Framework Tabanlı Programlama

Bu makalemizde, eşzamanlı olarak çalışan Transaction’larda meydana gelebilecek DeadLock durumunu incelemeye çalışacağız. Öncelikle DeadLock teriminin ne olduğunu anlamaya çalışalım. DeadLock, aynı zamanlı çalışan Transaction’ların, belirli satırları kilitlemeleri sonucunda ortaya çıkabilecek bir durumdur. DeadLock terimini kavrayabilmenin en iyi yolu aşağıdaki gibi gelişebilecek bir senaryoyu zihnimizde canlandırmakla mümkündür. Bu senaryoda söz konusu olan iki tablomuz mevcuttur. Bu tablolar SQL sunucusunda Northwind veritabanı altında oluşturulmuş olup field (alan) yapıları aşağıdaki gibidir.

Bu makalemizde, daha önceden değinmiş olduğumuz .NET remoting ile ilgili olarak çok basit bir örnek geliştirmeye çalışacağız. Remoting’de amaç, istemcilerin uzak nesnelere ait üyelere erişebilmelerini ve kullanabilmelerini sağlamaktır. Dolayısıyla, remoting sistemi söz konusu olduğunda, remote object, server channels ve client channels kavramları önem kazanır. Olaya bu açıdan baktığımızda ilk olarak bir remote object (uzak nesne) geliştirmemiz gerektiği ortadadır. Daha sonra, bu nesneyi kullanmak isteyecek istemcileri dinleyecek bir server programını yazmamız gerekir. Bu server programı aslında, remote object’i barındıran (host) bir hizmet programı olacaktır. İstemcilerin tek yapması gereken uzak nesneye ait bir örneği, çalıştıkları sistemde kullanarak bir proxy nesnesi oluşturmak ve bu nesne üzerinden server programa istekte bulunarak ilgili uzak nesneye ait metodları çalıştırmaktır. İşte bu noktada server ve client uygulamalardaki channel nesneleri önem kazanır.

Bu makalemizde, SQL izolasyon seviyelerinin, .NET uygulamalarında nasıl kullanıldığını incelemeye çalışacağız. Bir önceki makalemizde, izolasyon seviyeleri için söz konusu olabilecek 3 problemi ele almıştık. Bu olası problemler phantoms, non-repeatable read ve dirty read durumlarıdır. Eşzamanlı olarak çalışan Transaction’larda meydana gelebilecek bu problemleri, IsolationLevel numaralandırıcısı yardımıyla kontrol altına alabiliriz. Bu numaralandırıcının alabileceği değerler ve bu değerlerin izin verdiği, izin vermediği durumlar aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Bu makalemizde, Transaction’larda kullanılan izolasyon seviyelerini incelemeye başlayacağız. İzolasyon seviyeleri, eşzamanlı olarak çalışan Transaction’ların birbirlerini nasıl etkilemesi gerektiğini belirtmekte kullanılır. Yani bir başka deyişle, bir Transaction içinde meydana gelen değişikliklerin, başka eşzamanlı Transaction’lar tarafından nasıl ele alınması gerektiğini belirlememize olanak sağlar. İzolasyon seviyelerini anlamanın en iyi yolu, eşzamanlı olarak çalışan Transaction’larda meydana gelebilecek sorunları iyi anlamaktan geçer.

Bu makalemizde, ADO.NET ile gerçekleştirilen transaction işlemlerinde, SQL’de yer alan SavePoint’lerin nasıl uygulandığını incelemeye çalışacağız. SQL’de transaction işlemlerinde, her bir iş parçasından sonra gelinen noktanın birer SavePoint olarak kaydedilmesi sık rastlanan bir tekniktir. Bir transaction birden fazla iş parçasına sahiptir. Her bir iş parçasının başarılı olması halinde, tüm bu işlemler onaylanarak (commit) kesin olarak veritabanına yansıtılır. Diğer yandan, iş parçalarının herhangi birisinde meydana gelebilecek bir aksaklık sonucu transaction RollBack işlemini uygular ve tüm işlemler yapılmamış sayılarak veritabanı, transaction başlamadan hemen önceki hâline getirilir.

