Programlama Dilleri

Bildiğiniz gibi temsilciler (delegates) çalışma zamanında metotların başlangıç adreslerini işaret eden tiplerdir. Bu tipleri uygulamalarımızda tanımlarken çalışma zamanında işaret edebilecekleri metotların geri dönüş tipi ve parametrik yapılarını bildirecek şekilde oluştururuz. Ancak özellikle, C# 1.1 ortamında temsilcilerin kullanımında parametre ve dönüş tipleri açısından iki önemli sıkıntımız vardır. Bu sıkıntıların kaynağında birbirlerinden türeyen yani aralarında kalıtımsal (inheritance) ilişkiler olan tipler yer alır.

Visual Studio .NET ile Windows veya web uygulamaları geliştirirken, kod yazılması sırasında karşılaştığımız güçlüklerden birisi, tasarım kodları ile kendi yazmış olduklarımızın iç içe geçmesidir. Bu durum zamanla kodun okunabilirliğini zorlaştıran bir etmendir. Bunu Windows uygulamalarını veya ASP.NET uygulamalarını geliştirirken sıkça yaşamaktayız. Bununla birlikte, özellikle source safe gibi ortamlarda farklı geliştiricilerin aynı sınıf kodları üzerinde eş zamanlı olarak çalışması pek mümkün değildir.

C# programlama dilinde bildiğiniz gibi veri türlerini Referans Türleri (Reference Types) ve Değer Türleri (Value Types) olmak üzere iki kısma ayırıyoruz. Bu iki tür arasında bellek üzerinde fiziki tutuluş şekillerinden tutunda birbirleri arasındaki atamalara kadar pek çok farklılık vardır. Bu farklılıklardan birisi de, referans türlerinin null değerleri alabilmelerine karşın, değer türlerinin aynı özelliğe sahip olmayışlarıdır.

Çoğu zaman uygulamalarımızda, nesne örneğinin oluşturulmasına gerek duymayacağımız üyeleri kullanmak isteriz. Bu amaçla static üyeleri kullanırız. Şimdi bir de sadece static üyelerden oluşacak bir sınıf tasarlamak istediğimizi düşünelim. C# programlama dilinin ilk versiyonunda bu tip bir sınıfı yazmak için dikkat etmemiz gereken bir takım noktalar vardır. Static üyeler kullanılabilmeleri için tanımlı oldukları sınıfın nesne örneğine ihtiyaç duymazlar. Bu sebepten sadece static üyeler içerecek olan bir sınıfın örneklendirilememesi tercih edilecektir. Örneğin aşağıdaki kod parçasını dikkate alalım. TemelAritmetik isimli sınıfımız Toplam isimli static bir metod içermektedir.

İsimsiz metotlar bildiğiniz gibi C# 2.0’a eklenmiş olan yeni özelliklerden birisidir. Temeli C# dilinin temsilci tipine dayanan bu yeni teknikte amaç, temsilcileri işaret edecekleri metotların sahip oldukları kod blokları ile bir seferde tanımlayabilmektir. İsimsiz metotları anlayabilmek için her şeyden önce temsilcilerin (delegates) iyi kavranmış olması gerekmektedir.

Hepimiz uygulamalarımızda sıklıkla operatörleri kullanmaktayız. Matematiksel işlemlerde, koşullu ifadelerde,tip dönüştürme işlemlerinde vb…Ancak onların kendi yazdığımız sınıflar için özel anlamlar ifade edecek şekilde yüklenmesi ile pek az uğraşmaktayız. Basit bir toplama operatörünün bile, yeri geldiğinde kendi sınıflarımıza ait nesne örnekleri üzerinde daha farklı davranışlar gösterecek şekilde yeniden yapılandırılması son derece önemlidir. Bu aynı zamanda dilin sağladığı esnekliği ve genişletilebilirliğini de gözler önüne sergilemektedir. İşte bu makalemizde, basit olarak operatörlerin aşırı yüklenmelerinin nasıl gerçekleştirilebileceğini örnek bir uygulama üzerinden incelemeye çalışacağız.

İstisna yakalama mekanizması (Exception Handling) dotNet mimarisinde oldukça önemli bir yere sahiptir. Bu mekanizma sayesinde uygulamalarımızın kilitlenmesi ve istem dışı bir şekilde sonlandırılmaya zorlanmasının önüne geçmiş oluruz. Framework içerisinde önceden tanımlanmış pek çok istisna sınıfı mevcuttur. Bu sınıflar yardımıyla, çalışma zamanında oluşabilecek istisnai durumlar kolayca tespit edilebilmektedir.

