Framework Tabanlı Programlama

İstemci-Sunucu (Client-Server) bazlı uygulamalar göz önüne alındığında, istemcilerin aynı veriler üzerinde birbirlerinden habersiz şekilde değişiklikler yapabilme ihtimali oldukça meşhur bir vaka olarak bilinmektedir. Özellikle.Net tarafında bağlantısız katman (Disconnected Layer) uygulamalarında bu tip vakalar son derece önemlidir. Zaman zaman bu tip vakalar ile mücadele etmek ve tedbirler almak gerekir. Vaka aslında şu şekilde ifade edilebilir; “sunucu üzerinden aynı veri içeriklerini çeken istemci programlar, sunucu ile bağlantılarını kestikten sonra kendi uygulama alanları üzerine aldıkları verilerde değişiklik yapabilirler.

Ado.Net Data Services konusu ile ilintili bir önceki ders notlarımızda, EDM (Entity Data Model) üzerinden CUD (CreateUpdateDelete) işlemlerinin nasıl yapılabileceğini incelemeye çalışmıştık. Ancak durum özel LINQ Provider kullanımı söz konusu olduğunda biraz daha karmaşıklaşmakta. Nitekim Custom LINQ Provider kullanılması halinde istemci tarafından gelen CUD taleplerine karşılık servis tarafında özel kodlamaların yapılması gerekiyor. Bu noktada ders notlarımız içerisinde belkide çoğumuzun korkup fazla bulaşmak istemediği bir konuya kısacada olsa değineceğimizi şimdiden ifade etmek isterim. Reflection (Yansıma):)

Ders notlarımızı tutmaya devam ediyoruz. Bu gün Ado.Net Data Service’ler yardımıyla istemcilerden veri ekleme (Insert), silme (Delete) ve güncelleme (Update) işlemlerinin nasıl yapılabileceğini incelemeye karar verdim. Tabiki Ado.Net Data Services konusu halen daha Astoria kod adıyla anılmakta. Dolayısıyla zaman içerisinde uygulanan metod adlarında ve kullanılış biçimlerinde değişiklikler olması muhtemel. Yine şu an itibariyle neler yapabileceğimize bakmakta yarar var nitekim bir WCF fanatiği olarak Ado.Net Data Services açılımı beni son derece heyecanlandırıyor. Bu kadar laf salatasından sonra kısaca konuya girmeye ve basit bir örnek geliştirmeye ne dersiniz?

Hatırlayacağınız gibi daha önceki iki ders notumuzda Ado.Net Data Service örneklerinin nasıl geliştirilebileceğini incelemeye çalışmıştık. Hatırlatmak gerekirse, Ado.Net Data Service’ler ile verilerin Entity Data Model (EDM) veya Custom LINQ Provider bazlı katmanlar üzerinden REST modeline göre sunulması mümkün olmaktadır. Bu noktada söz konusu servislerin WCF’in REST modelini kullanan ve Ado.Net üzerine odaklanmış bir açılımı olduğu görüşünde hem fikir olabiliriz. Ne varki Servis Yönelimli Mimari (Service Oriented Architecture-SOA) temelli çözümlerde yap-bozun en önemli iki parçasını servis ve istemciler oluşturmaktadır. Bir başka deyişle, servislerin tamamlayıcısı olan ve ilgili hizmetleri kullanacak istemci uygulamalar (Client Applications) olmalıdır. İşte bu yazımızda istemci uygulamaları göz önüne alacağız.

Son bahar yada kış gibi mevsimler ile özellikle yağmurlu ve kasvetli günlerde her geliştiricinin araştırma ve öğrenme süreci ve verimliliğinde belirgin bir artış gözlemlenir. Bu herkes için böyle olmasada en azından benim için geçerli bir durumdur. İşte bu felsefe ve ruh haliyle çıktığımız yolda son makalemizde Ado.Net Data Services konusuna değinmeye başlamış ve ders notlarımızı kaleme almıştık. İkinci ders notlarımızın konusu ise LINQ Provider kullanarak özel bir bağlama işleminin nasıl yapılabileceğini görmek.

