Programlama Dilleri

Uzun bir süredir (son bir senelik zaman dilimi içerisinde) C# 4.0 ile birlike gelen yeniliklerden haberdarız. Şöyle bir kaç sene öncesini hatırlıyorum da…

Language INtegrated Query (LINQ) mimarisi sayesinde CLR nesneleri (Common Language Runtime Objects) üzerinden SQL tarzı sorgu ifadeleri yazılabilmektedir. Hatta LINQ mimarisi, SQL veritabanı (LINQ to SQL) ve XML (LINQ to XML) kaynakları üzerindede kullanılabilmektedir. Özellikle IEnumerable arayüzünü uyarlayan tiplere ait nesne örnekleri için, Select, Where, GroupBy, Sum, Avg, Distinct ve daha pek çok bilinen sorgulama metodu uygulanabilmektedir.

C# programlama dilinin 3ncü versiyonu ile birlikte gelen önemli yeniliklerden biriside lambda (=>) operatörüdür. Bu operatörün kullanıldığı ifadeler yardımıyla temsilci (delegate) oluşturulması, kod bloğunun yazılması, sonuçların alınması ve tip tahmini (Type Inference) gibi işlemlerin tek seferde gerçekleştirilmesi mümkündür. Bu sebepten dolayı LINQ (Language INtegrated Query) sorgularında yer alan genişletme metodlarında (Extension Methods) büyük öneme sahiptir. Ne varki lambda operatörünü kavramak için ona olan ihtiyacın nereden doğdunu bilmek ve nasıl bu operatöre ulaşıldığını anlamak gerekmektedir. En iyi başlangıç noktası elbetteki C# dilinin ilk versiyonudur. Bu yazımızda lambda operatörünün getirdiği avantajları görmeye çalışırken derinlemesinede inceliyor olacağız.

Bilindiği üzere Language INtegrated Query (LINQ) mimarisinin uygulanışında C# 3.0 (Visual Basic 9.0) ile birlikte gelen yenilikler oldukça önemli bir yere sahiptir. Bu yeniliklerin çoğu var olan.Net Framework 2.0 yapısını bozmadan genişletebilmek amacıyla tasarlanmıştır. Genişletme Metodları (Extension Methods) bu yeniliklerden sadece bir tanesidir.(Object Initializers, Anonymous Types, Partial Methods, var anahtar kelimesi, auto-implemented property, => operatörü diğer C# 3.0 yenilikleri arasında sayılabilir) Söz konusu yeniliğin çıkış amacı genişletilemeyen tiplere yeni fonksiyonelliklerin eklenebilmesinin sağlanmasıdır. Öyleki bu sayede koleksiyonlar (Collections), DataTable, dizi (Array) gibi var olan CLR tipleri (Common Lanugage Runtime) üzerinde LINQ tarzı sorgu ifadelerinin yazılabilmesi olanaklı hale gelmiştir.

Servis tabanlı uygulamalarda en önemli noktalardan biriside aradaki bilgi transferlerinin nasıl ve ne şekilde gerçekleştirildiğidir. Gerçek şuki, bu bilgi transferinin oluşma şekli çoğu zaman geliştiricinin gözünden kaçan yada çok fazla ilgilenmediği bir konu olmaktadır. Nitekim çoğu servis geliştirme aracı buradaki söz konusu içeriğin hazırlanmasını, gönderilmesini veya alınmasını otomatikleştirmektedir. Özellikle Windows Communication Foundation tarafında, bilginin istemci ve servis arasındaki dolaşımında bağlayıcı tiplerin (Binding Type) seçilmesi ile zaten arka tarafta ne şekilde bir haberleşme olacağı ve paketlerin nasıl hazırlanacağı belirlenmiş olur. Aslında servis ve istemci tarafında mesaj bazlı bir iletişim olduğu son derece açıktır. Farklı platformlar üzerinde koşan servislerin haberleşmeleri yada farklı tipteki istemci uygulamaların servisleri kullanabilmeleri gerektiğinde ise, aradaki haberleşmenin bir standart üzerinde ve esnek olması beklenir. Bu nedenle özellikle SOAP bazlı web servisleri göz önüne alındığında mesajın tipi ve içeriğide bellidir. İşte burada SOAP (Simpe Object Access Protocol) tarzı mesajlardan söz edilebilir. Tipik olarak SOAP mesajları bir zarf olarak temsil edilmekte (SOAP Envelope) ve Header, Body isimli iki parçadan oluşmaktadır. Aşağıdaki şekilde bu içerik temsil edilmeye çalışılmıştır.

Bellek yönetimi özellikle büyük çaplı projelerde performans kazanımı açısından çok önemlidir. Günümüz sistemlerinin yüksek Ram kapasitesine sahip oldukları göz önüne alındığında bu durum çoğu zaman göz ardı edilmektedir. Ancak sayısız kullanıcının bağlandığı sunucu (server) sistemleri üzerinde çalışan windows veya web servisleri gibi uygulamalar göz önüne alındığında bellek sorunları ile her zaman için karşılaşılma olasılığı vardır.

