Web Programlama

Yeni bir on yılın arifesini çoktan geçtik ve bu on yıla girmeden önce Microsoft, milenyumun başında da yaptığı üzere önemli ürünlerin altına imzasını attı. Açık kaynak dünyasına hızlı bir girişten sonra yıllardır süregelen Mono projesi daha da anlam kazandı. Artık Silverlight, Windows Phone, Web Forms,.Net Remoting gibi kavramlardan neredeyse hiç söz etmiyoruz. Üstelik bazıları yıllar önce rafa kalktı. Rafa kalkanların, eskiyenlerin bıraktığı tecrübe yeni nesil ürünlerin başarısını artırdı. Unity ile platform bağımsız oyunlar, Xamarin ile macOS ve linux ayırt etmeksizin çalışan kodlar vs derken.Net Core hayatımıza girerek büyük sükse yaptı.

Kendime geldiğimde hiçbir şey göremediğimi fark ettim. Üstüme çöken zifiri karanlığa rağmen halen daha hayatta olduğuma dair tek şey yağmur damlalarının birkaç metre üstümde olduğunu sandığım metal tavana vurarak çıkardıkları seslerdi. Ensemden neredeyse ayak parmaklarıma kadar yayılan ağrı hiçbir şeyi umursamaz bir tavırda yattığım yerden doğrulmamı güçleştiriyordu. Son hatırladığım CloudTown’dan birkaç sibernetik coder ile karşılaştığım belli belirsiz yansımalardan ibaretti. Kısa süre sonra yakınlarımda koşuşturan bazı ayak sesleri işittim. Yer yer duraksıyor yer yer su birikintilerine girip çıkıyorlardı. Fısıltılar daha duyulur sesler haline gelmeye başladı. Tavandaki kapağı açmak üzere içlerinden birinin elindeki anahtarları hazırladığını işittim. Sonrası gözlerim için çok korkunç bir deneyimdi. Bu zifiri karanlıkta ne kadar kaldığımı bilmiyorum ama gözlerim dışardan gelen o parlak ışığa karşı adeta haykırıyordu. Üstüme boca edilen bir kova soğuk suyun ardından gelen kaba ses ise çok tanıdıkdı. Ve şöyle seslendim; “Reyzor! Sen haaa”:P

Çalışmakta olduğum şirketin çok büyük bir ERP (Enterprise Resource Planning) uygulaması var. Microsoft.Net Framework 1.0 sürümünde düşünce olarak hayat geçirilip geliştirilmeye başlanmış. Milyonlarca satır koddan ve sayısız sınıftan oluşan, katmanlı monolitik mimari üstünde yürüyen, sahada on binden fazla personelin kullandığı çok etkili bir ürün. Geçtiğimiz yıl bu uygulamanın modernizasyonu kapsamında başlatılan IT4IT çalışmaları bünyesinde nesne bağımlılıklarının yönetimi için Dependency Injection mekanizmasının nimetlerinden de epeyce yararlanıldı. Doğruyu söylemek gerekirse koda yaptıkları dokunuşları hayranlıkla izledim.

Ayakta durmuş odanın camından dışarıyı izlerken yazıya nasıl bir giriş yapsam diye düşünüyordum. Baharın etkisi ile yapraklarını açmış meşenin yavaş yavaş gölgelediği caddeden İtalyan bayrağı kasklı bir motosikletli geçti aniden. Sadece birkaç metre gerisinden de onu neredeyse aynı süratle takip eden martıya binmiş bir genç. Kaldırımda bir elinde alışveriş poşeti ötekinde onu yola doğru çekiştiren haylazla birlikte yürümeye çalışan orta yaşlarında bir kadın. Hemen binanın önündeki basket sahasında da yaşları beş ile on beş arasında değişen on çocuk. Futbol oynuyorlar. Bağrışlar, çağrışlar. Çekişmeli de gidiyor ama herkesin yüzünde bir maske. Eve kapanmak zorunda kalmadan önce çocukların son bir bahar ziyafetini izliyorum diye iç geçiriyorum.

Yazılım işine girdiğimden beri en çok zorlandığım konu Frontend tarafında kodlama yapmak. Ne yazık ki sadece Backend tarafta kalma lüksümüz de pek bulunmuyor. Örneğin hali hazırda çalışmakta olduğum firmada yeni nesil birçok uygulama önyüz tarafında çeşitli Javascript çatıları (Framework) kullanıyor.

