Web Programlama

İşlerin epeyce hafiflediği bir haftaydı diyebilirim. Dolayısıyla kırda parkta bayırda oturup dinlenmek için epeyce vaktim vardı. Ya da bir şeyler araştırmayı da tercih edebilirdim ki ben de öyle yaptım. Uzun zamandır Asp.Net Web API tarafında bir şeyler yapmıyordum. Araştırmalarım sırasında OData’nın Web API tarafındaki kullanımına denk geldim. Her zaman ki gibi konuyu olabildiğince basit bir halde öğrenmenin iyi olacağını düşündüm. Sonunda konuyu kaleme almayı başardım. Haydi başlayalım.

Bazen geliştirdiğimiz web uygulamaları farklı ortamlar için farklı parametrik değerler kullanır. Bu parametre değerleri çoğunlukla web.config dosyası içerisinde yer alır. Böyle bir durumda ortamlara göre Deployment yapmak zahmetli bir hal alabilir. Nitekim yaygın olarak kullanılan dört farklı ortam söz konusudur. Development, Test, PreProd ve Prod. Her bir ortam için parametreler farklı değerlere sahip olabilir/olması gerekir. Bu yüzden Publish adımlarında, ortamlara göre Profile hazırlanması tercih edilir. Peki bu farklı profiller, config dosyaları içerisindeki çeşitli değerleri (veritabanı bağlantıları, proxy veya servis adresleri, fiziki path bildirimleri vb) ortamlara göre nasıl değiştirebilir? İşte bu görsel dersimizde bu soruya cevap bulmaya çalışıyoruz.

Bazen web sayfalarının yüklenmesi sırasında senkron olarak çalışan ve uzun süren işlemler gerçekleştiririz (ki aslında Web uygulamalarında bu tip yaklaşımları pek tercih etmeyiz) Sayfada ki kontrollerde gösterilmek üzere çeşitli kaynaklardan veri çekilmesi buna örnek olarak verilebilir. Bu tip veri yükleme işlemleri ağırlıklı olarak PageLoad olay metodu içerisinde gerçekleştirilir. Uzun süren işlemlerin kısa sürede tamamlanabilmesi için farklı teknikler mevcuttur. Bir tanesi de asenkron olarak çalışabilmelerini sağlamaktır (Örneğin zaman kaybettiren servis çağrılarının, veri çekme işlemlerinin eş zamanlı hale getirilmesi)

Konfigurasyon tabanlı geliştirme modeli, uygulama kodlarına girilmeden çalışma zamanına yönelik değişiklikler yapabilmemizi sağlar. Bu sayede pek çok programın kodsal müdahale yapmadan davranışları değiştirilebilir..Net dünyasında baktığımızda da, App.Config, Web.config gibi dosyalar içerisinde Framework’ ün geneline yönelik pek çok konfigurasyon ayarı bulunduğu görülür. appSettings, connectionStrings, httpHandler vb…

Bir süre önce çalıştığım firmada ufak bir web uygulaması ihtiyacı ile karşılaştım. Bir kaç günlük efor isteyen bu basit işte, uzun süredir kullanmadığım eski dostumuz GridView kontrolü ile haşır neşir oldum. Onun bir kaç etkili özelliğini ve işe yarar ip uçlarını tekrardan hatırladım. Hal böyle olunca bir araya getirip basit bir video anlatımında birleştirmek istedim. Ele aldığımız konulara gelince.

Bir çoğunuz gibi ben de düzenli olarak bazı dergilerin abonesiyim ve her ay onları alıp biraz karıştırdıktan sonra arşive (yani çalışma odasındaki kütüphaneye) kaldırmaktayım. Tabii gün oluyor pek çoğuna dönüp bakmıyorum bile. Hatta kimisinin rengi sararıp soluyor bir köşede mazlum mazlum kalıyor. Ama eminim ki geride kalanlar için bazıları güncel içeriklere sahip iken, bazıları da tam anlamıyla bir Retro havası veriyor. Ve hatta çoğu, yıllar geçtikçe daha fazla değer kazanıyor. Söz gelimi aşağıdaki basılı medya görselinde 1974 model bir Pioneer ses sisteminin reklamı yer almakta. Bu pek çoğumuzun daha henüz hayatta bile olmadığı, olsa da pek hatırlamadığı bir yıl belki de? Sanıyorum blog tutan bizlerin yazıları da, zaman içerisinde bu şekilde eskiyor. Hele de yazılım teknolojileri gibi çok çabuk gelişen konular ele alınıyorsa.

Çoğu zaman geliştirilen yazılım ürünleri ile farklı profilden insanları ortak bir payda da buluşturmayı hedefleriz. Farklı özelliklere sahip insanları, ürüne nasıl katabileceğimizi keşfetmeye çalışırız. Tabi geliştirilen ürünün hedef kitlesi de burada önemli bir rol oynar. Bazı ürünlerin arayüzlerinin son derece basit tasarlanması yeterli iken bazılarında ise tam tersi bir durum söz konusudur.