Bu makalemizde, .NET remoting sistemini anlamaya çalışacak ve .NET remoting sistemini oluşturan temel yapılar üzerinde duracağız. Öncelikle .NET remoting’in ne olduğunu ve ne işe yaradığını tanımlamakla işe başlayalım. Remoting sistemi, kısaca, farklı platformlarda çalışan uygulamalar arasında veri alışverişine imkân sağlayan bir sistemdir. Bu tanımda söz konusu olan platformlar farklı işletim sistemlerinin yer aldığı farklı ve birbirlerinden habersiz proseslerde çalışan uygulamaları içerebilir. Olayın en kilit noktası da, farklı sistemlerin veri alışverişinde bulunabilmelerinin sağlanmasıdır.

Bu makalemizde aralarında bire-çok (one-to-many) ilişki olan tablolar için hesaplanmış alanların, yani DataColumn sınıfının Expression özelliği ile oluşturduğumuz sütunların, tablolar arasındaki ilişkiler ile nasıl bir arada kullanılabileceğini incelemeye çalışacağız. Burada bir arada kullanımdan kastım, örnek olarak; ebeveyn (parent) tabloda fiziki olarak var olmayan ancak uygulamanın çalışması sırasında oluşturulacak bir sütundan, detay tablosundaki ilişkili alanlar üzerinden toplam, ortalama, miktar gibi Aggregate ifadelerinin çalıştırılmasından ve sonuçların yine parent tabloya yansıtılmasından bahsediyorum.

Bugünkü makalemizde, DataRelation sınıfı yardımıyla, veritabanlarındaki many-to-many (çoğa-çok) ilişkilerin, bağlantısız katmanda nasıl kullanılabildiğini incelemeye çalışacağız. İlişkisel veri tabanı modelinde, tablolar arası ilişkilerde çoğunlukla bire-çok (one-to-many) ilişkilere rastlarız. Ancak az da olsa, çoğa-çok ilişkilerin kullanıldığı durumlar da söz konusudur. Bu ilişkiye örnek olarak çoğunlukla, SQL sunucusunda yer alan Pubs veritabanındaki Authors ve Titles tabloları gösterilir. Bu iki tablo arasındaki ilişki şöyledir: bir yazara ait birden fazla kitap Titles tablosunda yer alabilir. Aynı şekilde, bir kitap birden fazla yazar tarafından kaleme alınmış olabilir. Bu bahsedilen iki ilişki de ayrı ayrı bire-çok ilişkilerdir. Yani bir yazarın birden fazla kitabı yazmış olması bire-çok ilişki olarak düşünülebilirken, bir kitabın birden fazla yazara ait olması da bire-çok ilişki olarak gözlemlenebilir.

Çoğu zaman, uygulamalarımızda T-Sql’in Aggregate fonksiyonlarını kullanarak, belirli sütunlara ait veriler üzerinden, toplam değer, en büyük değer, en küçük değer, ortalama değer vb. gibi sonuçlara ulaşmaya çalışırız. Bu amaçla T-Sql’in Avg, Sum, Count gibi Aggregate fonksiyonlarından yararlanırız. İşte bu makalemizde, bu fonksiyonları, DataTable sınıfının Compute metodu yardımıyla nasıl kullanabileceğimizi incelemeye çalışacağız.

Bu makalemizde, OleDbDataAdapter sınıfının olaylarını incelemeye çalışacağız. OleDbDataAdapter sınıfı aşağıdaki tabloda belirtilen üç önemli olayı içermektedir.

Bu makalemizde, OleDbDataAdapter sınıfının, veriler üzerindeki güncelleme işlemlerinin veri kaynağına yansıtılması sırasında nasıl bir rol oynadığını ve kullanıldığını incelemeye çalışacağız. Önceki makalelerimizde belirttiğimiz gibi, OleDbDataAdapter nesnesi yardımıyla veri kaynağından, uygulamalarımızdaki bağlantısız katman nesnelerine veri kümelerini aktarmak amacıyla Fill metodunu kullanıyorduk. Diğer yandan, bağlantısız katman nesnelerimizin temsil ettiği veriler üzerinde yapılan değişiklikleri veritabanına göndermek istersek, Update metodunu kullanırız.

