Programlama Dilleri

Farklı programlama dillerini öğrenmeye çalışırken alışkın olduğum programlama dillerindeki ortamlardan çok daha farklı kabiliyetleri görme şansı buluyorum. Bazı dillerin kabiliyetleri çok dikkat çekici oluyor. Örneğin Ruby dilindeki block kavramı. İlk tanımaya çalıştığım şu kod parçasında mevzuyu az çok anlamış olsam da asıl gücünü görmek için Ruby’nin kendi built-in yapılarındaki block kullanımlarını incelemem gerekti. Sonunda asıl faydasını anladım diyebilirim. Konuyu anlamak için dizilere sıklıkla uygulanan each, find_all, reject gibi metodları göz önüne aldım. Örneğin bir dizide belirli kurallara uyan elemanları elde etmek için kullanılan find_all metodunu kendim yazmak istesem ve bir block kullanmam gerekse bunu nasıl yapabileceğimi bulmaya çalıştım. Siz, Ruby’yi geliştiren kişi olsanız ve metodlara parametre olarak kod bloklarını geçirme yeteneğini ilave etseniz veri yapılarında bu özelliği nasıl kullandırtınız? Aşağıdaki örnek ekran çıktısında yer alan findSomething metodu gibi olabilir mi?

Bir süredir şirket içinde vereceğim Ruby eğitimine hazırlanmaktayım. İşlerden çok vakit kalmasa da önceki Ruby notlarımı ve farklı kaynakları takip ederek 101 seviyesinde bir içerik oluşturmaya çalışıyorum. Gün içinde C# evde geç vakitlerde ise Ruby. Biraz yorucu olsa da oldukça keyifli aslında. Hem yeni bir şeyler öğreniyorum hem de iç eğitim gibi bir gerçek olduğundan ciddi anlamda not çıkartıyorum. Bugün konular üzerinden geçerken struct ve openstruct kavramlarını atladığımı fark ettim (Ov yooo) Tabii hemen öğrenmeye başladım. Neymiş ne için kullanılırmış biraz fikir sahibi oldum. İşte notlarım.

C# 7.0 tarafında geliştiricileri mutlu eden iyileştirmelerden birisi de Tuple tipi ile ilgili. Klasik olarak bir tip tanımı yapmamıza ihtiyaç duymadan özellikle metodlardan dönüş yaptığımız noktalarda faydalanabildiğimiz generic Tuple tipinin en büyük handikapı, üye isilmendirmeleri. Aşağıdaki kod parçasında bu durumu açık bir şekilde görebiliriz.

1993 yılında girdiğim Matematik Mühendisliği bölümünün bilgisayar programlama ağırlıklı bir müfredatı vardı. GWBasic ile başlayan maceramızda Pascal, C, C++, Cobol gibi programlama dillerine uğradık. Sınavlarımız çoğunlukla kağıt üzerinde olurdu. Basit for döngülerini dahi kağıt üzerinde yazarak algoritma çözmeye çalışırdık. Haliyle C gibi case-sensitive kuralların katı olduğu dillerde sınavlar epey zorlu geçerdi.

Henüz C# 6.0’ın nimetlerini şirket projelerinde deneyimleme fırsatı bulamamışken yakın zamanda çıkan Visual Studio 2017 ile birlikte gündeme oturan C# 7.0 kabiliyetlerini yeni yeni keşfetmeye başlıyorum. C# 7.0 tarafında da epey yenilik var. Bunlardan birisi de özellikle out anahtar kelimesinin kullanımına yönelik. En yaygın senaryo string bir içeriğin sayısal tipe dönüştürülmesi sırasında TryParse fonksiyonunun kullanılması. Normal şartlarda aşağıdaki kod parçasındaki gibi gerçekleştirdiğimiz bir operasyon bu.

Mesleki hayatımın bir döneminde yazılım eğitmeni olarak çalıştım. Ağırlıklı olarak.Net eğitimleri verdim. Tabii o zamanlar.Net nispeten daha kolaydı. Bu kadar fazla dallanan bir Framework değildi ama C# dil özellikleri de acımasızca genişlemiyordu. Aradan geçen onca yıldan sonra çalıştığım turuncu bankanın kendi akademisinden iç eğitim isteği geldi.