Bu makalemizde, Rijndael algoritmasını kullanan managed tiplerden RijndaelManaged sınıfı ile şifreleme (encryption) ve deşifre etme (decryption) işlemlerinin nasıl gerçekleştirilebileceğini incelemeye çalışacağız. Konu ile ilgili örneklerimize geçmeden önce .NET Framework içerisinde yer alan cryptography mimarisinden kısaca bahsetmekte yarar olduğunu düşünüyorum. Aşağıdaki şekil, .NET Framework’te System.Security.Cryptography isim alanında yer alan şifreleme hiyerarşisini göstermektedir. Framework mimarisinde şifreleme sistemi ilk olarak üç ana katmandan oluşur. İlk katmanda taban sınıflar (base classes) yer alır. Bunlar SymmetricAlgorithm, AsymmetricAlgorithm ve HashAlgorithm sınıflarıdır. Bu sınıflar kendisinden türeyen ikinci katman sınıfları için temel ve ortak şifreleme özelliklerini içerirler.

Bir önceki makalemizde hatırlayacağınız gibi, .NET ile geliştirilen uygulamaların belirli kültürler için nasıl yerelleştirilebileceğini incelemeye başlamıştık. İlk bölümde, belirli bir kültürün daha çok sayısal, tarihsel ve sıralama formatları üzerinde durduk. Bu bölümde ise, yerelleştirmede daha da önemli olan bir konuya, uygulamaların farklı dillere göre destek vermesine değineceğiz.

Dünya çapında ya da başka bir deyişle global çapta uygulamalar geliştirilirken karşılaşılabilecek zorluklardan birisi, uygulamanın farklı kültür ve dil seçeneklerine göre çalışabilecek şekilde tasarlanmasıdır. Eski programlama dilleri göz önüne alındığında, özellikle farklı dil desteği sağlayacak uygulamaların geliştirilmesi tam anlamıyla bir kâbus olmuştur. Söz gelimi 2 dile destek verecek bir uygulama geliştirilmek istendiğinde, her iki dil için de farklı uygulama kodları yazılması gerekirdi. Böyle bir durumda, uygulamanın piyasaya sürülmesinden sonra yapılacak güncelleme paketleri için de aynı durum söz konusuydu. Dahası, 3. bir dilin desteğinin sağlanması için, aynı projenin bu kez de bu dil için geliştirilmesi gerekmekteydi. Dil çeşitliliğinin yanı sıra, aynı dili konuşan fakat farklı takvimler, farklı parasal formatlar, farklı sayısal formatlar hatta farklı sıralamalar kullanan kültürler işin içine sokulduğunda durum tam anlamıyla bir paradoks hâline gelmektedir.

Bir önceki makalemizde, assembly’ları erişilebilirliklerine göre özel (private) ve paylaştırılmış (shared) olmak üzere iki kategoriye ayırabileceğimizi incelemiştik. Assembly’ları ayrıca, tek dosya (single file) ve çoklu dosya (multiple-file) olmak üzere iki farklı kategoriye daha ayırabiliriz. Bu makalemizde assembly’ların bu tiplerini incelemeye çalışacağız.

Bu makalemizde, .NET’in temellerinden olan Assembly kavramının önemli bir bölümü olan Global Assembly Cache’i incelemeye çalışacağız. .NET dilinde, assembly’ları private (özel) ve shared (paylaşımlı) olmak üzere iki kategoriye ayırabiliriz. Private assembly’lar oluşturulduklarında, çalıştırılabilmeleri için, uygulama ile aynı klasör altında yer almalıdırlar. Söz gelimi aşağıdaki gibi bir assembly’a sahip olduğumuzu düşünelim.

Bugünkü makalemizde kısaca indeksleyicilerin C# programlama dilindeki kullanımını incelemeye çalışacağız. Bir indeksleyici, bir sınıfı dizi şeklinde kullanabilmek ve bu sınıftan türetilen nesneleri dizinleyebilmek amacıyla kullanılır. Başka bir deyişle bir indeksleyici, nesnelere dizi gibi davranılabilmesini sağlar.

Bugünkü makalemizde, C# programlama dilinde ileri seviye kavramlardan biri olan Temsilcileri (delegates) incelemeye başlayacağız. Temsilciler ileri seviye bir kavram olmasına rağmen, her seviyden C# programcısının bilmesi gereken unsurlardandır. Uygulamalarımızı temsilciler olmadan da geliştirebiliriz. Ancak bu durumda, yapamıyacaklarımız, yapabileceklerimizin önüne geçecektir. Diğer yandan temsilcilerin kullanımını gördükçe bize getireceği avantajları daha iyi anlayacağımız kanısındayım. Bu makalemizde temsilcileri en basit haliyle anlamaya çalışıcağız.

