ilgili olarak ilerleyen zamanlarda bir makale hazırlamayı düşünüyorum.)

Web sayfalarımızda karşılaştığımız sorunlardan bir tanesi post-back hareketlerine neden olacak davranışların çok fazla olabilmesidir. Varsayılan olarak bir Button’ın görevi sayfayı istemciden sunucuya içeriği ile birlikte göndermektir. Diğer yandan bazı bileşenlerin AutoPostback özelliklerine true değeri atanarak istemci tarafından sunucuya doğru postalama işlemi yapmaları da sağlanabilmektedir. Fakat bazı durumlarda sayfanın tamamını sunucuya doğru postalamak istemeyebiliriz. Örneğin il ve ilçe bilgilerini ayrı ayrı tutan DropDownList kontrollerinin olduğu bir senaryoda; bir il seçildiğinde buna bağlı ilçelerin yüklenmesi için sayfanının tamamiyle sunucuya gidip gelmesi gerekecektir.