Yazılım Tasarımı

Şu sıralar üzerinde çalışmakta olduğumuz bir projede karşılaştığımız bir sorun var. Belli bir Domain içerisinde yer alan bazı varlıkların (Entity türleri diyelim) çeşitli kriterlere uyanlarının liste olarak çekilmesi gerekiyor. Senaryonun ilginçleştiği kısım ise farklı Entity tipleri için zaman içerisinde farklı kriterlerin de sisteme dahil edilmek istenebileceği. Bu sayede veri kümesi üzerinde çeşitli araştırma senaryolarını denemek de mümkün hale geliyor. Bir başka deyişle aklımıza geldikçe yeni bir kriteri (örneğin bir filtreleme ölçütünü) tanımlayıp istediğimiz Entity kümeleri üzerinde kullanmak istiyoruz.

Epey zamandır tasarım kalıpları tarafına bakmadığımı fark ettim. Hem kalıpları tekrar etmek hem de yeni bir şeyler var mı diye internette gezinirken JEE tarafında sıklıkla başvurulan Business Delegate isimli bir desene rastladım. Aslında delegate dediğimiz zaman bir işi başkasına devrettiğimizi düşünebiliriz (Delegasyon ile ilgili olarak internette resim ararken de işte yandaki gibi eğlenceli bir tanesine rastladım)

Düzenli olarak teknik paylaşımlarda bulunan internet yazarlarının karşılaştığı en büyük sorunlardan birisi, hızla gelişen teknoloji nedeniyle ele alınan konuların kolayca eskimesidir. Hangi firma olursa olsun bu kural geçerlidir. Bu eskitme işinde elbette başı çeken bir kaç firma var. Zaman zaman yazarların serzenişte bulunup kızdığı Microsoft, Oracle, Google ve diğerleri.

Her yazılım geliştirici özellikle büyük bir projeye girdiğinde kodlarının kaliteli olması için uğraşır. Bu yönde adımlar atar. Çoğu zaman bu bir sanata dahi dönüşebilir. Okunabilir kodlar oluşturmanın dışında, mimari açıdan büyüleyici olan, yeniden kullanılabilirliğin üst seviyede olduğu, fazla uğraşılmadan genişleyebilen ürünler ortaya çıkartmak en büyük gayelerden birisi haline gelir. Martin Fowler’ın ilkeleri sıkı sıkıya takip edilir. Kurumsal çözüm içerisinde Fluent API’ler kullanılmaya, “Dependency Injection Container” gibi kavramlar konuşulmaya başlanır. Ne kadar başarılabilir bilinmez ama amaçlardan birisi de Biyütıful Kodu ortaya çıkartmaktır.

Yazılım dünyasında var olan mimari prensipler veya tasarım kalıpları tek başlarına belirli sorunları çözseler de, bazı kurumsal projelerde mutlak suretle bir arada düşünülmeleri gerekir. Söz gelimi Repository ve Unit of Work kalıpları, özellikle Domain Driven Design odaklı yapılarda bir arada değerlendirilmesi gerekenlerdendir.

Yazıyı yayınladığım şu andan sadece bir kaç saat sonra sekizinci NedirTv kuruluş yıl dönümü etkinliğinde konuşma fırsatı bulacağım. Konularım AntiPatterns ve NoSQL. AntiPatterns konusu ile ilişkili olarak daha önceden Y.T.Ü. tarafından düzenlenen Finans ve Yazılım Günleri’ nde konuşma fırsatım olmuştu. Her iki etkinliğe de hazırlanırken, sektörde yer aldığım süre içerisinde gözlemlediğim bilgileri özellikle dikkate almaya çalıştım. Pek tabi konuyu doğru bir şekilde aktarabilmek için teknik destek ve referans kaynaklar da gerekiyordu. Şüphesiz ki böylesine önemli bir konu, teoride olduğu kadar pratikte de tecrübe edilmişse izah edilebilirdi.

Keşfedilmesi, anlaşılması ve okunması kolay kod geliştirmek, özellikle dışarıya açık arayüzü bulunan API’ ler için oldukça önemlidir. Bir Domain Specific Language’ in olmassa olmazı kodun kolayca keşfedilebilirliğidir. Ruby ve Scala gibi diller built-in olarak bu kolaylığı sunarlar. LINQ (Language INtegrated Query) ifadeleri, zincir şeklinde bir birlerine bağlanabilen Extension metodlar ile aynı esnekliği vermektedir. Test süreçlerinde kullanılan pek çok Mock nesne API’si benzer kabiliyetlere sahiptir. Tüm bunlar aynı prensipten yararlanır. Fluent Interface… Bu görsel dersimizde Martin Fowler tarafından yıllar önce ortaya konan yaklaşımın uygulanışını incelemeye çalışıyoruz.

Bu görsel dersimizde, SOLID ilkelerinden birisi olup Yazılım Tasarım Presinpleri (Software Design Principles) içerisinde yer alan Dependency Inversion’ ı kavramaya çalışıyoruz. Konuyu irdelerken basit bir senaryoyu göz önüne alıyor, önce DIP olmadan ilerliyor ve sorunları teşhis ediyoruz. Sonrasında ise Dependency Inversion prensibini baz alarak bağımlılıkları tersine çeviriyor ve problemli kısımları iyileştiriyoruz.

Bir süre önce tasarım kalıplarından Interpreter desenini incelemiş ve konu ile ilişkili bir kural motorunun çok basit anlamda nasıl yazılabileceğini araştıracağımızdan bahsetmiştik. Interpreter tasarım kalıbında hatırlayacağınız gibi Terminal ve NonTerminal tipleri bulunmaktadır. NonTerminal tipler genellikle kural motoru gibi modellerde devreye girmektedir. Kural motorlarında (Rule Engine), işletilmek istenen ifadelerin içerisinde sıklıkla operatörlerin kullanılması söz konusudur.

