Programlama Dilleri

Herkese açık olan interneti genişletip kendi yazılım sistemlerimizi, kurumsal IT çözümlerimizi, web sitelerimizi, dağıtık bir ortamda firewall’lara ve yedekleme sistemlerine ihtiyacı duymadan güvenli bir şekilde konuşlandırabildiğimizi düşünelim. Hatta bunu sağlayan altyapı ile internete konan bu sistemler arasında fonksiyon çağrımı yapar gibi kolayca haberleşebildiğimizi (ve tabii ki güvenli bir ortamda) hayal edelim. Biraz blockchain benzeri bir dağıtık sistem kurugusu gibi değil mi? Tam olarak olmasa da oradaki teorileri baz almışlar gibi görünüyor. The Internet Computer adlı bu proje ICP (Internet Computer Protocol) adı verilen ve herhangi bir merkezi olmayan bir protokolü baz alarak, küresel ortamdaki bağımsız veri merkezlerinin, web sitelerinin, backend hizmetlerinin vb yazılımların aynı güvenlik garantileriyle çalıştığı kapatılamaz bir alt evren vaat ediyor.

Gin-Gonic hafif siklet sayılan ama yüksek performansı ile öne çıkan (Muadili olan martini’den çok daha hızlı olduğu ifade ediliyor. Bu arada farklı Http Web Framework’ler için şu yazıyı inceleyebilirsiniz) bir HTTP-Web framework. Elbette açık kaynak bir çatı. Middleware tarafında (Yani Request ve Response’lar arasında) Recover ve Log desteği sunuyor. Tabii kendi middleware bileşenimizi yazıp ekleyebiliriz de. Recovery modülü en başından beri ekli olduğundan paniklemeyen bir framework diyebiliriz:) Yani Go çalışma zamanında HTTP talepleri ile ilgili olarak bir panic oluştuğunda uygun bir 500 cevabı verebiliyor.

Çok duydum, çok bahsedildi. Hep Flutter arkasında kaldı. Aslında yıllardır vardı. Birazcık bakmamın zamanı gelip de geçmişti. Haydi dedim o zaman. Önce onu Heimdall (Ubuntu-20.04) yüklemem gerekiyordu tabii. Bu adresteki talimatları takip ederek kurulumu gerçekleştirdim ve birkaç örnek kod parçasını bol yorum satırlarıyla önce skynet reposuna ardından da bloga bırakmaya karar verdim. Sizde Dart diline şöyle bir bakmak temel özelliklerini öğrenmek istiyorsanız aşağıdaki kronolojiyi takip ederek bana katılabilirsiniz. Eğer Java veya C# kökenliyseniz DART diline alışmanız da çok zor değil. Tabii başlamadan önce adettendir dil ile ilgili sözü geçen genel özellikleri şöyle bir sıralayalım.

Protocol Buffer, Google’ın yapısal verileri (structured data) serileştirmek için geliştirdiği bir protokol (Hatta gRPC ile sıklıkla anılır) Onu XML (eXtensible Markup Language) benzeri bir veri tanımlama formatı olarak düşünebiliriz ama çok daha az yer tutar ve serileştirme süresi çift yönlü olarak daha kısadır. Şu sıkça gördüğümüz proto uzantılı dosyaların ana fikridir.

İnsanoğlu yağmurlu bir pazar günü evden çıkıp ne yapacağını bilemezken ne hakla ölümsüzlükten bahseder. Bir yazara ait olan bu cümleyi sevgili Serdar Kuzuloğlu’nun yakın zamanda izlediğim söyleşisinden not almışım. İnsanlığın ömrünü uzatmaya çalışması ile ilgili bir konuya atıfta bulunurken ifade etmişti. Oysa karşımızda duran ekolojik denge ve iklim problemleri, yakın gelecekte (2025 deniyor) dünya nüfusunun 1 milyar 250 milyon kadarının içilebilir su kaynaklarına erişemeyeceğini işaret etmekte. Lakin bundan etkilenmeyecek olan ve asıl ömrünü uzatmak isteyen dünya nüfusunun en zengin %1i, söz konusu kıtlığın yaratacağı sorunlardan ve başka felaketlerden korunmak için kendisine dev sığınaklar inşa ediyor, adalar satın alıyormuş. Gerçekten anlaşılması çok zor ve bir o kadar da karmaşık bir durum değil mi? Bu distopik senaryo bir kenara dursun biz geleceğin iyi şeyler getireceğini ümit ederek gelişmeye devam edelim.