Uzun bir aradan sonra yeni bir makale ile daha birlikteyiz. Sağnak yağışlı ve tamda “bu havada bir makale yazılır” dedirten bir günde hazırladığımız bu yazımızda, daha şimdiden gelecek vaat etmiş görünen,.Net Framework 3.5 Service Pack 1 ile birlikte hazır olarak gelen, Visual Studio 2008 ortamına entegre edilen ve WCF mimarisinin en güzel uyarlamalarından birisi olan ADO.Net Data Services (Astoria) üzerinde konuşuyor olacağız.

Uzun süredir ara verdiğimiz makalelerimize kaldığımız yerden devam ediyoruz. Bu makalemizde çok basit seviyede Windows Presentation Foundation uygulamalarının temellerinden birisi olan Layout kavramını inceleme çalışıyor olacağız. WPF uygulamalarında kullanılan ekranlara ait element veya kontrollerin mutlaka bir Layout bileşeni içerisinde konuşlandırılmış olmaları gerekmektedir. Layout bileşenleri temelde birer Panel olarak düşünülmelidir.

Bir önceki yazımızda WCF (Windows Communication Foundation) servislerinin, WF (Windows WorkFlow) uygulamaları içerisinden nasıl çağırıldığını incelemiştik. Bu yazımızda ise tam tersine, bir Workflow örneğinin servis olarak nasıl sunulabileceğini analiz ediyor olacağız. Bazı durumlarda kod akışlarının birer servis olarak istemcilere sunulması gerekebilir. Burada söz konusu kod akışlarının Servis Yönelimli Mimarinin (Service Oriented Architecture) imkanlarından yararlanıyor olması isteği ön plana çıkmatadır. Çok doğal olarak servis gibi yayınlanan akış tipleri (Workflow Instance), istemci ile olan mesajlaşmalarında SOA temelli olanakları kullanabilir hale gelmektedir. Bu noktada WCF ile WF entegrasyonu göz önüne alınmalıdır.

Bilindiği üzere Window Communication Foundation ve Windows Workflow Foundation,.Net Framework 3.0 ile birlikte gelen önemli teknolojilerdendir. WCF servis yönelimli mimariye (Service Oriented Architecture) yeni bir yaklaşım getirip, dağıtık mimari uygulama geliştirme kavramlarını bir çatı altında toplayarak güçlü, daha platform bağımsız ve güvenilir bir ortamda geliştirme yapılabilmesini olanaklı kılan bir alt yapı sunmaktadır. WF ise, birden fazla adımdan oluşan kod süreçlerinin iş akışı (Workflow) tarzında olay güdümlü (Event-Driven) yada sırasal (Sequential) olacak şekilde tasarlanarak çeşitli.Net uygulamalarında kullanılabilmelerini mümkün kılan bir alt yapı tesit etmektedir.

Öyle iş akışları vardırki, süreç (Process) içerisinde yer alan adımlar arasındaki geçişler herhangibir zamanda ve herhangibir olayın meydana gelmesi sonrasında mümkün olur. Çoğunlukla terminolojide Sonlu Durum Makinesi (Finite State Machine) olarak geçen bu yaklaşıma göre, herhangibir nesnel varlığın zaman içerisinde sahip olabileceği durumlar işaret edilmektedir. Çok doğal olarak bu durum, programatik ortamda yer alan iş problemlerinin çözümündede göz önüne alınmaktadır. İşte bu makalemizde Sonlu Durum Makinesi (Finite State Machine) kavramını irdelemeye ve Windows Workflow Foundation içerisindeki kullanımını araştırmaya çalışacağız. Başlamadan önce Sonlu Durum Makinesi (Finite State Machine) kavramını anlamaya çalışamakta yarar vardır.

Bir önceki makalemizde iş akışı (Workflow) kavramını anlamaya çalışmış, Windows Workflow Foundation (WWF) mimarisini yüzeysel olarak incelemiş ve basit bir kaç Sequential Workflow örneği geliştirmiştik. Bu makalemizde ise WWF mimarisinin sunduğu çalışma zamanı ortamını derinlemesine kavramaya çalışacağız. Ağırlıklı olarak üzerinde durmaya çalışacağımız konu ise WorkflowRuntime sınıfı olacak.