Eminim çocukken çizgi filmlerle aranız vardı. Hatta çoğumuz yaşı kaç olursa olsun çizgi filmlere arada sırada da olsa zaman ayırmakta. (Ben Batman gördüm mü pür dikkat izlerim örneğin) Keza pek çok büyüğümüz de, eskiden izlediği çizgi filmler ile karşılaştığında taaaa çocukluk yıllarına kadar gidip aynı o zamanki gibi içten gülebiliyorlar da (Rahmetli babamdan bilirim) Aslına bakarsanız bazen teknoloji de bizi aynen bu mantıkta epeyce güldürebiliyor. Örneğin Microsoft’ un ürünlerini düşünelim. (Gerçi çok fazlalar ama gene de düşünmeye çalışalım) Sürekli yenilikler çıkartıyorlar, sürekli verisyon atlatıyorlar ve işin en acı tarafı da koşan Road Runner’ a benziyorlar. Biz mi? Biz ise Road Runner’ ı her fırsatta yakalamaya çalışıp yakaladığını zanneden ama son anda hep elinden kaçıran Coyote’ ye

Geçtiğimiz günlerde şirkette çok küçük bir web uygulamasına ihtiyaç duyuldu. Neredeyse bir günlük geliştirme maliyeti olan, küçük bir departmanın önemli bir gereksinimi karşılayacaktı. Tabi insan uzun zaman kodlama yapmayınca veya kodlamaya ara verince bazı temel bilgileri de unutabiliyor. Ben de kafayı Team Foundation Server entegrasyonu, SOA mimarisi ve Scrum gibi metodolojiler ile bozunca, zihinsel diskimdeki ana partition’ a yeni bilgilerin yazıldığına ve eskilerinin yerinde yeller estiğine şahit oldum. Ama malum, günümüz teknolojilerinde bilginin tamamını ezberlemeye çalışmak yerine, en doğrusuna en hızlı şekilde nasıl ulaşabileceğimizi bilmek daha önemli. İşte bu felsefeden yola çıkıp dedim ki, şu Asp.Net Routing konusunu bir hatırlayayım ve hatta kayıt altına alayım. İşte hikayemiz böyle başladı.

Bilişim sektöründe yer alan ve özellikle 70li yıllarda doğanların neredeyse tamamı bu efsane cümleyi bilir. A long tim ago in a galaxy far, far away… Hikaye hep yazılı bir anlatım ile başlar ve daha sonra ekran yukarıdaki yıldızlardan aşağıya doğru inerek devam eder. Sornasında ya bir uzay mekiğinin kaçıs sahnesi ya da imparatorluk güçleri ile isyancılar arasındaki savaşla karşı karşıya kalırız. İşte geçen gün özlediğim Star Wars serilerinden birisini izlerken birden kendimi bilgisayarımın başında ve başka bir hikayenin giriş noktasında buldum. Karşımdaki ekran da karalara bağlamış, alacalı bulacalı bir geliştirme penceresi duruyordu. İçerisinde ise HTML ve Asp.Net karışımı bir şeyler…

Bu aralar şirkette işler oldukça kesat. En azından benim bulunduğum departman itibariyle böyle bir durum söz konusu. Sanırım kurumsal kimlik kazanmış firmaların genel sorunu da bu olsa gerek. Kaynak planlaması ve dağıtımının bir türlü istenen şekilde yapılamayışı. Hal böyle olunca aynı firmada hatta aynı departman içerisinde, çok yoğun çalışan insanlara ve beraberinde her hangi bir işi olmayanlara (benim gibi) rastlamak mümkün.

Bu görsel dersimiz ile birlikte Asp.Net Web API Security konusunu incelemeye başlıyoruz. Özellikle Asp.Net Web API Pipeline açısından olaya yaklaşıyor ve Authentication, Authorization mekanizmalarının nasıl yürütüldüğüne bakıyoruz. Demomuzda bir Http Module yazarak, Basic Authentication sürecini nasıl özelleştirebileceğimizi görüyoruz. Son olarak Authorize niteliği yardımıyla, global, controller ve action gibi çeşitli seviyelerde yetkilendirmelerin ele alınış biçimlerini test ediyoruz. Ayrıca AllowAnonymous niteliğini de ele alıyoruz.

Bilindiği üzere Asp.Net Web API’ den yararlanılarak Open Data Protocol destekli servisler geliştirmek mümkündür. Bu konu ile ile ilişkili olarak daha önceden bir Hello World uygulaması yazmış ve HTTP Get taleplerinin yürütülmesini incelemiştik. Bu görsel dersimizde ise, CRUD (CreateReadUpdateDelete) operasyonlarının nasıl yapılabileceğini görmeye çalışıyoruz. Bu anlamda Insert, Update ve Delete gibi temel operasyonlara bakıyoruz. Veri kaynağı olarak, Code First yaklaşımını tercih ettiğimiz bir Entity Framework içeriğini değerlendiriyoruz.

