Programlama Dilleri

Bir haziran gecesiydi. Dışarıda hava nemli ve sıcaktı. Bir süre önce başlayan yağmurun sesi çalışma odamın pencersinden kulaklarıma tatlı tatlı geliyordu. Biraz da toprak kokusu vardı tabii. Evde el ayak çekilmiş sakin bir ortam oluşmuştu. Bol kafein dolu bardağım elimde internetten bir şeyler okuyordum. İnsanlar çıldırmıştı. Javascript Framework’ler, yapay zeka’lar, react’ler, cordova’lar,.net core’lar, sanayi 4.0’lar, tesla’lar ve daha niceleri. Eskisinden daha hızlı bir şekilde geride kaldığımı hissediyordum. Sanırım sonum örümcek adamın amcası gibi evde bozuk ampülü tamir edip gazetede iş arayan ama bulamayan biri gibi olacaktı. Ama direniyordum. Önce Ruby, sonra Pyhton ve derken GO. Amatör seviyede başlamış biraz ilerlemiştim. Kendime bir çalışma döngüsü kurmuştum. Bir süre Ruby bakıyor, sonra Pyhton bakıyor, sonra GO bakıyor sonra bu döngüyü tekrar başa sarıyordum. GO’nun ikinci iterasyonundaydım.

Aranızda hala birim test (Unit Test) yazmayan/yazmamış olan var mı? diyerek konuya giriş yapmak istiyorum. Yazdığımız atomik fonksiyonelliklerin taşınan ortamlarda başımızı ağrıtmasını istemiyorsak birim testlerini mutlaka yazmalıyız. Üstelik iyi yazmalıyız. Belki birim testler uygulama geliştirme süresini uzatabilirler ancak uzun vadede kalp krizi geçirme riskini de azaltırlar. Üstelik test senaryoları sayesinde gerçekten ne yapmak istediğimizin farkında olarak da hareket edebiliriz. Eğer test güdümlü yaklaşımla (Test Driven Development) ilerliyorsak bilinçli olarak yaptırılan hata sonrası kodun çalışır hale getirilmesi ve iyileştirilmesi (Refactoring) de önemli kazanımlarımızdır (Red-Green-Blue konusuna bir bakın) En önemlisi de beklenen testleri başarılı bir şekilde aşmış temiz bir kodun ortaya çıkmasıdır.

Uygulama verilerini kullandığımız dile göre çeşitli şekillerde ifade edebiliriz. Eğer nesne yönelimli bir dil kullanıyorsak buradaki başrol oyuncumuz sınıflardır. Verinin nesnel olarak ifade edilişinde rol olan sınıf ve benzeri tipler, çalışma zamanında taşıdıkları içerikleri ile sürekli hareket halindedir. Bu hareket uygulamanın kendi alanında olabileceği gibi farklı programlar arasında da gerçekleşebilir. Veri, ağ üzerinde de hareket edebilir. Verinin bu şekilde dolaşımı sırasında belirli kriterlere göre serileştirilmesi de gerekebilir. Bu noktada karşımıza platform bağımsızlık, okunabilirlik, genişletilebilirlik, versiyonlama ve performans gibi kriterler çıkar.

Yakın zamanda bir şampiyonlar ligi finali vardı. Real Madrid ve Juventus arasında oynanan maçı eflatun beyazlılar 4-1 gibi farklı bir skorla kazandı. Aslında ilk yarı Juventus çok daha iyi paslaşıyordu lakin ikinci yarı Ronaldo faktörü ön plana çıktı. Modric’in de etkili orta saha oyunu ile İspanyol ekibi kupayı üstüste ikinci kez almayı başardı. Benim gönlüm Juventus’tan yanaydı çünkü kalede 39 yaşında olan Buffon yer alıyordu. Özellikle İtalyan kulüplerinden 40lı yaşlarına kadar oynayan çok başarılı sporcular çıkıyor (Francesco Totti, Andrea Pirlo, Roberto Baggio vb) Kendilerine iyi bakıyorlar ve özellikle de mesleklerine profesyonelce yaklaşıyorlar. Bu ilham verici bir şey. Hatta pek çok genç sporcuya da örnek olmalı diye düşünüyorum. Gerçi Buffon’a bir şekilde makalemde yer vermek istediğim için bu girişi yaptım. Gelin asıl konumuza geçelim.