Önceki makalemizde, OleDbDataAdapter sınıfının ne işe yaradığından bahsetmiş ve kısa bir giriş yapmıştık. Bu makalemizde, OleDbDataAdapter sınıfının diğer önemli unsurlarını incelemeye devam edeceğiz. İncelemek istediğim ilk konu, OleDbDataAdapter nesnesi yardımıyla, ilişkisel veritabanı modellerinden bağlantısız katmana aktarılan tabloların, sahip olduğu birincil anahtar (Primary Key) ve kısıtlamaların (Constraints) ne şekilde irdelendiği olacak. Konuyu iyice kavrayabilmek amacıyla aşağıdaki basit örnek ile incelememize başlayalım. Bu örneğimizde, SQL sunucumuzda yer alan bir tabloya ait verileri DataSet üzerine alıyor ve alınan alanların birtakım bilgilerini okuyoruz. Örneğin, alanların veri tipi, boyutu, null değerler içerip içermediği ve alan adları bilgilerini ekrana yazdırıyoruz.

Bu makalemizde, Ado.Net’in en çok kullanılan kavramlarından birisi olan DataAdapter kavramını incelemeye çalışacak ve OleDbDataAdapter sınıfına kısa bir giriş yapacağız. Pek çok programcı, veritabanı uygulamaları geliştirirken, kontrol ve performansa büyük önem verir. Ancak aynı zamanda bu kazanımlara kolay yollar ile ulaşmak isterler. Ado.Net modelinde, bağlantısız katman ile bağlantılı katman arasındaki iletişim ve veri alışverişinin, kontrol edilebilir, performanslı ve aynı zamanda kolay geliştirilir olmasında DataAdapter kavramının yeri yadırganamıyacak kadar fazladır. Temel tanım olarak, DataAdapter sınıfları, sahip oldukları veri sağlayıcılarının izin verdiği veri kaynakları ile, sistem belleği üzerinde yer alan bağlantısız katman nesneleri arasındaki veri alışverişinin kolay, güçlü ve verimli bir şekilde sağlanmasından sorumludurlar. Bu tanımdan yola çıkarak, DataAdapter sınıflarının, veri kaynağından verilerin alınıp, bağlantısız katman nesneleri olan DataSet ve DataTable nesnelerine doldurulmasından sorumlu olduğunu; ayrıca, bağlantısız katman nesnelerinin taşıdığı verilerdeki değişikliklerinde veri kaynağına yansıtılmasından sorumlu olduğunu söyleyebiliriz. İşte bu, DataAdapter sınıfının rolünü tam olarak açıklayan bir tanımlamadır.

Bu makalemizde, Ado.Net mimarisi içinde çok önemli bir yere sahip olan Command kavramını ve OleDbCommand sınıfına ait en temel üyeleri incelemeye çalışacağız. Veritabanı uygulamaları geliştiren her programcı mutlaka, veri kaynağına doğru bir takım sorgu komutlarına ihtiyaç duymaktadır. Örneğin, veri kaynağındaki bir tabloya yeni bir satır eklemek için, veri kaynağı üzerinde bir tablo yaratmak için veya veri kaynağından belli şartlara uyan veri kümelerini çekmek için vb… Tüm bu işlemler için Ado.Net mimarisi bize, sql sorgularını barındırabileceğimiz ve geçerli bir bağlantı hattı üzerinden çalıştırabileceğimiz Command sınıfını sunmaktadır. Şu an itibariyle, Ado.Net mimarisi 4 temel Command sınıfı içerir. Bunlar, OleDbCommand, SqlCommand, OracleCommand ve OdbcCommand sınıflarıdır.

Bu makalemizde, toplu sorguların, SqlDataReader sınıfı ile nasıl okunabileceğini incelemeye çalışacağız. Bildiğiniz gibi SqlDataReader nesneleri, bir select sorgusunu çalıştıran SqlCommand sınıfına ait, ExecuteReader metodu ile oluşturulmaktaydı. Çalıştırılan sorgu sonucu elde edilen kayıt kümesinde sadece okunabilir ve ileri yönlü hareket etmemize imkan sağlayan SqlDataReader sınıfı, belli bir t anında veri kanağından sadece tek bir satırı okumamıza izin vermektedir. Bu yönden bakıldığında, SqlDataReader sınıfı, verileri hızlı ve verimli bir şekilde okumamıza imkan sağlamaktadır. Örneğin aşağıdaki kod satırları ile, Sql sunucumuzda yer alan makale isimli tablodaki tüm satırlar okunarak ekrana yazdırılmıştır.