Bu görsel dersimizde, Asp.Net Web API’ den yararlanarak OData (Open Data) protokolü destekli bir Service geliştirmekteyiz. Ayrıca, servisin HTTP Get talebi sonucu ürettiği örnek JSON (JavaScript Object Notation) formatlı veri çıktısını da, bir Excel 2013 Sheet içerisine nasıl alabileceğimizi görmekteyiz.

Bateri çalanları her zaman için büyük bir hayranlıkla izlerim/izlemişimdir. Özellikle 4 uzuvlarını da (iki kol iki ayak) kullanırlar ama daha da önemlisi tüm bu unsurları eş zamanlı olarak çalıştırabilirler. Sadece iki kolu çalıştırmak nispeten bir dereceye kadar kolay olabilir biz normal insan oğulları için ama bir de ayakları devreye sokmak. Hele de tüm bu hareketli parçalardan anlamlı bir melodi çıkartmak gerçekten çok ama çok zor bir iştir. Tabi eğitimler ile belirli seviyede bateri çalabilmek pek çok insan için mümkün olabilir ama tabi ritim tutturmak, ataklarda bulunmak veya çok uzun süre boyunca aynı tempoyu hiç bozulmadan devam ettirebilmek inanılmaz bir konsantrasyon veya yetenek gerektirmektedir. Peki bu eş zamanlı çalışabilme bir yazılımcı için ne ifade edebilir? Tabi ki de asenkron çalışan kod parçalarını.

Malumunuz Web tarafı ile aram pek iyi değildir. Ancak .Net Framework’ ün her sürümünde genel olarak gelen yeniliklere bakmaya çalışıyorum/çalışmaktayım. Geçtiğimiz hafta içerisinde de Asp.Net 4.5 tarafında gelen yenilikleri incelemeye başladım. Bunlar arasında dikkatimi çekenlerden birisi de, Web Form’ larda veri bağlı kontroller (Data Bind Controls) için gelen strongly typed ve intelli-sense desteğiydi. Durumu daha iyi aktarabilmem için basit bir örnek üzerinden ilerlemeye çalışım. İlk etapta aşağıdaki gibi bir POCO (Plain OLD CLR object) tipimiz olduğunu düşünelim.

1999 yılında girdiğim yüksek lisans (MBA-Master of Business Administrator) programını tamamlarken, bitirme projemde “Türkiye’ nin Dünya Bankası borçlanmalarını” ele almaya çalışmıştım. Haliyle o dönemlerde ve geçmişte, ülkemizin Worldbank üzerinden yaptığı borçlanmalara ait istatistiki bilgilere oldukça fazla ihtiyacım vardı. O kütüphane bu kütüphane gezmek dışında, dünya bankası internet sitesinden yayınlanan istatistik bazlı raporları da değerlendirmeye alıyordum. Yaklaşık olarak 60 sayfalık bir döküman oluşturmayı başarmıştım. Sunumumu yaptım, vardığım sonuçları değerli hocalarım ile paylaştım

19 Mart 2012 Pazartesi günü gerçekleştirdiğimiz Asp.Net WEB API Webiner kayıtlarını Nedirtv?com topluluğuna yüklemiş bulunmaktayız. Bu webinerimizde daha önceden WCF (Windows Communication Foundation) takımınca geliştirilen ve son olarak WCF Web API kütüphanesi adı altında sunulan REST (Representational State Transfer) tabanlı servis geliştirme ve tüketme alt yapısının yeni verisyonu diyebileceğimiz, Asp.Net WEB API’ yi incelemeye çalıştık.

Şu sıralarda kurumsal bir Asp.Net eğitimi vermekteyim. Eğitim içeriği oldukça geniş ve güzel konuları içermekte. Bunlardan bir tanesi de Asp.Net uygulamalarında Captcha doğrulamasının kullanımı. Bildiğiniz üzere web ortamı üzerinde özellikle Form veri girişlerinin yapıldığı senaryolarda akıllı robotların gereksiz yere post atma işlemlerini engellemek çok önemlidir.

Bildiğiniz üzere bir süre önce Microsoft PDC 2010 etkinlikleri gerçekleştirildi. Online olaraktan da canlı izleyebildiğimiz sunumlarda Microsoft’ un çok değerli sunumlarına ve anlatımlarına şahit olduk. Her PDC konferansında olduğu gibi bu sene yapılan etkinliklere ait görüntü kayıtları, Download edilmeye açıldıkları andan itibaren de ilgi odağı oldular