Son yazılarımızda GoLang ile web uygulamalarının geliştirilmesi üzerinde durduk. Yeni şeyler öğrendikçe bunları farklı örnekler üzerinden denemeye gayret ediyorum. Bu sefer HTTP yönlendiricimizi SQLite ile çalışan basit bir REST servisi için kullanmaya çalışacağız. Kodlara geçmeden önce sisteminize SQLite yüklemiş olduğunuzdan emin olun (Kendi sisteminiz için uygun sürümü SQLite’ın şuradaki resmi adresinden bulup indirebilirsiniz) SQLite yazımızın kapsamı dışında ama bizim için hafif bir veri saklamak fonksiyonelliğini sunacağını ifade edebiliriz. Bu tipteki veritabanları fiziki birer dosya olarak tutulmaktalar. Bu nedenle geliştireceğimiz Go örneğinin erişebileceği bir konumda ilgili veritabanı dosyasının bulunması yeterli.

Bir önceki yazımızda web programlamada önemli bir yere sahip olan yönlendiricileri (Router) tanımak adına github üzerinden sunulan httpRouter paketini kullanarak dinamik HTML içeriği ürettiğimiz bir örnek geliştirmiştik. Bu hafta içinde HttpRouter paketi hakkında öğrendiklerimi çeşitli örnekler ile pekiştirmeye çalıştım. Bu sefer hem static web içeriğinin hem de talebe göre JSON formatlı veri sunumu yapacak dinamiklerin yer alacağı konu üzerinde durdum. Web programlama konusunda acemi olduğum için örneği sonuca ulaştırırken takıldığım bir kaç nokta da oldu. Yazımızda bu konulara da değinmeye çalışacağım.

Geçtiğimiz günlerde senelik kişisel gelişim döngümün ikinci yarısının ilk konusu olan Python’a tekrardan başladım. Bir önceki yılın aynı dönemlerinde Raspberry Pi ile ilgili olarak Python üzerine bir şeyler yapmaya çalışmıştım. Ruby ve Go ile devam eden iterasyonun sıradaki adımında Python’u bir başucu kitabını kullanarak tekrar etmekteyim. Bu amaçla Head First Python, A Brain Friendly Guilde isimli kitaptan yararlanıyorum. Her örneği tek tek yapmaya çalışıyorum. Bugün ilgimi çeken bir konu ile karşılaştım. Yazdığımız python kodlarının PEP8 (Python Enhancement Proposals) adı verilen standartlara uygun olup olmadığının tespiti. PEP konusu ile ilgili detaylı bilgilere şu adresten ulaşabilirsiniz. Hatta bu kısa yazıya konu olan PEP8 içeriğine de bu adresten bakabilirsiniz.

Yönlendirme (Routers) mekanizmaları özellikle anlamlı HTTP taleplerinde önemli bir rol oynar. Bir tarayıcının adres satırından gelen ifadelerin sunucu tarafında ele alınması sırasında işleri kolaylaştırıcı kütüphaneler de bulunmaktadır. Sevgili Murat Özalp’ın kitabında ilerlerken GO’nun built-in yönlendirme mekanizmaları dışında github üzerinden sunulan pek çok basit ve kullanışlı çatının olduğunu öğrendim. Tabii burada bahsedilen kütüphaneler ağırlıklı olarak web taleplerinin bir eşleştirme koduna göre uygun fonksiyonlara yönlendirilmesi ve cevaplandırılması ile alakalıydı. Bazıları performans açısından öne çıkarken bazıları komple bir web çatısını sunma kabiliyetine sahipti. Güncel listeye şu adresten bakabilirsiniz. Yeni paketler geldikçe veya var olanlarda değişiklikler oldukça benchmark sonuçları da etkilenecektir. Bu nedenle ara ara uğramakta yarar olduğu kanısındayım.