Bu makalemizde, ADO.NET mimarisinde temel yapı taşı olan Connection (Bağlantı) kavramına kısaca değinecek ve OleDbConnection sınıfını incelemeye çalışacağız. ADO.NET mimarisinde, pek çok sınıfın veri kaynakları ile olan iletişiminde Connection (Bağlantı) nesnelerini kullanırız. Örneğin, bir veri kayağındaki tablolara ait verileri, DataSet sınıfından bir nesne örneğine taşımak istediğimizi düşünelim. Bu dataSet nesnesini dolduracak olan DataAdapter sınıfına, sahip olduğu sql sorgusunun veya komutunun işleyeceği bir hattı belirtmemiz gerekir. İşte burada devreye Connection (Bağlantı) nesnelerimiz girer. Yada bir Command sınıfı nesnesi yardımıyla veritabanı üzerindeki bir saklı yordamı (stored procedure) çalıştırmak istediğimizi düşünelim. Bu durumda komutun çalıştırılabileceği bir hattı veri kaynağımız ile Command nesnesi arasında sağlamamız gerekir. İşte Connection (Bağlantı) nesnemizi kullanmamız için bir sebep daha.

Bu makalemizde, OleDbConnection sınıfına ati olan GetOleDbSchemaTable metodu sayesinde, Sql Veritabanımızdaki varlıklara ait şema bilgilerini nasıl temin edebileceğimizi incelemeye çalışacağız. Çoğu zaman programlarımızda, bağlandığımız veritabanında yer alan tabloların (Tables), görünümlerin (Views), saklı yordamların (Stored Procedures) ve daha pek çok veritabanı nesnesinin bir listesine sahip olmak isteriz. ADO.NET’te yer alan OleDbConnection nesnesine ait GetOleDbSchemaTable metodunu kullanarak bu istediğimiz sonuca varabiliriz.GetOleDbSchema metodu aşağıdaki prototipe sahiptir.

Bu makalemizde, Visual Studio.NET ortamında, Data Form Wizard yardımıyla, veritabanı uygulamalarının ne kadar kolay bir şekilde oluşturulabileceğini inceleyeceğiz. Pek çok programcı, uygulamalarını geliştirirken sihirbazları kullanmaktan açıkça kaçınır. Bunun bir nedeni, sihirbazların işlemleri çok fazla kolaylaştırması ve programcıyı tembelliğe itmesidir. Gerçekten de, bir Data Form Wizard yardımıyla uzun sürede programlayacağınız bir veritabanı uygulamasını inanılmaz kısa sürede tamamlayabilirsiniz. Diğer yandan, bir programcı için bir uygulamayı geliştirmekteki en önemli unsur belki de şu kelimenin arkasında gizlidir: kontrol.

Bir önceki makalemizde, Kuvvetle Türlendirilmiş Veri Kümelerinin ne olduğunu ve nasıl oluşturulduğunu incelemiştik. Bu makalemizde ise, bir türlendirilmiş veri kümesi yardımıyla satır ekleme, arama, düzenleme ve silme gibi işlemlerin nasıl yapılacağını inceleyeceğiz. Bu amaçla işe basit bir Windows uygulaması ile başlıyoruz. Bu uygulamamızda kolaylık olması açısından Kuvvetle Türlendirilmiş Veri Kümemizi, Visual Studio.NET ortamında oluşturdum. Uygulamamızda, Makale isimli SQL tablomuzu kullanacağız. Uygulamamızın formu izleyen şekildeki gibi olacak.

Bugünkü makalemizde kuvvetle türlendirilmiş veri kümelerinin ne olduğunu ve nasıl oluşturulduklarını incelemeye çalışacağız. Kuvvetle türlendirilmiş veri kümelerini tanımlamadan önce, aşağıdaki kod satırının incelemekle işe başlayalım.