Yazılım Tasarımı

Yandaki resimde 118 WallyPower isimli tekneyi (yada suda giden uzay mekiği) görmektesiniz. Bu tekneyi hangi filmde gördüğünüzü bir hatırlamaya çalışın. Seyredenler The Island filmi olduğunu hemen bulacaktır. The Island filminde, Ewan McGregor’un gece rüyasında görüpte ustaca çizdiği (sanki çöpten adam çiziyormuşçasına) bu teknenin senaryodaki adı ise Renovatio (Yeniden doğmak-latince) idi.

Sanıyorum yandaki resmi görenler Guy Pearce ve Carrie Anne Moss’un başrolde yer aldıkları bu filmi hatırlayacaklardır. Benimde favori klasiklerim arasında yer alan bu film, tersten ilerlemesi bir yana herşeyi unutan ve bazı kritik kuralları hatırlamak için dövemeler yaptırmak zorunda kalan bir adamın hikayesi ile ilgiliydi. Çok şükürki nesne yönelimli (Object Oriented) dillerde, önceki hallerinin hatırlanılması istenilen varlıklar için geliştiricilerin vücutlarına dövme yaptırmasına gerek yoktur.

Bir süredir tasarım prensiplerini (Design Principles) incelemeye çalışıyoruz. Tabiki prensipler iyi bir yazılım modeli ve geliştirilmesi için yeterli değildir. Çoğu prensip kendi içerisinde çeşitli tasarım desenlerini (Design Patterns) uygulamaktadır. Bu nedenle ara sıra tasarım deseneleride bakmakta, öğrenmekte, daha önceden bakmışsak bile sık sık tekrar etmekte yarar var. Ben bu günkü yazımda sizlere davranışsal (Behavioral) kalıplardan olan Strategy tasarım desenini aktarmaya çalışacağım.

Bir süredir pek çok nesne yönelimli yazılım disiplininde önem arz eden ve kullanılan Tasarım Prensiplerini (Design Principles) incelemeye ve öğrendiklerimi sizlere aktarmaya çalışıyorum. Şu ana kadar pek çok prensibi inceledik ve kısaltmalarına tanık olduk.

Bu yazımızda Dependency Inversion isimli tasarım prensibinden bahsediyor olacağız. Bu prensip kabaca, alt sınıflar ve üst sınıflar arasında kuvvetli bir bağ olmamasını önermektedir. Bunun en büyük gerekçesi, alt sınıflarda olabilecek sık değişiklerin, üst sınıfında değişmesine neden olabilecek olmasıdır ki bu hızla değişen yazılım ihtiyaçlarında sorunlara neden olmaktadır. Buna birde yeni alt tipler ile genişletilebilme olasılıklarınıda eklersek, üst ve alt sınıflar arasındaki bağımlılıkların ortadan kaldırılmasının (bağımsızlık olarak düşünmek istesemde, bağımlılığın tersine çevrilmesi olarak bilmek zorundayız ) aslında ne kadar önemli olduğu anlaşılabilir. Durumu daha iyi kavrayabilmek adına basit bir örnek üzerinden ilerlemek çok daha doğrudur. Öncelikli olarak aşağıdaki sınıf diagramı ve kod içeriğinde görülen örnek Console uygulamasını göz önüne alalım.

Bu günkü blog yazımızın kahramanı Barbara Liskov (http://en.wikipedia.org/wiki/Barbara_Liskov). Ve tahmin edeceğiniz üzere konumuz tasarım prensipleri içerisinde uygulanan disiplinlerden birisi olan Liskov Substitution (LSP) ilkesi. Bu ilke üst sınıf (Base Class) ve alt sınıf (Sub Class) arasındaki ilişkinin rol aldığı bir prensip olarak göz önüne alınabilir aslında. İlkenin özet cümlesini söylemeden önce basit bir örnek üzerinden ilerlemenin daha iyi olacağı kanısındayım. Nitekim özet cümleyi okuduğunuzda kafanızın karışmamasını garanti edemeyeceğim.

Sanıyorum benim gibi eskiler, yandaki resimde yer alan değerli ressamı hatırlayacaklardır. Bob Ross. Küçüklüğümde (ve halen) Bob Ross’un TRT televizyonunda yayınlanan Resim Sevinci programlarını zaman zaman izler ve yarım saatlik sürede çizdiği doğa manzaralarına bakakalırdım. Rahmetli Bob bu günkü Tasarım Prensipleri uyarlanması sırasında Einstein ile birlikte küçük bir rol üstleniyor olacak. Öyleyse sözü fazla uzatmadan konumuza geçelim.

Bir önceki yazımda, yazılm tasrımında benimsenen ilkelerinden birisi olan Loose Coupling prensibine değinmiştik. Bu yazımızda ise, Open Closed (Açık Kapalı) prensibine değiniyor olacağız.(Bu prensibini pek çok yazılım disiplininde görebilirsiniz. Örneğin eXtreme Programming veya Aspect Oriented Programming-AOP içerisinde.)

Yazılım teknolojilerinde uygulanan tekniklerin çoğunda temel tasarım prensipleri sıklıkla ele alınmaktadır/Alınmalıdı. Örneğin eXtreme Programming, Aspect Oriented Programming vb… yazılım geliştirme tekniklerinde bu prensiplerin çoğuna rastlayabiliriz. Bu yazı ile birlikte Temel Tasarım Prensiplerinin incelenmesine başlıyor olacağız ki özellikle büyük çaplı projelerde bu tip disiplinler büyük bir öneme sahiptir.

Kısa bir aradan sonra.Net Tv görsel derslerimize devam ediyorum. Bu görsel dersimizde, son derece basit ve oldukça kullanışlı tasarım desenlerinden birisi olan Proxy kalıbını incelemeye çalışıyoruz. Tasarım kalıpları (Design Patterns) ile ilişkili diğer görsel derslerimide, aşağıdaki adreslerden indirebilir ve izleyebilirsiniz.