Teknoloji baş döndüren bir hızla ilerlerken beynimizin tembelleştiğini de kabul etmemiz gerekiyor. Artık pek çok işimiz otonomlaştırıldığından zihnimiz eski egzersizleri yapmıyor. Yıllar önce İngiltere’de yapılan bir araştırmada çocukların hesap makinesi kullanması sebebiyle temel dört işlem matematiğinde sorunlar yaşadığı tespit edilmişti. Yine Kanada’da yapılan bir araştırma insanların dikkat dağılma sürelerinin 8 saniyelere kadar indiğini gösterdi. Hafızamızı dinç tutma noktasında Japon balıkları ile yarışır bir konumda olduğumuz da aşikar. Kaçımız aklından ezbere 4 telefon numarasını sayabilir (Üç haneliler yasak) Otonomlaşan dünya sebebiyle tembelleşen ve dış uyarıcılar yüzünden sürekli dikkati dağılan zihnimiz…Gerçekten de dikkatimizi dağıtan, odaklanmamızı bozan o kadar çok şey var ki. Dolayısıyla kendimizi yetiştirmek istediğimiz konulara çalışırken ne kadar verimli olabiliyoruz bir bakmak gerekiyor. Tekrar satın alınamayacak olan zamanın ne kadar kıymetli olduğunu düşünürsek verimli çalışmanın ilerleyen yaşlarda çok çok önemli bir mesele haline geldiğini vurgulamak isterim.

Geçtiğimiz yıl kendi kendimi eğitmek üzere 41 bölümden oluşan Saturday-Night-Works isimli bir çalışma yapmıştım. Github üzerine aldığım notlar ve kod örneklerini blog üzerinde derleyip toparlamak onları pekiştirmek için önemli ve gerekliydi. Ne var ki yetişemediğimiz yazılım teknolojilerindeki gelişmeler için sürekli antrenman yapmam gerekiyor. Bu sebepten araya uzun bir tatil koyup tekrardan enerjimi depolamaya çalıştım. Nadas süresi boyunca neler yapabileceğimi düşündüm. Yeni maceramın felsefesi bir öncekisi ile aynı olmalıydı. Rastgele ve pek deneyimli olmadığım konularla ilgili araştırma yapıp bunları basit örneklerle çalışmalı ve dokümanlaştırmalıydım. Ha geldi gelecek derken nihayet ilham perim beni buldu ve artık tatilimi sonlandırmam gerektiğine karar verdim. Yeni serüvenime SkyNet evrenindeki Ahch-To (MacOS Mojave - Intel Core i5 1.4Ghz, 4 Gb 1600 Mhz DDR3) gezegeninde başlıyorum. Orada geçirdiğim bir saat dünya zamanında birkaç güne denk geliyor.

Rey evrenin taaa bir ucundan kalkıp ahch-to gezegenine gelmiş ve Jedi ustasının onu eğitmesini istemişti. Galaksinin bir kez daha Luke Skywalker’a ihtiyacı vardı. Uzun zamandır inzivada olan Luke ise Kylo Ren’den sonra buna pek gönüllü değildi. İzleyenler bilir. Luke, neredeyse sadece sudan ibaret ahch-to gezegenindeki bir adada, eski Jedi tapınağında yaşamını sürdürmektedir (Sevgili ekşi sözlük yazarı John Harrison bu girişi beğenmeyecektir ama olsun:D)

Yandaki resme baktığınızda aklınıza gelen ilk şey nedir? Bir surat? Belki de bir kurbağa. Kedi olabilir mi? Bu mürekkep baskısı gösterildiği kişide yarattığı algıyı anlamak için kullanılan Rorschach (Roşa olarak okunuyormuş) isimli psikolojik testten. Ünlü İsviçreli psikiyatrist Hermann Rorschach (1884-1922) tarafından geliştirilen test özellikle kişilik tahlili ve şizofreni vakalarında kullanılmakta. Sonuçların manipule edilmesinin zorluğu nedeniyle adli vakalarda ve hatta kariyerle ilgili kişilik testlerinde bile ele alınmakta. Hermann yandakine benzer kırk mürekkep baskısı tasarlamış. Kaynaklardan öğrendiğim kadarıyla doktorlar bu setteki kartların neredeyse yarısını kullanıp kişinin o anda nevrotik veya psikotik olup olmadığını anlayabiliyormuş. Tabi konunun uzmanı olmadığım için ancak giriş hikayemde kullanabilecek kadar bilgi aktarabiliyorum.

Laptop ekranına kitlenmiş error seviyesindeki logları inceliyordum. HTTP 400 en sevdiğim (yazar burada kendisiyle dalga geçiyor) ama çözmekte en çok zorlandıklarımdan birisiydi. Neyse ki monitör ettiğimiz araç bize güzel detaylar veriyordu. Pek tabii iş yoğunluğundan olsa gerek, üzerinde geliştirme yaptığımız ürünlerin bazı kurgularını inceleme fırsatı bulamıyordum. Lakin zaman zaman takım arkadaşlarımla veya mimari ekiptekilerle yaptığım konuşmalarda havada uçuşan, daha önceden duyduğum ama derinlemesine bilgi sahibi olmadığım kelimelere rastlıyordum.

