Framework Tabanlı Programlama

Daha önce söylemiş miydim bilemiyorum ama servis odaklı yaklaşımlarda güvenlik hep korktuğum ve anlamakta güçlük çektiğim konuların başında gelir. Özellikle WCF tarafındaki güvenlik senaryolarının çeşitliliği ve zenginliği bazen kafa karıştırıcı boyutlarda olabiliyor. Bu aralar şirketteki REST tabanlı servislerin JSON Web Token ile kullanılmalarına dair bir vaka çalışması söz konusu. Bu durum REST modelinde çalışan WCF servisleri için önemli.

Bilgisayarla yeni tanıştığım dönemlerde aynı zamane çocuklarımızın tabletlerde yaptığı gibi oyun oynamaya bayılırdım. Dersler, sınavlar bir yana oyunlar bir yana. Kasetlerin olduğu Commodore 64 zamanlarından, disketler ile 486DX işlemcili makinelerdekilere, CD ile yüklenenlerden, internetten indirilip oynananlara kadar… Pek çok efsane vardı tabii oynananlar arasında. Bazen onların başında saatlerce nasıl vakit geçiriyormuşum diye düşününce hayret ediyorum kendime. Hoşuma giden oyunların en önemli özellikleri arasında ses efektleri ve karakter konuşmaları gelirdi.

Neredeyse hepimizin sosyal ağ üzerinde hesapları bulunuyor. Facebook, Twitter, Instagram, Youtube, Flickr ve benzerlerini bunlara örnek olarak verebiliriz. Bu ağlar pek tabii kendi hizmetlerini geliştiricilerin kullanımına da uzun zamandır açmış durumdalar. Geliştirici olarak bizleri bu kısım daha çok ilgilendiriyor. Peki bu tip ağlar geliştiricilere kendi hizmetlerini nasıl sunuyorlar? Bunun en bilinen ve ortak yanı pek tabii ki servisler şeklinde yayınlanmaları. Burada kullanılacak olan servislerin istemci uygulamaların ne tipte olduğuna bakılmaksızın ortak bir standartta çalışması önemli. İşte bu noktada devreye REST (Representational State Transfer) yaklaşımını benimseyen servisler geliyor.

Üzerinde çalıştığımız ve uzun süredir canlı ortamda yaşamakta olan eski bir ürünümüz geçtiğimiz günlerde kod kalite taramalarından birisine girdi. Vaktinde her zaman olduğu gibi alel acele yazılmak zorunda olan kodlar bir kaç ana kategori altında çeşitli tipte ihlallere yakalandı. Bunlardan birisi de Strongly Typed DataSet kullanımına ilişkindi.

Günümüzde uygulamaların genişletilebilir olması önemli bir konu. Modüler olarak da nitelendirebileceğimiz bu felsefe ile bir uygulamanın kullanıcıları tarafından kolayca genişletilebilmesi amaçlanır. Hatta akıllı uygulamaların kendilerini bu şekilde genişletmesi de mümkündür. Modülerliği kazandırmak için kullanabileceğimiz farklı yöntemler vardır. Bunlardan belki de en basiti Interface tiplerini ve Reflection’ı kullanarak uygulamanın standart fonksiyonelliklerini genişletilebilir şekilde dışarıya açmaktır. Basittir ancak geliştiricinin iyi tasarlamasını gerekitir ve kod maliyeti yükselebilir.

Yazılım dünyasında var olan mimari prensipler veya tasarım kalıpları tek başlarına belirli sorunları çözseler de, bazı kurumsal projelerde mutlak suretle bir arada düşünülmeleri gerekir. Söz gelimi Repository ve Unit of Work kalıpları, özellikle Domain Driven Design odaklı yapılarda bir arada değerlendirilmesi gerekenlerdendir. DDD denilince aklımıza daha çok veri odaklı uygulamalar gelir ve bu tip ürünlerde RDBMS (Relational Database Management System) lerin yeri hatırı sayılır ölçüde fazladır (Her ne kadar son yıllarda NoSQL cephesinde önemli gelişmeler ve kullanımda ciddi artışlar olsa da…)

Yandaki görüntü 1988 yılında Mevlüt Dinç (nam-ı diğer Mev Dinc) tarafından kurulan Vivid Image firmasının geliştirdiği oyunlardan birisine ait. The First Samurai. Mev Dinc ülkemizin yetiştirdiği en önemli değerlerden birisidir. Kendisi ile NedirTv topluluğunda yapılmış güzel bir röportaj da bulunmaktadır. Pek çoğumuz onu, SOBEE firması ile de tanımıştır. Ben ise uzun zaman önce Microsoft’ un Darphane’ deki binasında katıldığım bir söyleşiden…