GO dilinin en güçlü yanlarından birisi eş zamanlı programlama (Concurrent Programming) kabiliyetleri sayesinde sunduğu performans ve kullanım kolaylıkları. Daha önceden şu yazıda Concurrency konusunu GoRoutine ve Channel kavramları üzerinden incelemiştim. Çalıştığım kaynaklarda ilerledikçe eş zamanlı programlama konusunda yeni şeyler de öğrendim. Bunlardan birisi de time tipi. Bu tipin NewTimer ve NewTicker isimli iki önemli fonksiyonu bulunuyor. Doğruyu söylemek gerekirse NewTimer ile yapacağımız işlemleri time.Sleep kullanımı ile de sağlamamız mümkün. Bu nedenle NewTimer’ı daha çok bir GoRoutine’in beklenen sürede işini yapmasını beklediğimiz, aksi hallerde ise zaman aşımı halini ele alacağımız durumlarda kullanmanın çok daha mantıklı olduğunu öğrendim. Diğer yandan NewTicker fonksiyonu daha çok dikkatimi çekti. Bu fonksiyon ile belirli periyotlar boyunca tekrar etmesini istediğimiz eş zamanlı görevler planlayabiliriz. Konuyu anlamaya çalışırken önce teorik bir örnek ile ilerlemeye çalıştım. Ardından daha pratik bir örnek geliştirdim. İlk GO kodlarımızı aşağıdaki gibi geliştirdiğimizi düşünelim.

Mesajlaşma formatlarından çeşitli NoSQL sistemlerine, REST tabanlı veri servislerinden mobil cihazlardaki depolama kabiliyetlerine kadar pek çok alanda JSON (JavaScriptObjectNotation) standardının kullanıldığını görüyoruz. Özellikle XML (eXtensible Markup Language) kadar fazla yer tutmuyor oluşu da onu ön plana çıkartan özelliklerinden birisi. Hatta sıkıştırılmış formatının kullanıldığı ağ protokolleri bile olabiliyor. Verinin rahatça okunabildiği bu standart ile barışık olmayan programlama dili neredeyse yok gibi (Internet Engineering Task Force kurumunun JSON veri değiş-tokuş standartları ile ilgili yazısına buradan, JSON API standartları ile ilgili DevNot üzerinden yayınlanan yazıya da şuradan bakabilirsiniz) Özellikle son on yıl zarfında geliştirilen veya ön plana çıkan ne kadar dil varsa JSON için çekirdekten destek sunuyor. Sunmayanlar da bu sürede ek paket veya eklentilerle bu veri modelini kullandırıyor. GoLang için de benzer durum söz konusu. Nasıl mı? Aynen aşağıdaki kod parçasında olduğu gibi.

Pek çok kaynak GO dilinin ileride C’nin yerini alabileceği yönünde görüşler belirtmekte. Özellikle IoT alanında bu dilin daha fazla ön plana çıkacağı vurgulanıyor. Bu düşüncenin haklı olabileceği yönünde bazı tespitlerim var.

Bir süredir GO dili ile ilgili çalışmalarıma ara vermiştim. Yakın zamanda ise sevgili Murat Özalp’in “GO Programlama” isimli kitabını takip etmeye başladım. Gerçekten her bölüm son derece doyurucu. Kitabı düzenli olarak hergün çalışıyorum. Bazen çok az zaman ayırsam da her gece bir kaç sayfasını okuyor ve uygulamaya çalışıyorum. Burada yaptığım günlük çalışmaları aksatmamaya gayret ediyor ve kendime göre hazırladığım örnekleri github üzerinde topluyorum. Hatta artık kodları yeni bir IDE üzerinde deniyorum. Yeni gözdem LiteIDE isimli kod editörü (ki Murat Hoca’nın tavsiyesidir ve çok memnun kaldığım bir geliştirme aracıdır)

Bir web uygulamasının temel malzemeleri nelerdir? Sunucu tarafında çalışan güçlü bir çatı (Framework), içeriklerin gösterildiği statik veya dinamik web sayfaları, iyi tasarım, görsel zenginlik katan materyaller (resimler,css’ler vb), veri depolama enstrümanları ve diğerleri. Aslında internet programcılığının ilk yılları düşünüldüğünde basit HTML sayfalarının neredeyse her tür ihtiyacı karşılayacağı düşünülüyordu belkide. Zaman geçtikçe programlama dillerinin dinamik web sayfaları ile olan etkileşimi, istemci taraflı çalışan betiklerin sunucu taraflı kullanılabilmesi de gündeme geldi. Modern programlama dillerinin neredeyse tamamı web uygulamaları geliştirebilmek için gerekli temel donanıma sahip. Asıl amacı back-end tarafındaki büyük ölçekli sistemlerde yüksek performans sunmak olan, eş zamanlı programlamada öne çıkan GO ile de web tabanlı uygulamalar geliştirebilmemiz mümkün. Go dilinin network haberleşme üzerine sunduğu basitlik ve yüksek performans da göz önüne alındığında web programlama oldukça ilgi çekici bir konu haline geliyor.