Gopher’ın Go diline kattığı sevimlilik ortada. Sadece maskotu değil bazı kavramları da oldukça motive edici bu dilin. Bir.Netçi olarak ortama hata fırlatmak istediğim de kullandığımız throw new Exception gibi bir terminoloji yerine panic şeklinde bir anahtar kelimenin kullanılması aslında kasttettiğim. Hatta go dilinin resmi dokümanlarında “Panic is a built-in function that stops the ordinary flow of control and begins panicking.” şeklinde bir cümle ile bu terim hoş bir şekilde ifade edilmiş. En azından beni tebessüm ettirdi fotoğraftaki minion’u ise biraz ürküttü.

Gopher olma çalışmalarım iş yoğunluğuna bağlı olarak zaman zaman hızlı ve zaman zaman da yavaş bir şekilde devam ediyor. Açıkçası Gopher karakterini ve internetteki örneklerini çok sevdim. Google oldukça sevimli bir logo yaratmış. Bu nedenle her bölüm mümkün mertebe farklı bir Gopher’ı ekranlarınıza taşımaya çalışıyorum.

Go hızlı ve performanslı bir programlama dili olarak anılıyor. Diğer yandan nesne yönelimli dil özelliklerini büyük ölçüde içermediği gibi bir gerçek de var ortada. Tasarımı sırasında kalıtım (Inheritance) gibi yönetimin sonradan zorlaşabildiği ve bakım gerektiren çatıların performansı olumsuz yönde etkilediği düşüncesi hakim olmuş. Bu nedenle nesne yönelimli düşünce tarzını az da olsa kenara bırakarak ilerlemek gerekiyor. Kalıtım doğrudan desteklenmese de nesne kompozisyonu (Composition) mevcut. Hatta belli bir ölçüde çok biçimliliği (Polymorphism) de uygulayabiliriz gibi.

Go dili ile ilgili maceralarım devam ediyor. Dilin temel özelliklerini anlamaya çalışmak bir yana, aralarda merak ettiğim farklı konuları da incelemeye çalışıyorum. Uygulamalı örnekler üzerinden gitmek de bir programlama dilini öğrenirken tercih ettiğim yollardan birisi. Size de tavsiye ederim.

Bir önceki kod parçasında Singleton kalıbının Ruby tarafında nasıl uygulandığını incelemeye çalışmıştık. Hatırlayacağınız gibi hazır singleton modülünü kullanarak bu işi gerçekleştirmek oldukça kolaydı. Benzer durum Observer tasarım kalıbı için de geçerli. Bu kalıp bir nesnenin durumunda meydana gelen değişiklikler sonrası ilgili diğer nesnelerin uyarılması amacıyla kullanılan popüler yazılım desenlerinden birisi. (.Net tarafındaki uygulanış şekli ile ilgili olarak şu eski yazımdan yararlanabilirsiniz)

Ruby’nin oldukça geniş bir program kütüphanesi bulunuyor. Fırsat buldukça bazılarını incelemeye çalışıyorum. Geçtiğimiz günlerde Singleton isimli bir modüle rastladım. Kısaca tasarım kalıplarından (Design Patterns) olan Singleton deseninin kolayca uygulanmasını sağlıyor.

Go dilinin paketler üzerine kurulu bir yapısı olduğunu biliyoruz. fmt, math, strings, net/http, time, log, encoding/json ve benzerleri şu kısa go geçmişimde kullandıklarımdan sadece birkaçı. Geliştirdiğimiz ürünlerde ortak sorumlulukları barındıran fonksiyonellikleri aynı paketler içerisinde toplamak son derece mantıklı. Bu sayede aynı alana ait fonksiyonellikleri bir paket içerisinde toplayıp kullanabilme şansına sahip oluyoruz. Paketler, kodun yeniden kullanılabilirliği (Code Reusability) noktasında da değer bulan bir kavram.

Son bir yıldır Ruby ve Python gibi script diller üzerinde araştırmalar yapıyorum. Daha çok bu dilleri öğrenme, anlama gayretindeyim. En azından orta seviye bilgi sahibi olmak benim için yeterli. Bu dilleri incelerken uzun yıllardır çalıştığım dinamik tip sistemli ve derleyici odaklı yaklaşımları da sorgulamak durumunda kalıyoum. Nitekim farklı programlama yaklaşımlarına sahipler.