Gerçek dünyada pek çok iş probleminin çözümünde iş akışlarından (Workflow) yararlanılır. Temelde bir iş probleminin çözümünde veya amacının gerçekleştirilmesinde izlenen yol birdir. Önce problem yönetilebilir küçük parçalara bölünür. Bu parçalar, gerçekleştirilmesi gereken görevler (Tasks) olarak düşünülebilir. Her bir görevin (Task) içerisinde ona ait gerçekleştirilmesi gereken ne varsa adımlar (Steps) halinde tasarlanır. Bu adımlar dahil oldukları görevin tamamlanmasında rol oynarlar. Adımlar arasındaki geçişler basit olabileceği gibi çeşitli çevresel koşul veya faktörlerede bağımlı olabilir. Bir başka deyişle adımlar arası geçişlerde koşullar (Conditions) söz konusu olabilir. Adımlar düzenli bir sırada olup aralarındaki geçişler önceden tanımlanmış ve belirli olabileceği gibi, çeşitli olaylara göre farklı şekillerde ele alınabilirlerde. Sonuç olarak ortaya iş probleminin çözümü için tasarlanmış bir süreç (Process) ve kontrollü bir akış (Control Flow) çıkar.

Windows tabanlı olan Servis Yönelimli Mimari (Service Oriented Architecture) tekniklerinden biriside.Net Remoting’dir..Net Remoting mimarisi ağırlıklı olarak TCP bazlı ve Binary tabanlı paket iletiminde kullanılır. En büyük özelliklerinden birisi, sadece Windows işletim sistemlerinden oluşan ağlarda koşabilmesidir. Elbette HTTP üzerinden SOAP-Simple Object Access Protocol formatına uygun alt yapı kurulmasıda mümkündür. Bu sayede internet ağındada ektin şekilde kullanılabilir. Ancak Windows bağımlı olması platform bağımsızlığını ortadan kaldırmaktadır. Günümüzde WCF (Windows Communication Foundation) gibi daha ölçeklenebilir (Scalable), birleştirilmiş (Unified) bir Servis Yönelimli Mimari (SOA) açılımıda mevcuttur. Bu durumda geliştiricilerin karşısına önemli bazı sorular ve sorunlar çıkmaktadır. İşte bunlardan bir kaçı;

Yıllardır ister büyük çaplı ister küçük çaplı olsun pek çok proje web tabanlı olarak geliştirilmektedir. Projelerde bu tip bir seçime gitmenin en büyük nedenlerinden biriside web uygulamalarındaki dağıtım modelinin (Deployment Model) Windows tabanlı olanlara göre çok daha kolay olmasıdır. Her ne kadar.Net 2.0 ile birlikte gelen ClickOnce veya daha öncesinden beri var olan ActiveX gibi dağıtımı kolaylaştırabilecek teknolojiler var olsada bunlar Web uygulamalarına olan yönelimi azaltamamıştır. Sonuç itibariyle web tabanlı uygulamalarda, yazılan parçaları yorumlayacak bir tarayıcı penceresinin (Browser) olması yeterlidir.

Bir önceki makalemizde Windows Prensetation Foundation (WPF) uygulamalarında animasyon işlemlerinin temel animasyon tipleri (Basic Animation Types) yardımıyla nasıl gerçekleştirilebileceğini incelemeye başlamıştık. Bu makalemizde animasyon işlemleri üzerindeki yönetimin biraz daha fazla olmasını sağlamak için farklı teknikleri göz önüne alıyor olacağız. Her zaman olduğu gibi konuyu daha iyi kavrayabilmek adına örnekler üzerinden ilerlemekte fayda olduğu kanısındayım. Dilerseniz hiç vakit kaybetmeden ilk örneğimiz ile başalayım. Hatırlanacağı üzere, WPF uygulamalarında bileşenlerin rotasyon işlemleri için RotateTransform, ScaleTransform ve benzeri tiplerin kullanıldığını görmüştük.