Mountebank, ne zamandır merak ettiğim ve denemek istediğim araçlardan birisiydi. Test senaryolarında kullanmak isteyeceğimiz mock servislerini kolayca inşa edebilmemize olanak sağlayan bir araç olarak tanımlayabilirim. Örneğin test kodumuz arka tarafta belki bir veritabanına bağlanan belki başka bir servis zincirini çağıran ya da farklı bağımlıkları olan bir servisi kullanmak zorunda olabilir. Normal şartlarda bu servisin ayakta olması zorunludur ki testimiz yürüsün. Ancak o anki test vakasının ilerleyen adımlarının çalışması için illaki bu servisin vereceği çıktıya ihtiyacımız yoktur. Test vakası adımlarının devamı için o servisin vereceği çıktının sanki verilmiş gibi yapılarak ilerlenilmesi tercih edilen yöntemlerdendir.

Geçen sene React ile ilgili basit birkaç örnek denemiiş olmama rağmen öğrendiklerimi çok çabuk unuttuğumu fark ettim. Gerçek saha projelerinde sıklıkla kullanmayınca böyle bir şeyin olması kaçınılmazdı. Dolayısıyla skynet çalışmaları kapsamında tekrardan pratik yapmanın uygun olacağını düşündüm. Bu sefer amacımız Star Wars için https://swapi.dev adresinden sunulan REST servisini tüketen ve karakterlerin listesini gösteren bir web uygulaması geliştirmek. Bunu yaparken hafif siklet kategorisinde sayılan ancak bir çok işi kolaylaştırdığı söylenen Next.Js isimli web framework’ten faydalanacağız.

Dünyanın en popüler ve hızlı proxy serverlarıdan birisi sanıyorum ki Nginx. Daha önce birçok kez onun üzerinde.Net Core tabanlı servisleri konuşlandırmıştım. Ancak bu defa Nginx’in talepleri dengeli bir şekilde dağıtacak şekilde (Load Balancer olarak) nasıl kullanacağımızı öğrenmeye çalışacağız. Senaryo gereği NodeJS ile yazılmış basit bir dummy servisin birkaç kopyasını çalıştıracağız. Aynı makinede farklı port adresleri üzerinden hizmet verecek bu servislere gelen taleplerin dağıtımını, Load Balancer görevini üstlenecek olan Nginx sunucusu üstlenecek.

Bilgisayar ile ilk tanıştığım günden beri oyun oynamayı seven birisiyim. Tabii ilerleyen yıllarda buna vakit ayırmak benim için çok zorlaştı. Bu nedenle hep kendi devrimin efsane sayabileceğim oyunlarında takılı kaldım. Söz gelimi paraya kıyarak aldığım oyun bilgisayarıma (Hani şu acayip ekran kartları olan, bir sürü fan barındıran, renkli ışıklarıyla gece disko topuna dönüşen masaüstü canavarından bahsediyorum) taaa ikibinlerin başında ve öncesinde oynadığım Red Alert II ve Command & Conquer Generals oyunlarını yükleyip vakit geçirdim. Hani en en en yeni oynadığım oyun sanıyorum ki Hearthstone ve onda da herkes beni ezip duruyor diyebilirim:D Bende onu nerede kullanabilirim diye düşünürken bari kart ve kahramanlarını bir NodeJs servisine malzeme yapayım dedim.

Yine bir yerlerde bir şeyleri araştırırken özellikle IoT ve M2M konseptinde yaygın olarak kullanılan MQTT (Message Queuing Telemetry Transport) isimli bir mesajlaşma protokolüne denk geldim. Düşük bant genişliklerinde, yüksek gecikme sürelerinin olduğu senaryolarda hafif bir mesajlaşma protokolü olarak karşımıza çıkıyor. En sık verilen senaryo bir IoT cihazının ısı sensöründen yayınlanan mesajın abone olan cep telefonu veya bilgisayarlar tarafından görülebilmesi. Elimde bir Raspberry PI vardı ama ısı sensörü yoktu. Dahası sensör alıp kurcalamaya üşendim diyelim. Hızlı bir antrenman için hayali bir senaryo düşündüm aşağıdaki karalamayı yaptım.

Denver, the last dinosaur He’s my friend and a whole lot more Denver, the last dinosaur Shows me a world I never saw before…

İngilizcede bazen gemi kaptanlarına Captain yerine Skipper dendiğini biliyor muydunuz? Aslında Hollandalıların schipper, schip en nihayetinde de ship kelimelerinden türeyerek gelmiş bir ifade. Her ikisi de kaptanı ifade etmekte ama Skipper daha çok bir hitap şekli. Hatta yer yer takım kaptanları veya uçak pilotları için de kullanılıyor. Skipper kelimesinin kullanıldığı yerleri düşününce aklıma The Hunt For Red October filminde USS Dallas kaptanı Mancuso’nun CIA’den Jack Ryan’a “That’s right? Skipper’s Ramius?” demesi geliyor.