Geçtiğimiz sene Ruby diliye uğraşmaya başlamıştım. Ruby dilini sevenler ve ona gönül verenlere Rubyist deniyor. Benzer bir yaklaşım meğer Go tarafında da varmış. Onlarda kendilerine logolarına esin kaynağı olan Gopher diyorlarmış. Aslında Go dilinin logosu gerçekten bir canlıdan esinlenilerek tasarlanmış. Yaklaşık 15 ila 20 cm boylarında olan gopher’lar oldukça sevimliler (Bana göre) Elbette logo çok daha sevimli. Bu arada Gopher aynı zamanda TCP/IP tabanlı HTTP öncesi bir internet protokolu olarak da geçiyor. Detaylara Wikipedia adresinden bakabilirsiniz.

Liseye başladığım 1990 yılından beri arkadaşım ve aynı zamanda adaşım olan sevgili dostum Burak ile üniversite yıllarında öğrenip oynamaya başladığımız GO oyunu geldi aklıma. Öğrenmesi zor, kavramak için yıllar geçmesi gereken, iyi bir oyuncu olmak için sizden daha iyi birisiyle yine yıllarca maç yapmanızı gerektiren zevkli bir strateji oyunu. Ünlü matematikçi John Forbes Nash’ten Albert Einstein’a, Alan Turing’den Bill Gates’e tarihi değiştiren pek çok kişinin de oynadığı bir oyun.

Bildiğiniz gibi günümüz popüler programlama dillerinin çoğunun internet üzerinden ulaşılabilen paket destekleri mevcut. Özellikle açık kaynak tabanlı ürünlerde önem verilen bir konu olduğu ortada. Yazılımcıların birbirlerinin kullanımına açtığı bu paketler Ruby tarafında da mevcut ve gem olarak adlandırılmakta. Hatta şu adresten bir çok değerli mücehvere ulaşabilir kendi paketlerinizi de yükleyebilirsiniz. Peki kendi gem paketlerimizi en basit haliyle nasıl yazabiliriz? Hatta yazdığımız bir gem’i herkesin kullanımına nasıl açabiliriz? Gelin bu konuyu kısaca incelemeye çalışalım.

Diyelim ki geliştirdiğimiz kodların çalışma zamanındaki işleyişlerini izlemek istiyoruz. Sırasıyla hangi nesneler örnekleniyor, çağırılan metodlar ve varsa sonuçları hangi aşamada icra ediliyor, devreye giren C veya block çağrıları bulunuyor mu? Bu gibi sorular aslında bir uygulamayı Monitor etmek olarak da adlandırılmakta. Büyük kod parçalarında işleyiş sıralarını takip etmek ve olası istisna durumlarında kodun hangi aşamada kalmış olduğunu görmek açısından değerli bir konu. Peki Ruby kodlarının çalışma zamanı işleyişlerini nasıl izleyebiliriz. Konu ile ilgili bir çok gem veya API olsa da gömülü olarak gelen TracePoint sınıfı bize basit anlamda izleme kabiliyetleri sunmakta. Aşağıdaki örnek kod parçasını bu anlamda ele alabiliriz.

Ruby programlama dilinin öne çıkan özellikleri arasında dinamiklik ve meta programlama yetenekleri de yer almaktadır. Aslında işin özeti kod yazan kodlardır diyebiliriz. Ruby yorumlamalı bir dildir ve doğal olarak her şey çalışma zamanında icra edilmektedir. Ancak bazı senaryolarda metinsel olarak gelen bir içeriğin kod parçası şeklinde değerlendirilmesi ve çalışma zamanında yürütülmesi istenebilir. Hatta çalışan kod üzerinde değişiklikler yapılabilmesi de belli ölçülerde mümkündür. Konu pek tabii benim burada anlatacağım kadar basit değil. Örneğin Amazon’da bu konu üzerine yazılmış kitaplar bulabilirsiniz. Bu yazımızda kodu çalışma zamanında üretmek veya çalışan kodu manipule etmek için yapılabileceklerden bir kaçına değinmeye çalışacağız.

Ruby Kod Parçacıkları serimizin bir önceki bölümünde çoklu iş parçacıklarının (Multithreading) nasıl yazılabileceğini incelemeye başlamıştık. Başrol oyuncumuz olan Thread sınıfının kullanımını gördük. Lakin birden fazla iş parçacığının ele alındığı senaryolarda dikkat edilmesi gereken önemli konulardan birisi de ortak veriler üzerinde işlemler yapıldığında ortaya çıkmaktadır. Eş zamanlı olarak çalışan iş parçacıkları bazı durumlarda verinin tutarlılığının bozulmasına neden olabilir. Nitekim n sayıda iş parçacığının farklı anlarda aynı veri üzerinde işlem yapması söz konusudur. Birbirlerinin işlerini kesebilirler.