Windows uygulamalarında kullanıcılara görsel bir şölen sunmak için animasyon işlemlerinden yararlanılır. Ne varki söz konusu animasyonları gerçekleştirebilmek amacıyla zorlu olan bazı süreçlerin aşılması gerekmektedir. Burada aslında, GDI+(Graphics Device Interface) alt yapısını (Infrastructure) daha etkili kullanmak adına daha çok ve daha karmaşık kodların yazılması, form üzerinde animasyonun zaman çizelgesine göre Timer bileşenleri ile Interval özelliği ve Tick olayı (event) gibi üyelerlerle uğraşılması ve hatta yeri geldiğinde ana iş parçasının (Main Thread) bozabileceği durumların önüne geçmek için özel tedbirler alınması söz konusudur. Hele birde işin içerisine üç boyutlu (3D) nesneler girdiğinde ve bunların üzerinde kullanıcı etkileşimli olayların tetiklenebilmesi de istendiğinde programıcının geliştirme süreci hem zorlaşacak hemde uzayacaktır.

Windows Presentation Foundation (WPF) ile ilgili bir önceki makalemizde, iki boyutlu (2D) grafiklerin çizilmesi amacıyla kullanılan fırçaları (Brushes) incelemeye çalışmıştık. Bu makalemizde ise iki boyutlu şekilleri (Shapes) araştırıyor olacağız. Vektörel grafiklerde şekillerin (Shapes) büyük önemi vardır. Nitekim temel şekiller kullanılarak asıl resimler ve görüntüler kolaylıkla elde edilebilir. Bir CAD uygulamasının karmaşık çizelgelerinden, eğlenceli çocuk programlarında kullanılan vektörel grafiklere kadar pek çok alanda temel şekiller yeterli olmaktadır. Söz gelimi bir şehrin imar planlamasında kullanılacak bir programda iki boyutlu olarak düşünüldüğünde dörtgenler, daireler, elipsler, poligonlar ve düz çizgiler evlerin, yolların, arsaların, parkların ifade edilmesi için yeterlidir. Senaryolar arttırılabilir ve daha geniş alanlarda düşünülebilir. Ancak temel olarak gereken şekiller bellidir. WPF kendi bünyesinde iki boyutlu çizimlerin gerçekleştirilebilmesi amacıyla aşağıda belirtilen şekilleri (Shapes) sunmaktadır.

Windows uygulamalarında özellikle.Net tarafında vektörel grafik işlemleri için çoğunlukla GDI+ alt yapısı (infrastructure) kullanılmaktadır. Ancak Windows Presentation Foundation (WPF) mimarisinde öne çıkan özelliklerden biriside grafik anlamdaki yeteneklerin son derece geliştirilmiş olmasıdır. Kişisel görüşüm grafik yönündeki özelliklerin gelişmesi dışında bu tekniklerin element bazında uygulanabiliyor olması son derece önemli ve yerindedir.

Bu gün geliştirdiğimiz programların çoğu veri (Data) ile ilişkili kaynakları kullanmaktadır. Özellikle büyük ölçekli pek çok proje tipi içerisinde mutlaka verilerin kullanılması söz konusudur. Veriler kimi zaman müşteri bilgilerini, kimiz zaman ürün bilgilerini, kimi zamanda uygulamaya ait konfigurasyon bilgilerini vb… tutar. Verilerin çoğu zaman veritabanı sistemlerinde, fiziki dosyalarda veya program içerisindeki özel tiplerde saklandıklarını görürüz. Çok doğal olarak bu veri depoları içerisinde tutulan bilgilerin son kullanıcılara gösterilmeside söz konusudur.

Windows Presentation Foundation windows tabanlı uygulama geliştirmeye çok yeni bir yaklaşım getirdi. Tabiri yerindeyse pek çok yenilik ile karşı karşıyayız. İşte bu makalemizde WPF ile geliştirilen windows uygulamalarında çekirdek nesnelerden birisi olan Application tipini incelemeye çalışacağız. Application nesnesi, WPF uygulamalarının çekirdek nesnesidir.