Olaylar (Events), görsel uygulamalar ile uğraşan her geliştirici tarafından bilinçli veya bilinçsiz bir şekilde kullanılmaktadır. Nesne yönelimli programlama ortamında olayları tanımlamak için klasik olarak verilen bir örnek vardır. Hepinizin bir sonraki cümlede ne diyeceğimi bildiğinizden eminim. Söz konusu örnekte görsel ortamda yer alan bir düğme kontrolü (çoğunlukla Button sınıfına ait bir nesne örneği) ve bu düğmeye kullanıcının mouse ile basması sonucu oluşan Click isimli bir olay mevcuttur.

Nitelik (Attribute) eninde sonunda her dotNet programcısının kullandığı ve karşılaştığı bir kavramdır. Özellikle yansıma (Reflection) konusu ile birlikte anıldığından,.Net Framework içerisinde önemli bir yere sahiptir..Net Framework içerisinde pek çok modelde niteliklerden aktif olarak faydalanılmaktadır. Web servislerinden windows kontrollerini geliştirmeye, kendi web part bileşenlerimizi yazmaktan serileştirmeye kadar pek çok alanda işe yaramaktadır. Hatta çok popüler olarak, katmanlı mimarilerde ve nitelik bazlı (attribute based) programlama modellerinde de ele alınmaktadır. İşte bu makalemizde nitelikleri incelemeye çalışacak ve özellikle kendi niteliklerimizi nasıl geliştirebileceğimize değineceğiz.

Language Integrated Query (Dil ile tümleştirilmiş sorgu) yardımıyla yapabileceklerimiz saymakla bitmiyor. Aslında LINQ projesinin en önemli çıkış nedeni, Anders Hejslberg’ın anlatımıyla veri ve nesne eşitsizliğidir. (data!=objects) Bu ifadeyi, TechEd 2006 sunumlarında kullanan Anders Hejslberg, özellikle veri yapılarının programlama ortamına alınması sonrasında, var olan basit sorgu tekniklerinin uygulanamayışından yakınmaktadır.

Windows Presentation Foundation (WPF), windows tabanlı uygulama geliştirme modeline yeni ve çok farklı bir soluk getirmiştir. Daha çok web uygulama geliştirme sistematiğini andıran bu yeni model,.Net Framework 2.0 ile birlikte yapabildiklerimizi tek bir çatı altında toplamıştır. Hatırlayacağınız üzere, benzer bir yaklaşım modelinin Windows Communication Foundation (WCF) içerisinde de yer aldığından daha önceki makalelerimizde bahsetmiştik. Öncelikle bu noktaya nasıl gelindiğini vurgulamakta fayda var..Net Framework 2.0 açısından baktığımızda windows uygulamalarını geliştirirken yaşanan bazı sıkıntılar vardır.

Yıllar önce odamdaki bilgisayarımda arkadaşlarımın telefon ve doğum günü bilgilerini C tabanlı bir programda kütük dosyasına kaydetmeye çalışmıştım. O günlerde sadece bulunduğum oda içerisindeki alanla sınırlıyken, bir süre sonra internet ortamına taşınıvermiştik. Dolayısıyla artık kütük dosyasını başka ortamlara aktarabilme imkanı doğmuştu. Elbetteki bu taşıma işinin bir standart dahilinde olması önemli idi. Sonuçta günümüzde bu tip veri taşıma standartları için Xml kullanır hale geldik. Xml elbette beraberinde pek çok teknolojiyide getirdi.

Bu makalemiz ile birlikte Xml mimarisini yönetimli kod (managed code) tarafından ele almaya çalışacak ve konuları örnek senaryolar üzerinden geliştireceğiz. Bildiğiniz gibi Xml (eXtensible Markup Language) çok yaygın olarak kullanılan, platformlar arası veri taşıma standartlarından birisidir..Net Framework içerisinde Xml standartları ile doğrudan iş yapmamızı sağlayan yönetimli tipler bulunmaktadır. Bu tipler sayesinde sadece Xml değil, Xml ile ilişkili diğer standartlarıda etkili bir şekilde kullanabilmekteyiz. Xml Schema, Xslt ve XPath mimarileri bunlar arasında sayılabilir. Biz bu günkü makalemizde çalışma zamanında dinamik olarak bir Xml belgesini nasıl oluşturabileceğimizi, bu belgenin kaydedilmesini ve hatta yeniden okunmasını ele alacağımız bir senaryo üzerinde duracağız. Dilerseniz işe örnek senaryomuzdan bahsederek başlayalım.