Bugünkü makalemizde, değişkenlerin içerdikleri verilerin birbirleri arasında atanması sırasında oluşabilecek durumları incelemeye çalışacağız. Bildiğiniz gibi, değişkenler bellekte tutulurken, tanımlandıkları veri tipine göre belirli bir bit boyutuna sahip olurlar. Ayrıca her değişkenimizin belli bir değer aralığı vardır. Programlarımızı yazarken, çoğu zaman değişkenleri birbirlerine atarız. Küçük boyutlu bir değişkeni, kendisinden daha büyük boyutlu bir değişkene atarken bir problem yoktur. Ancak, boyutu büyük olan bir değişkeni, daha küçük boyuta sahip bir değişkene atamak istediğimizde durum değişir. Elbette böyle bir durumda, derleyicimiz bizi uyaracaktır. Ancak bilinçli olarak yani tür dönüştürme anahtar kelimelerini kullandığımız durumlarda herhangi bir derleyici hatasını almayız. Bu konuyu daha iyi anlayabilmek, değişkenleri tanımladığımız türlere ait boyut bilgilerinin iyi bilinmesini gerektirir. Bu amaçla aşağıdaki tabloda, C# programlama dilinde kullanılan değişken türlerini bulabilirsiniz.

Bugünkü makalemizde, bir arayüzü uygulayan sınıf nesnelerinden faydalanarak, bir Sql tablosundan nasıl veri okuyacağımızı ve değişiklikleri veritabanına nasıl göndereceğimizi incelemeye çalışacağız. Geliştireceğimiz örnek, arayüzlerin nasıl oluşturulduğu ve bir sınıfa nasıl uygulandığını incelemekle yetinmeyecek, Sql veritabanımızdaki bir tablodaki belli bir kayda ait verilerin bu sınıf nesnelerine nasıl aktarılacağını da işleyecek. Kısacası uygulamamız, hem arayüzlerin hem sınıfların hem de Sql nesnelerinin kısa bir tekrarı olacak.

Bugünkü makalemizde, arayüzlerde is ve as anahtar kelimelerinin kullanımını inceleyeceğiz. Bir sınıfa arayüz(ler) uyguladığımızda, bu arayüzlerde tanımlanmış metodları çağırmak için çoğunlukla tercih edilen bir teknik vardır. O da, bu sınıfa ait nesne örneğini, çalıştırılacak metodun tanımlandığı arayüz tipine dönüştürmek ve bu şekilde çağırmaktır. Bu teknik, her şeyden önce, program kodlarının okunabilirliğini ve anlaşılabilirliğini arttırmaktadır. Öyle ki, bir isim uzayında yer alan çok sayıda arayüzün ve sınıfın yer aldığı uygulamalarda bu tekniği uygulayarak, hangi arayüze ait metodun çalıştırıldığı daha kolay bir şekilde gözlemlenebilmektedir. Diğer yandan bu teknik, aynı metod tanımlamalarına sahip arayüzler için de kullanılır ki bunu bir önceki makalemizde işlemiştik.

Bugünkü makalemizde, arayüzleri incelemeye devam edeceğiz. Bir önceki makalemizde, arayüzleri kullanmanın en büyük nedenlerinden birisinin sınıflara çoklu kalıtım desteği vermesi olduğunu söylemiştik. Önce basit bir uygulama ile bunu gösterelim.

Bugünkü makalemizde, nesneye dayalı programlamanın önemli kavramlarından birisi olan arayüzleri incelemeye çalışacağız. Öncelikle, arayüzün tanımını yapalım. Bir arayüz, başka sınıflar için bir rehberdir. Bu kısa tanımın arkasında, deryalar gibi bir kavram denizi olduğunu söylemekte yarar buluyorum. Arayüzün ne olduğunu tam olarak anlayabilmek için belki de asıl kullanım amacına bakmamız gerekmektedir.

Bugünkü makalemizde, veritabanlarındaki tablo yapısında olan bir ArrayList’i bir DataGrid kontrolüne nasıl veri kaynağı olarak bağlayacağımızı inceleyeceğiz. Bildiğiniz gibi ArrayList bir koleksiyon sınıfıdır ve System.Collections isim uzayında yer almaktadır. Genelde ArrayList koleksiyonlarını tercih etmemizin nedeni, dizilere olan üstünlüklerinden kaynaklanmaktadır.