Yıl 2015. Hindistan’ın Bengaluru şehrinde doğan bir Startup (Sonradan San Fransico’da da bir ofis sahibi olacaklar), Microsoft’un BizSpark programından destek buluyor. Kurucuları Rajoshi Ghosh (Aslen bioinformatik araştırmacısı) ve Tanmai Gopal (Bulut sistemleri, fonksiyonel programlama ve GraphQL konusunda uzman) isimli iki Hintli. Şirketlerine şeytanın sanskritçedeki adını veriyorlar; Hasura! Aslında O, fonksiyonel dillerin kralı Haskell ile yazılmış bir platform ve şimdilerde Heroku ile daha yakın arkadaş.

Sir Ken Robinson, çocukların hayal güçlerini sınırlayan eğitim sistemini eleştirdiği TED’in en çok izlenen sunumunda William Shakespeare ile ilgili güzel bir anektod paylaşır. Konuşmasının ilgili bölümünde profesör onun bir zamanlar yedi yaşında bir çocuk olduğunu dile getirir. Kısa bir an için duraksar ve ne diyeceğini merak eden seyirciye “…Shakespeare’i hiç çocuk olarak düşünmemiştiniz, değil mi?” der:)

Bir zamanlar sıkı bir Formula 1 izleyicisiydim. O dönemde dünyanın bir numaralı pilotu üç kez F1 dünya şampiyonu olan Ayrton Senna‘ydı. Yağmurlu havalardaki ustalığı nedeniyle Rainman lakabını almış bir yarışçı olmakla birlikte virajları hız kesmeden dönmeyi becerirdi. Monaco yarışından bir görüntüsü geldi şimdi gözümün önüne. Sağ eliyle kokpitin sağındaki vitesi sol eliylede direksiyonu tutuyordu.

Dünyanın aslen hukukçu olmasına rağmen en ünlü matematikçilerinden olan Fermat’nın (1601-1665) asal sayıları bulduğunu iddia ettiği denklemini bir diğer matematikçi Euler (1707-1773), n=5 değeri için bozmuştur. Lakin matematikçilerin ve diğer pek çok kişinin asalları bulma tutkusu bitmemiştir. Bilim, felsefe ve müzikle haşırneşir olmayı seven Fransız rahibi Marin Mersenne (1558-1648) 2n-1 şeklindeki formülü ile ünlenmiştir. Formüldeki n değerinin asal sayı olarak kabul edildiği hallerde bulunan sayıların da asal olduğunun belirtildiği bir teorem söz konusudur (Bu formül ile bulunan bir sayının asal olup olmadığı Lucas-Lehmer testi ile kontrol edilebilir)

Beğenerek dinlediğim Scorpions grubunun en güzel şarkılarından birisidir Wind of Change. Değişim rüzgarları uzun zamandır hayatımın bir parçası aslında. Sanıyorum ilk olarak 2012 yılında o zamanlar çalışmakta olduğum turuncu bankada başlamıştı esintiler. Çevik dönüşüm süreci kapsamında uzun zamandır var olan şelale modelinin ağır ve hantal işleyişi yerine daha hızlı reaksiyon verme kabiliyeti kazanmak içindi her şey. Benzer bir dönüşüm süreci geçtiğimiz sene içerisinde şu an çalışmakta olduğum mavi renkli teknoloji şirketinde de başlatıldı.

Aranızdan kaç kişi akıllı telefonundaki herhangi bir arkadaşının numarasını ezbere söyleyebilir? Eminim bazılarımız bizi dokuz ay karnında taşıyan annesinin telefonunu dahi hatırlamıyordur. Peki ya birlikte sıklıkla vakit geçirdiğiniz ama çok da yakın çevrenizden olmayan kankanızın doğum günü ne zaman? Teknolojik cihazlarınızdaki hatırlatıcılar olmadığında kaç arkadaşınızın doğum gününü unutacaksınız hiç düşündünüz mü?

Geminin neredeyse tüm seyrüsefer sistemi ve radarı arka arkaya gelen alarm sinyalleri sonrası bozulmuştu. Güney pasifiği terk etmek üzere olan koca tekne en son Arjantin kıyılarına yakın seyrediyordu. Gecenin zifiri karanlığında ilerlerken kaptanın en büyük yol bulma ümitlerinden olan kuzey yıldızı bulutlarla kaplı gökyüzünden saatlerdir görülmüyordu.

Geçen gün fark ettim ki yaş ilerleyince blogumdaki yazıların girişinde kullanabileceğim malzeme sayısı da artmış. Söz gelimi şu anda lise son yıllarıma yani seksenlerin sonu doksanların başına doğru gitmiş durumdayım. O dönemlerde kısa Amerikan dizileri popüler. Hatta Arjantin menşeeli diziler de çok yaygın. Sanıyorum Mariana isimli popüler bir dizi vardı. Kısa boylu, siyah kıvırcık saçlı, buğday tenli ve hayatı acılar içinde geçen bir Latin kadının hikayesiydi. Lakin ben hayatı toz pembe görmemize vesile olan komedileri tercih ediyordum. Hatta en çok sevdiğim komedi dizisi Perfect Strangers‘dı.