Kullanıcı web kontrolleri (web user control) kendi içlerinde birden fazla kontrolü barındırabilen komposit tipteki görsel bileşenlerdir. Asp.Net 1.0/1.1 den veri var olan kullanıcı web kontrollerini çoğunlukla, birden fazla sayfada kullandığımız durumlarda (hatta aynı sayfada bir çok yerde aynı kontrol kümelerini kullanmak istediğimizde) düşünür ve geliştiririz. Bu kontroller tek bir yerde durdukları için güncelleştirilmeleri halinde, kullanıldıkları tüm sayfalara ilgili değişiklikler yansıyacaktır. Güncelleme kolaylığı, kullanıcı web kontrollerini tercih etmemizin en büyük nedenlerinden birisidir.

Enum sabitleri geliştirici dostu tipler olarak düşünülebilir. Çoğu zaman uygulamalarımız içerisinde yer alan algoritmaların bazı durumlara göre farklı şekillerde hareket etmesi beklenir. Bu hareket serbestliğini sağlamanın kolay yollarından birisi, koşulların doğru şekilde tespitinden sonra, uygun bir biçimde ele alınabilmesidir. Bu amaçla sayısal değerler ile yapılan karşılaştırmalar son derece yerinde olmaktadır. Ancak algortima işleyişini değiştirmek için sayıları ele almak, eğer bu algoritmalar pek çok yerde kullanılacaksa çeşitli zorluklara neden olabilir. En azından hangi sayının ne anlama geldiğini yada o sayı için koşulun nasıl değiştirilmesi gerektiğini hatırlamak zor olabilir. Neyseki enum sabitleri sayesinde, bu tip sayıların anlamlı şekilde isimlendirilerek kullanılabilmesi sağlanmıştır.

XLINQ (Xml Language Integrated Query) temel olarak LINQ modelinin Xml üzerine uyarlanabilmesini hedeflemektedir. Bildiğiniz gibi LINQ projesi ile, IEnumerable arayüzünü uygulamış.Net nesneleri üzerinde dil ile tümleştirilmiş sorgulamalar gerçekleştirilebilmektedir. Microsoft aynı sorgu yapısını, veritabanı objelerinin programlama ortamında nesnel olarak ifade edilebildiği varlıklar (entities) üzerinde kullanılabilmesini de DLINQ (Database Language Integrated Query) ile sağlamaktadır. (DLINQ ile ilgili özet bilgileri bu makalemden bulabilirsiniz.)

Eminimki makale başlığı size oldukça ilginç gelmiştir. Matematiksel olarak mümkün olmayan bu durum.Net programlama ortamında acaba gerçekleştirilebilir mi? Elbetteki matematiksel olarak imkansız olan bu durumun programlama ortamımız içerisinde gerçekleşebilir olmasıda pek mantıklı değil. O halde makalemizin asıl konusundan bahsedelim ve durumu açıklığa kavuşturalım.

.Net üzerinde kullanılabilen veri türleri (data types) referans türleri (reference types) ve değer türleri (value types) olmak üzere iki kategoriye ayrılmaktadır. Temel olarak değer türleri (value types) fiziki belleğin stack adı verilen bölgesinde tutulur. Referans türleri ise, veriyi heap bellek bölgesinde tutarken, stack bölgesinden verilerin adresini gösteren işaretçiler kullanır..Net Framework içerisinde yer alan int, double, float, bool gibi ilkel tiplerin çoğu değer türleridir.

Bildiğiniz gibi uzun bir süredir Microsoft LINQ (.Net Language Integrated Query) adını verdiği ve C# 3.0’ ın amacı olan bir projeyi sürdürmekte. Projenin en büyük amacı, özellikle veri üzerinde yapılabilecek sorgulama tekniklerinin dahada yaygınlaştırılması ve dil ortamına entegre edilebilmesi. Örneğin LINQ sayesinde IEnumerable arayüzünü (interface) uygulamış herhanbir tip (type) üzerinde sql sorgularına benzer ifadeler kullanabilir ve alt kümeler çekebiliriz.

Static anahtar sözcüğü C# programlama dilinde üstü kapalı yada açık bir biçimde pek çok yerde kullanılır. C# programlama dilini yeni öğrenen birisi için static anahtar sözcüğünün kullanım alanlarını bilmek önemlidir. İşte bu amaçla yola çıktığımız bu makalemizde, static kavramının C# programlama dilindeki yerini incelemeye çalışacağız. Static anahtar sözcüğünün aşağıdaki listede olduğu gibi çeşitli durumlarda kullanabiliriz.

Veritabanı programcılığında zaman zaman büyük nesneler (large objects) ile çalışmak zorunda kalabiliriz. Görüntü, ses, resim, text dökümanı, çalıştırılabilir uygulamalar gibi dosyalar bir veritabanı için büyük nesne (large objects) olabilecek kaynaklardır. Bu gibi dosyaların veritabanı üzerinde alanlar (fields) içerisinde saklanabilmesi bazı özel veritabanı türleri ile mümkün olabilmektedir. Sql Server temel olarak büyük nesneleri iki kategoriye ayırmaktadır.