Yazılım geliştirmek için kullanabileceğimiz bir çok programlama dili var. Hatta bir ürünün geliştirilmesi demek farklı platformların bir araya getirilmesi anlamına da geldiği için, bir firmanın kendi ekosisteminde çeşitli dilleri bir arada kullandığını görmek mümkün. Scala‘da bu çark içerisinde kendisine yer edinmiş ve son zamanlarda dikkatimi çeken programlama dillerden birisi. Bunun en büyük sebebi daha önceden çalıştığım turuncu bankanın Hollanda kanadında servis odaklı süreçlerin orkestrasyonu için onu backend tarafında kullanıyor (veya deneyimliyor) olması. Hatta şuradaki github adresinden açık kaynak olan Baker isimli ürünü inceleme şansımız da var. Scala ve Java kullanılarak yazılmış bir çatı.

“Futbol basit bir oyundur. 22 kişi 90 dakika boyunca bir topun peşinde koşar ve sonunda her zaman Almanlar kazanır.” demiş bizim de ne yazık ki yakından tanıdığımız Gary Lineker. Konumuzla ne alakası var derseniz. Az sonra onun bu sözünü buluta alacağız.

Gondor’da bir şeyler araştırmak için harika bir zaman. Çünkü elimdeki işler bitti. Böyle vakitleri kendi araştırmalarıma ayırmak hoşuma gidiyor, kim ne derse desin. Yeni gözdem Linux makinem de (Gondor) önümde durduğuna göre kısa bir süre onun üzerinde çalışabileceğimi düşünüyorum. Aklıma gelen ilk şey ise, Go diliyle yazılmış ilkel bir web sunucusunu Docker üzerinden kullanabilmek. Önce web sunucusunu geliştirmek, başarılı bir şekilde çalıştığından emin olmak, sonrasında bir Docker imajı hazırlamak lazım. Ardından oluşturulan imajdan yararlanarak bir Container başlatıp web sunucusunun bu taşıyıcı örneği üzerinden çalışıp çalışmadığını test etmek senaryonun tamamlanması açısından yeterli. Tahminlerime göre 15 dakikayı aşmayacak bir iş gibi duruyor. Haydi başlayalım.

Biliyorum epeyce geriden geliyorum yeni nesil konularda ama işler güçler derken ancak zaman bulabiliyorum. Önceki yazılarımdan da hatırlayacağınız üzere evdeki emektar dizüstü bilgisayarıma Ubuntu’nun 64bitlik sürümünü yüklemiştim (Makineye West-World adını verdim) Üzerinde ilk.Net Core denemelerimi de gerçekleştirdim. Ancak merak ettiğim konulardan birisi de Docker üzerinde bir.Net Core uygulamasının nasıl çalıştırılabileceğiydi. Bu iş sandığımdan daha zor olacaktı. Yarım yamalak bilgimle Docker’ın ne olduğunu az çok biliyordum ama tam anlamıyla da hakim değildim. En azından biraz daha fikir sahibi olmalı, kurulumunu gerçekleştirmeli ve sonrasında örnek bir.Net Core uygulamasını Dockerize ederek taze bir imaj (image) üzerinde ayağa kaldırabilmeliydim.

Üniversite yıllarımda internet yeni yeni yaygınlaşmaya başlayan bir ortamdı. 14400 kpbs hızındaki modemimi daha 3ncü sınıfta alabilmiştim. Bu sebepten okulun ilk yıllarında bilgisayar teknolojileri ile ilgili bilgileri öğrenebileceğim en güzel mecra aylık dergilerdi. Bazıları zaman içerisinde kapandı bazılarıysa internet üzerinden yayınlanmaya başladı. Ben ağırlıklı olarak PcWorld, PcNet, PcMagazine gibi dergileri okuduğumu hatta ay ay biriktirdiğimi hatırlıyorum.

Yazıyı yazdığım şu yaz gününde hava epey sıcak. İstanbul’da öğle saatlerinde 39 dereceyi gördük. Güney tarafında yaşayan bir kaç yakın arkadaşımdan 48 dereceli rakamları duyduktan sonra ise halimize şükredelim dedim. Açtım Python kitabımı, çalışmaya devam ettim. Bir süre önce GoLang tarafında basit web uygulamalarının nasıl geliştirilebileceğini incelemeye çalışmıştım. Daha önceden de Python tarafında Flask paketinden yararlanarak REST tabanlı bir servis geliştirmeyi denemiştim. Tabii servis bir yanaaaa web uygulamaları bir yana. Son kullanıcı çoğunlukla görsel bir şeyler bekliyor. Python camiasında Djiango Framework bu anlamda daha popüler tabii ama henüz onu inceleme fırsatım olmadı. Flask oldukça hafif bir framework olarak karşımıza çıkmakta. Bende ondan faydalanarak basit bir web uygulaması nasıl yapılabilir inceleyeyim dedim.