Crptograpy… Hayır hayır şöyleydi.Crpytograyph… Yok yok böyle değil. Belki de… Cyrptograhy… Offf! Bir türlü beceremiyorum şunu yazmayı. Hah sanırım buydu. Cryptography. Nihayet! Şifreleme teknikleri sizlerin de bildiği üzere karmaşık matematiksel algoritmaları baz alacak şekilde tesis edilmeye çalışılırlar. Algoritma ne kadar karmaşık veya basit olursa olsun önemli olan çıkan sonuçların zor kırılacak cinsten olmalarıdır. Bu noktada kullanılan anahtarların ve bit değerlerinin de büyük önemi vardır. E tabi doğal olarak zaman içerisinde pek çok şifreleme algoritması ortaya çıkmıştır. Bunları temel de simetrik ve asimetrik olanlar gibi iki ana kategoriye ayırabiliriz. Ama diğer yandan hash algoritmaları veya veri bütünlüğünü korumaya yönelik algoritmalar da mevcuttur.(Ve belki de bizim bilmediğimiz ama üst düzey veri güvenliğinde kullanılan çok gizli olanları)

Daha önceki yazılarımızdan birisinde (Data-Binding Retro Bakış Açısı) özellikle WPF (Windows Presentation Foundation), Windows Phone, WF (Workflow Foundation) gibi XAML tabanlı ara birimlerin sıklıkla kullanıldığı noktalarda veri bağlama (Data Binding) işlemlerinin temellerini kavramaya çalışmış ve çok basit bir örnek ile konuyu irdelemiştik. Bu yazımızda ise, veri bağlama işlemleri sırasında dönüştürücü tiplerden (Converters) nasıl yararlanabileceğimizi incelemeye çalışacağız. Bu güzel kabiliyet sayesinde aslında var olan çalışma zamanı veri bağlama işlemlerine müdahale edebilmekteyiz ki bu, geliştirici açısından oldukça önem arz eden bir konudur. Öyleki, geliştiricinin standart basma kalıpların dışına çıkarak hareket edebilmesine olanak sağlamakta.

Animasyon film meraklısı olupta Pixar’ ın 2003 yapımı Nemo’ sunu izlemeyen sanırım yoktur. Kayıp oğlu Nemo’ yu bulmak isteyen Marlin, uzun ve zorlu yolculuğu sırasında oldukça unutkan olan ve aslında bu özelliği ile balık olduğunu adeta tüm izleyenlere ispat eden Dory ile seyahat etmektedir. Dory neredeyse bir saniye önce söylediğini hatırlamakta zorlanan bir balıktır. Aslında geliştirmekte olduğumuz uygulamaların da buna benzer handikapları vardır. Bir şeyler hatırlamak zorundadırlar ve bu yüzden çeşitli depolama ortamlarını kullanırlar. Bu depolar ile olan iletişimlerinde çeşitli stratejiler uygularlar. Özellikle web tabanlı uygulamalar söz konusu olduğunda istemciler ile olan iletişimde de unutkanlık halleri baş gösterir. Web, doğası gereği çoğu zaman State tutmakta zorlanan bir ortamdır.

Loglama kodlamanın vazgeçilmez unsurlarından birisidir. Ayrıca Enterprise seviyedeki çözümlerde kullanılan önemli CrossCutting’ler arasında yer almaktadır. Uygulamaların çeşitli yerlerinde çeşitli seviyelerde log atma işlemleri sıklıkla icra edilir. Bu işlemler, olası Exception’ ların tespit edilmesi, işleyen süreçlerde hareket eden verilerin tarihsel anlamda izlenmesi, uygulamaların sağlık durumları hakkında bilgi edinip tedbirler alınması, buna bağlı olarak gerekli sistemsel birimlerin uyarılması gibi durumlarda oldukça işe yaramaktadır. Her ne kadar kayıt altına alınacak verilerin ne olacağına karar vermek zor olsa da Loglama çoğu zaman hayat kurtarır.

31 Mart 2013 deki kapanma kararına kadar Formspring ‘in sadık kullanıcılarından birisiydim. Her ne kadar anlık bir soru-cevap ortamı olmasa da, takip edenler açısından faydalı bir sosyal ağ idi. Özellikle Facebook, Twitter gibi eklentileri de, cevapların farklı sosyal ağlara bağlanmasında önemli rol oynuyordu. Bu sayede verilen cevapların daha fazla kitleye ulaşması mümkündü. Ama maya bir şekilde tutmadı, kullanıcı sayısı git gide azaldı ve sonunda kapatılma kararı verildi.(Şu anda o adrese girmek isterseniz aslında şu adrese yönleniyor ve yeni bir oluşumla karşılaşıyorsunuz)

Tam da bu gün İstanbul’ da hafif rüzgarlı, güneşli bir bahar havası var. Binaların kapalı mekanlarında çalışan bizler için iki dakikalığına da olsa dışarıya çıkmanın, rüzgarın hafif esintisini ve güneşin ılık sıcaklığını hissetmenin değeri paha biçilemez. Bahara olan özlemimizin tavan yaptığı bu günlerde, başka diyarlarda da değişik esintiler söz konusu elbette. Örneğin C# 6.0 da, örneğin Entity Framework’ de. Bakalım bu günkü esintiler bizi nerelere götürecek?