GoLang fonksiyonel programlama konusunda oldukça fazla kabiliyete sahip. Birinci sınıf fonksiyonlar (first-class functions), yüksek öncelikli fonksiyonlar (higher-order functions), closures (çeviremedi:)), birden fazla değer döndüren fonksiyonlar (multiple return values), literals ve kullanıcı tanımlı fonksiyon tipleri (user defined function types) bunlar arasında sayılabilir. Neredeyse her gün GO dili ile ilgili bir şeylere bakmaya çalışırken geçenlerde strings paketinde yer alan FiledsFunc fonksiyonunu ile karşılaştım. Derken kendimi ikinci parametresini nasıl kullanıyoruzu anlamaya çalışırken buldum. FieldsFunc fonksiyonu

GO tam anlamıyla nesne yönelimli (Object Oriented) bir dil değildir. Hatta object terimi yerine Type kavramının daha çok öne çıktığı bir programlama dilidir. Geliştirici tanımlı tipler için struct’lardan yararlanılır ve onların örneklenmesinde kullanılabilecekk doğal yapıcı metodlar (built-in constructor) vardır. Yine de istersek kendi yapıcı metodlarımızı yazabiliriz. Nasıl mı? Aynen aşağıdaki fotoğrafta olduğu gibi.

Yazılım ürünlerinde eş zamanlı çalışma modeli oldukça önemli. Uygulamalarda yer alan süreçler çoğu zaman alt iş parçalarından oluşmakta ve bu parçalar uygun koşullarda eş zamanlı olarak yürütülebilmekte. Eş zamanlılık için bir çok dilde destek mevcut. Go dili için de öne çıkan kavramlarından birisi aslında. Concurrency denildiğinde aklımıza bir sürece ait n sayıda görevin (Task) aynı anda çalışması gelmeli. Okuduğum kaynakta buna güzel bir örnek veriliyor: Web Sunucusu.

Geçenlerde bilgisayarımın başında oturmuş sıkılmakla meşguldüm. Her ne kadar bloğumu zinde tutmaya çalışsam da arada sırada böyle durağan dönemlere de denk geliyorum. Küçük tatiller diyelim. Derken enteresan bir Tweet yakaladım. Apollo 11’in Command ve Lunar modüllerine ait Assembler kodları github üzerinden yayına açılmış. Şu adresten bakabilirsiniz.

Eş zamanlı programlamanın (Concurrent Programming) dile veya çatıya göre farklı uygulanma şekilleri olabiliyor. Esas itibariyle genel amaç eş zamanlı olarak birden fazla işin gerçekleştirilmesini sağlayabilmek. Bu noktada en zorlayıcı noktalardan birisi işlemcinin ve işletim sisteminin bu çalışma taleplerine olan anlık tepkilerinin yönetilmesi. Neredeyse pek çok programlama ortamında Thread’ler ile karşılaşıyoruz (Bu arada yandaki fotoğrafın Ruby Fiber ile bir alakası yok. Fiber konulu imaj ararkan doğal olarak lifli yiyecekler ve sevimsiz diyet konusunu karşıma çıkmıştı)

Go programlama dilinde C#,Java veya benzer dillerden gelenler için söz konusu olan pek çok kolaylık bulunmayabilir. Söz gelimi Stack veya Queue gibi bir koleksiyon kullanmak istersek baştan tasarlamamız gerekebilir. Nitekim bu adresteki standart kütüphanelerde Queue ile ilgili bir şey bulamadığımı ifade edebilirim (aslında github üzerinde açık kaynak ek kütüphaneler var) Olsa da olmasa da bir queue veri yapısı tasarlayabiliriz. Hem basit ve temel bir antrenman yapmış oluruz. Aynen aşağıdaki fotoğrafta olduğu gibi (Sisteminizde benim şirket bilgisayarımda olduğu gibi GO ortamı var olmayabilir. https://play.golang.org/ adresindeki online derleyiciyi bu anlamda kullanabilirsiniz)

Sanıyorum her.Net programcısının takım çantasında yer alan paketlerden birisi de Newtonsoft’un JSON serileştirme kütüphanesidir. JSON (JavaScriptObjectNotation) formatı, XML (eXtensibleMarkupLanguage) şemasından sonra hafif ve az yer kaplama özellikleri nedeniyle çokça tercih edilen standartlardan birisi haline gelmiştir. Diğer yandan JSON içeriklerin Binary formatta serileştirilmiş versiyonu olarak adlandırılan BSON formatı da sıklıkla kullanılmaktadır.