Bir haziran gecesiydi. Dışarıda hava nemli ve sıcaktı. Bir süre önce başlayan yağmurun sesi çalışma odamın pencersinden kulaklarıma tatlı tatlı geliyordu. Biraz da toprak kokusu vardı tabii. Evde el ayak çekilmiş sakin bir ortam oluşmuştu. Bol kafein dolu bardağım elimde internetten bir şeyler okuyordum. İnsanlar çıldırmıştı. Javascript Framework’ler, yapay zeka’lar, react’ler, cordova’lar,.net core’lar, sanayi 4.0’lar, tesla’lar ve daha niceleri. Eskisinden daha hızlı bir şekilde geride kaldığımı hissediyordum. Sanırım sonum örümcek adamın amcası gibi evde bozuk ampülü tamir edip gazetede iş arayan ama bulamayan biri gibi olacaktı. Ama direniyordum. Önce Ruby, sonra Pyhton ve derken GO. Amatör seviyede başlamış biraz ilerlemiştim. Kendime bir çalışma döngüsü kurmuştum. Bir süre Ruby bakıyor, sonra Pyhton bakıyor, sonra GO bakıyor sonra bu döngüyü tekrar başa sarıyordum. GO’nun ikinci iterasyonundaydım.

Aranızda hala birim test (Unit Test) yazmayan/yazmamış olan var mı? diyerek konuya giriş yapmak istiyorum. Yazdığımız atomik fonksiyonelliklerin taşınan ortamlarda başımızı ağrıtmasını istemiyorsak birim testlerini mutlaka yazmalıyız. Üstelik iyi yazmalıyız. Belki birim testler uygulama geliştirme süresini uzatabilirler ancak uzun vadede kalp krizi geçirme riskini de azaltırlar. Üstelik test senaryoları sayesinde gerçekten ne yapmak istediğimizin farkında olarak da hareket edebiliriz. Eğer test güdümlü yaklaşımla (Test Driven Development) ilerliyorsak bilinçli olarak yaptırılan hata sonrası kodun çalışır hale getirilmesi ve iyileştirilmesi (Refactoring) de önemli kazanımlarımızdır (Red-Green-Blue konusuna bir bakın) En önemlisi de beklenen testleri başarılı bir şekilde aşmış temiz bir kodun ortaya çıkmasıdır.

Uygulama verilerini kullandığımız dile göre çeşitli şekillerde ifade edebiliriz. Eğer nesne yönelimli bir dil kullanıyorsak buradaki başrol oyuncumuz sınıflardır. Verinin nesnel olarak ifade edilişinde rol olan sınıf ve benzeri tipler, çalışma zamanında taşıdıkları içerikleri ile sürekli hareket halindedir. Bu hareket uygulamanın kendi alanında olabileceği gibi farklı programlar arasında da gerçekleşebilir. Veri, ağ üzerinde de hareket edebilir. Verinin bu şekilde dolaşımı sırasında belirli kriterlere göre serileştirilmesi de gerekebilir. Bu noktada karşımıza platform bağımsızlık, okunabilirlik, genişletilebilirlik, versiyonlama ve performans gibi kriterler çıkar.

Yakın zamanda bir şampiyonlar ligi finali vardı. Real Madrid ve Juventus arasında oynanan maçı eflatun beyazlılar 4-1 gibi farklı bir skorla kazandı. Aslında ilk yarı Juventus çok daha iyi paslaşıyordu lakin ikinci yarı Ronaldo faktörü ön plana çıktı. Modric’in de etkili orta saha oyunu ile İspanyol ekibi kupayı üstüste ikinci kez almayı başardı. Benim gönlüm Juventus’tan yanaydı çünkü kalede 39 yaşında olan Buffon yer alıyordu. Özellikle İtalyan kulüplerinden 40lı yaşlarına kadar oynayan çok başarılı sporcular çıkıyor (Francesco Totti, Andrea Pirlo, Roberto Baggio vb) Kendilerine iyi bakıyorlar ve özellikle de mesleklerine profesyonelce yaklaşıyorlar. Bu ilham verici bir şey. Hatta pek çok genç sporcuya da örnek olmalı diye düşünüyorum. Gerçi Buffon’a bir şekilde makalemde yer vermek istediğim için bu girişi yaptım. Gelin asıl konumuza geçelim.