Bazen geliştirme ortamımız ile yazılan uygulamanın taşınacağı ortamlar arasında ciddi ve keskin farklılıklar bulunur. İki resim arasındaki 9 farkı bulunuzdan öte, geliştirici ekiplerinin bu farkları bilerek kodlama yapmasında yarar vardır. Tabi bazı yazılım ekiplerinde Development sunucularının sanallaştırılmış versiyonları üzerinde geliştirme yapabilme imkanı da vardır.

Geçtiğimiz gün standart olarak Youtube üzerinden gerek 80ler, gerek 90lara ait iz bırakan sanatçıları ve şarkılarını izlemekteydim. Çok sık yaptığım şeylerden birisi de bu şarkıları sosyal ağda paylaşmak aslında. Ama bazende şarkıların melodileri dışında sözlerini de mırıldanmaktayım kendi kendime, ki pek çoğumuzun bunu sıkça yaptığından eminim. Fark ettim ki, pek çok şarkının sözünü unutuyorum/unutmuşum. Hatırlamak için de internet üzerinden Googlelamam gerekiyor. Gerçi bununla ilişkili belli başlı siteler de var ve onları da kullanabilirim ama elimde basit bir program arayüzü olsa çok daha etkili olabilir.

Yıllar öncesinde bir kaç seneliğine de olsa saygın bir eğitim kurumunda eğitmen olarak görev alma şansını yakalamıştım. Özellikle C#’ ın öğretilmeye çalışıldığı başlangıç niteliğindeki seanslarda dilin temel özelliklerini anlatırken, tüm dış çevre ile olan bağlantıyı kesip, sadece anahtar kelime (keyword), ifade ve materyale odaklanmaya çalışırdık. Bu sebepten genellikle ilk örneklerimiz ve Hello World uygulamamız, Notepad gibi bir program ve komut satırındaki csc (C# Compiler) ile inşa edilirdi.

Geliştirdiğimiz veya kullanmakta olduğumuz yazılım ürünlerine dahil olan, farklı segmentlerden gelen pek çok kullanıcı profili vardır. Farklı profillerin olması, bazı hallerde geliştirilmekte olan ürünlerin başarısını doğrudan etkilemektedir. Bir fotoğraf işleme programını geliştirirken çoğu zaman annemizin olası kullanıcı profilleri arasına gireceğini pek düşünmeyiz. Genellikle fotoğraf işleme programını kullanacak olanların, en azından temek düzeyde fotoğrafçılık bilgisine sahip olduğunu kabul eder, menü komutlarını buna göre belirler, arayüzü buna göre hazırlarız. Ama bazı uygulamalarda annemizi hedef alır ve çektiği fotoğraflara kolayca efekt uygulamasına bir kaç basit adımda olanak tanır. Örneğin instagram’ ın iPhone uygulamasında olduğu gibi.

Artık uygulamaların birbirleri ile konuşmaları çok ama çok kolay. Bu gerçekten önemli bir mesele. Özellikle farklı segmentlerden insanların bir araya geldiği bilişim toplumlarında. Kimi kullanıcı için Office Excel, Word veya Powerpoint çok şey ifade ederken, kimi kullanıcı içinde SQL Management Studio ortamında hazırlanan karmaşık bir sorguya bakmak daha anlamlı olabiliyor. Ya da bir Web sayfası üzerinden alınan raporlar şirketin Muhasebe Şefi için değerli iken, kimisi SSRS ile elde edilen raporları mobil cihazında görmeyi tercih edebiliyor.

Bu görsel dersimizde önce basit bir.Net uygulamasını, CIL (Common Intermediate Language) kodları üzerinden Hackliyor ve sonrasında olası tedbirleri deneyerek söz konusu vakayı engellemeye çalışıyoruz. Bunun için komut satırından kolayca kullanılabilen sn.exe (Strong Name ile uygulamanın işaretlenmesi) ve SignTool.exe (Uygulamanın bir sertifika ile işaretlenmesi) araçlarını değerlendiriyoruz. Kodun Obfuscate edilmesinden bahsediyor ve son olarak sonuçları irdeliyoruz.

Çok eskiden kullanılan programlama dilleri ve platformları düşünüldüğünde çok ilkel IDE’ ler ile çalışmış olduğumuzu görmekteyiz. Hatta bazı programlama dilleri ile yapılan geliştirmelerde değil IDE, komut satırına mahkum olmuşuzdur (Gerçi komut satırında script yazarak geliştirme yapmak özellikle fonksiyonel programlama dilleri göz önüne alınırsa oldukça popüler ve isabetlidir) Gelişen sistemler, kullanıcı deneyimleri ve görselliklerin artması ile de yazılımcıların daha profesyonel olan IDE’ ler üzerinde çalışması şart olmuştur.