Bir süre öncesine kadar özel bir bankada uzman yazılım geliştirici olarak görev almaktaydım. Bankada en çok hoşuma giden bazende en çok nefret ettiğim hususlardan biriside otomat makinesi idi.

Yandaki legoya baktığımızda sanıyorum ki hepimizin aklına Romalılar gelmektedir. Aslında benim aklıma Ben Hur filmi ve müthiş atlı araba yarışı sahneleri geliyor. Her neyse…

Küçüklüğümde pek çoğumuz gibi sahip olduğum bir pul koleksiyonum vardı. Halen daha sakladığım pullar bulunmaktadır. Hatta o zamanlarda, çocuklar posta aracılığıyla yurt dışından arkadaşlar edinir, birbirleriyle pul değiş tokuşu bile yaparlardı. Düşünsenize, hem yabancı dilinizi geliştiriyor hem pul koleksiyonunuzu genişletiyorsunuz.

Yandaki resimde Zurich hava alanına ait bir görüntü yer almaktadır. Hava alanının ne kadar karmaşık olduğu aşikardır. Aslında yazımıza konu olarak Londra’daki Heathrow hava alanını dahil edecektim. Nitekim uzun zaman önce Discovery Channel’da izlediğim bir belgeselde, bir iniş ve birde kalkış pistiyle bu kadar işlek bir havalimanının ne kadar ustalıkla yönetildiği anlatılıyordu. Ancak yaptığım araştırmalar sonrası dünyadaki en iyi hava alanları arasında olmadığını gördüm.(http://www.worldairportawards.com/). Her neyse.

Yandaki resimde yer alan minik boksör aslında hafif siklette mücadele etmektedir ve biraz sonra işleyeceğimiz FlyWeight tasarım kalıbı ile uzaktan yakında hiç bir alakası bulunmamaktadır. Ancak işleyeceğimiz tasarım kalbına bu ismin verilmesininde bir sebebi vardır. Bakalım neymiş?

Dün gece çok garip bir rüya gördüm. Rüyamda denize açılmak için limanda duran tekneme doğru ilerliyordum. Derken kendimi kaptan köşkünde buldum. E tabi rüya bu. Hareket etmek istedim ama bir türlü beceremedim. Sonunda sorunun ne olduğunu bulmaya çalıştım ve yandaki manzaranın bir benzeri ile karşılaştım. Geminin demir halat zinciri (zincirleri) arap saçına dönmüştü. Sabah uyandığımda ilginç bir şekilde rüyayı hatırlayabildiğimi de farkettim.

Görsel tasarım işinden pek anladığımı söyleyemem. Hatta ne zaman büyük bir hevesle Win Forms yada Asp.Net ön yüzü tasarlamaya kalksam renkleri bir türlü tutturamayak başladığım süreci hep yarım bırakmak zorunda kalırım. Bu sebepten genellikle arka plandaki iş mantıkları ile uğraşmayı tercih ederim. Sanırım WCF tarafında geliştirme yapmayı sevmemin en büyük nedenide bu olsa gerek. Anlaşılacağı üzere sanatsal yeteneğim pek yok. Hatta evimizin tüm dekorasyonu sevgili eşime aittir. Ama Decoration tasarım deseni deyince sanıyorumki anlatabilecek, paylaşabilecek bir kaç bilgim olabilir. İşte bu günkü konumuz Structural desenlerden olan Decorator Tasarım kalıbı.

Zaman içerisinde geliştirdiğimiz uygulamalar son derece karmaşık bir hal alırlar. Uygulamanın çapının ve ihtiyaçlarının artması bir kenara içerisinde yer alan en küçük parçaların bile kullanımları kompleksleşebilir. Bu küçük birimlerin karmaşıklaşmasına etken olarak gösterilebilecek konulardan biriside, nesne üretimleri için kullanılan sınıfların sayılarının artması ve inşa işlemlerinin kompleks olması olarak düşünülebilir. Hal böyle olunca bazı vakalar için standartlaşmış kalıpları kullanmanın genişleyebilirlik ve ölçeklenebilirlik açısından büyük yararı vardır.

Küçüklüğümde son derece şanslı bir çocuktum. Uzun yıllar Almanya’da çalışan rahmetli babam ve annemin pek çok arkadaşı bana Lego oyuncaklarından göndermiştir. Evde günümün büyük bir çoğunluğunu bu legolar ile oynarak geçirir ve okul zamanında derslerimden geri kalırdım. Lego oyuncakları zaman içerisinde öylesine geliştiki, artık efsane haline gelen pek çok filmin (Starwars, Indiana Jones vb…) konseptini içerdiğini görmeye başladık. Şimdi bunun konumuz ile ne alakası var diye düşünüyorum. Hemen aralarında rütbe ilişkisi olan legolardan oluşan bir orduyu gözümde canlandırıyorum. Generalden en alt kademedeki ere kadar kadar pek çok rütbe yer alıyor.

Yaklaşık olarak 10 yılı aşkın bir süredir yazılım teknolojileri ile ilgilenmekteyim. Bu süre zarfı içerisinde Delphi 1.0’ dan tutunda Java’ya, C++’tan C#’ a, Visual Basic’ten Cobol’a kadar pek çok programlama dili ile uğraşma fırsatım oldu. Her ne kadar dünyada kaç nesne yönelimli programlama dili olursa olsun, hayatın ve dolayısıyla yazılım teknolojilerinin değişmez kuralları arasında tasarım kalıpları yer almakta…